देवाः सह गन्धर्वैः मधुसूदनं स्तुतवन्तः—‘भवान् सर्वभूतानां, विशेषतः स्वर्गवासिनां, आश्रयः अस्ति’ इति। ततः ते प्रार्थयन्ति—‘रक्षस्व नः, महाबाहो; त्वं पर्वतम् उत्थापयितुं अर्हसि।’ तेषां वचनं श्रुत्वा, हृषीकेशः कूर्मरूपं धारयामास। हरिः समुद्रे शयानः पर्वतम् पृष्ठे स्थापयित्वा, केशवः लोकात्मा हस्तेन पर्वतस्य शिखरं गृहीत्वा स्थितवान्। स ब्रह्मस्वरूपः देवसमूहमध्ये स्थित्वा मन्थनं आरभत; सहस्रवर्षे व्यतीते, आयुर्वेदमयः पुरुषः उत्पन्नः। स धर्मात्मा दण्डकमण्डलुं धारयन् प्रथमतः धन्वन्तरि नाम्ना प्रकटितः, अप्सरः अपि दिव्यतेजसा सह उत्पन्नाः। जलमन्थनात्, नरश्रेष्ठ, तासां उत्तमस्त्रियः समुत्पन्नाः; एवं अप्सरः उत्पन्नाः। षष्टिकोट्यः दिव्यतेजस्विन्यः अप्सरः जाताः, काकुत्स्थ, तासां परिचारिकाः अनन्ताः। न देवाः न दानवाः ताः स्वीकृतवन्तः; न ग्राहिता इति, ताः सर्वसाधारणाः अभिव्यञ्जिताः। ततः रघुवंशविभूषण, वरुणस्य कन्या वारुणी, महाभाग्या, स्वीकृत्यर्थं प्रकटिता। दितिसुताः, राम, वारुणीं न ग्राहिता; अदितिसुताः, वीर, तां निर्दोषां ग्राहिता। एवं दैत्याः असुराः अभवन्, अदितिसुताः सुराः अभवन्; देवाः वारुणीग्रहणेन अत्यन्तं प्रमुदिताः। उच्चैःश्रवा, अश्वश्रेष्ठः, कौस्तुभमणिः, नरश्रेष्ठ, तथा परममृतं उत्पन्नम्। तस्यार्थे, राम, कुलनाशः महान् अभवत्; अदितिसुताः दितिसुतैः सह युद्धम् अकरोत्। सर्वे असुराः राक्षसैः सह एकत्रिताः; घोरं युद्धं अभवत्, वीर, यत् त्रिलोकान् मोहितवान्। सर्वं विनष्टे, महाविष्णुः मोहिनीरूपं धारयित्वा शीघ्रं अमृतं गृहीत्वा स्थितवान्। ये विष्णुं परमात्मानं समीपं गताः, तान् विष्णुः महाबलः युद्धे विनष्टवान्। अदितिसुताः, वीर, दितिसुतान् घोरयुद्धे हत्वा विजयी अभवन्। एवं षट्चत्वारिंशत् अध्यायः श्रोतव्यः इति। दितिः, पुत्रवधेन महातपस्विनी दुःखिता, पतिं मारीचसुतं कश्यपं संबोधितवती। ‘भगवन्, तव पुत्रैः मम पुत्राः हताः; अहं दीर्घतपसा इन्द्रघ्नं पुत्रं इच्छामि। अतः तपः करिष्यामि; त्वं गर्भं दातुम् अर्हसि। त्वं इन्द्रघ्नं पुत्रं प्राप्तुं मम अनुमतिं दातुम् अर्हसि, प्रभो।’ तस्याः वचनं श्रुत्वा, मारीचकश्यपः महातेजाः, दुःखार्ता दितिं सम्बोधितवान्—‘एवमस्तु, शुभं ते। शुद्धा भव, तपस्विनि। युद्धे इन्द्रघ्नं पुत्रं जनिष्यसि। यदि सहस्रवर्षं शुद्धा स्थास्यसि, तदा मम पुत्रं त्रैलोक्यविनाशकं जनिष्यसि।’ इत्युक्त्वा, स तेजस्वी मुनिः दितिं करस्पर्शेन आशीर्वाद्य तपस्यै प्रस्थितः। तस्य गत्वा, नरश्रेष्ठ, दितिः परमसंतुष्टा कुशप्लवमितः गत्वा घोरं तपः आरब्धवती। तस्याः तपः कुर्वन्त्याः, नरश्रेष्ठ, इन्द्रः परमगुणयुक्तः तां सेवितवान्। इन्द्रः अग्निं, कुशं, दारु, जलं, फलम्, मूलम्, यद् इच्छितं तत् ददाति स्म। स्नानादिभिः, विश्रामदानेन, इन्द्रः सर्वदा दितिं सेवितवान्। शेषे दशवर्षेषु सहस्रस्य, रघुनन्दन, दितिः प्रमुदिता इन्द्रं उवाच। ‘दशवर्षाणि शेषाणि, महाबल, ततः तव भ्राता दृश्यते, शुभं भवतु। यः पुत्रः तव विजयकाम्यायाः मया जन्यते, स त्वया त्रैलोक्यविजयं निर्भयम् अंशतः भोक्तुम् अर्हति। तव याचनेन, देवश्रेष्ठ, तव महात्मा पिता सहस्रावसानसमये मे पुत्रविषये वरं दत्तवान्।’ एवं उक्त्वा, दितिः मध्याह्नसमीपे निद्रया आक्रान्ता, शिरःपदस्थाने पादौ स्थापयामास। ताम् अपवित्रां दृष्ट्वा, शिरःपदस्थाने केशैः, इन्द्रः हसित्वा प्रहृष्टः। इन्द्रः तस्याः शरीरस्य विवरात् प्रविश्य, राम, परमशक्त्या गर्भं सप्तधा चकर्त। गर्भः शतशृंगे वज्रेण चीयमानः, मधुरं रुदन्, राम, दितिः जागर्तुम् आरभत। इन्द्रः गर्भं प्रति उवाच—‘मा रुद, मा रुद’ इति; तस्य रुदतः, महाबलः इन्द्रः गर्भं विभज्य चकर्त। दितिः उवाच—‘मा मारय, मा मारय’ इति; मातृवचनान् सम्मान्य, इन्द्रः निवृत्तः। इन्द्रः वज्रं धारयन्, अञ्जलिं कृत्वा, दितिं उवाच—‘देवि, त्वं अपवित्रा, शिरःपदस्थाने शिरसा शयानासि।