एवं उक्त्वा तत्रैव स देवश्रेष्ठः अन्तर्धानं गतः। तदा देवानां भीतिं दृष्ट्वा च, शार्ङ्गधन्विनः वचनं श्रुत्वा च, देवेश्वरः हरः तं भयानकं हालाहलम् अमृतसमं विषं जग्राह। देवांश्च विसर्ज्य सः तस्मात् प्रस्थानं चकार। ततः सर्वे देवा असुरैः सह पुनः मन्थनं कर्तुं प्रवृत्ताः, रघुनन्दन, तदा महद्गिरिः मन्थनदण्डः पातालमगात्। तत् कृत्वा, देवा गन्धर्वैः सह मधुसूदनं स्तोतुं प्रवृत्ताः – "त्वं सर्वभूतानां शरणं, विशेषतः सुराणां," इति। "रक्षस्व नः, महाबाहो; त्वया गिरिर्लोढव्यः," इत्युक्ते, हृषीकेशः कूर्मरूपं धारयामास। हरिः सागरस्य मध्ये शयित्वा गिरिं पृष्ठे न्यधत्त, केशवः लोकात्मा हस्तेन तस्य शिखरं गृहीत्वा स्थितः। स परमपुरुषः देवैः सह तं मन्थनं चकार। ततः सहस्रसंवत्सरान्ते, आयुर्वेदमयः पुरुषः उत्पन्नः। स धर्मात्मा दण्डकमण्डलुधारी प्रथमं धन्वन्तरिनाम्ना प्रादुरभूत्, अप्सरःश्च दीप्तिमन्तः तत्रैव समुत्पन्नाः। सलिलमन्थनात्, पुरुषश्रेष्ठ, तासां स्त्रीणां सारः निष्पन्नः; एवं अप्सरःसम्भवः अभवत्। षष्टिकोटयः ताः दीप्तिमत्यः अप्सरः उत्पन्नाः, काकुत्स्थ, तासां परिचारिकाः असंख्येयाः आसन्। न ताः देवाः न असुराः स्वीकृतवन्तः, अतः ताः सर्वसामान्याः अभवन्। ततः, रघुवंशाभूषण, वरुणस्य कन्या वारुणी महाभाग्या अभ्युत्थिता, स्वीकारणाय इच्छन्ती। सा दितिसुतैः न स्वीकृता, राम, अदितिसुतैः तु दोषरहितया स्वीकृता। एवं दैत्याः असुराः अभवन्, अदितिसुताः सुराः; वारुणीग्रहणेन देवाः परमं हृष्टाः। ततः उच्चैःश्रवा नाम अश्वराजः, कौस्तुभमणिश्च, पुरुषश्रेष्ठ, तथा परममृतं अपि समुत्पन्नम्। तस्य हेतोः, राम, महती कुलनाशनिः प्रादुरभूत्; अदितिसुताः दितिसुतैः सह युद्धं चक्रुः। सर्वे असुराः राक्षसैः सह एकीकृत्य रौद्रं युद्धं कृतवन्तः, त्रिषु लोकेषु मोहजनकं। सर्वे नष्टे, बलवान् विष्णुः मोहिन्याकारं धारयित्वा शीघ्रं अमृतं जग्राह। ये ये विष्णुं परमपुरुषम् उपगतवन्तः, ते विष्णुना युद्धे विनिपातिताः। अदितिसुताः, महाबलिनः, दितिसुतान् घोरयुद्धे निहत्य विजयं प्राप्नुवन्। एवं षट्चत्वारिंशदधिकषष्टितमः सर्गः श्रोतव्यः। दितेः पुत्रेषु निहतेषु सा दिति महतीं शोकव्यथां प्राप्य, मारीचपुत्रं पतिं कश्यपं प्राह – "भगवन्, तव महात्मनः पुत्रैः मम पुत्राः निहताः; अहं दीर्घतपसा लब्ध्वा इन्द्रशत्रुं पुत्रं इच्छामि। तस्मात् तपस्यामि; त्वं गर्भदानं दातुमर्हसि। इन्द्रशत्रुं पुत्रं लब्धुमिच्छामि, प्रभो।" तस्याः वचनं श्रुत्वा मारीचः कश्यपः तेजस्वी तां शोकसन्तप्तां दितिं उवाच – "एवमस्तु, शुभं ते भवतु। शुद्धा भव, तपस्विनि। त्वं युद्धे इन्द्रशत्रुं पुत्रं जनयिष्यसि। यदि सहस्रसंवत्सरं शुद्धा स्थास्यसि, तदा मत्तः त्रैलोक्यविनाशकः पुत्रः तव भविष्यति।" इति उक्त्वा स तेजस्वी मुनिः तां मृदुना हस्तेन स्पृष्ट्वा आशीर्वाद्य, स्वतपस्यां गतः। तस्मिन्गते, पुरुषश्रेष्ठ, दितिः परमसन्तुष्टा कुशप्लवाख्यं देशं गत्वा घोरं तपः उपचक्रमे। तस्याः तपस्यां प्रवृत्तायां, पुरुषश्रेष्ठ, इन्द्रः सर्वगुणोपेतः तस्याः सेवा कर्तुं आरब्धवान्। इन्द्रः अग्निं, कुशं, दारु, जलं, फलानि, मूलानि, यद् यद् इच्छितं तत् सर्वं प्रदत्तवान्। सः स्नानाभ्यञ्जनैः, श्रमपरिहारैः, सर्वदा दितिं उपतस्थे। शेषे दशसंवत्सरेषु, रघुनन्दन, दितिः हृष्टा इन्द्रं प्राह – "दशसंवत्सराणि शेषाणि, वीरश्रेष्ठ; ततो भ्रातरं पश्यसि, शुभं ते अस्तु। यं पुत्रं त्वदर्थं जनयिष्यामि, स विजयसंकल्पः त्रैलोक्यविजयं त्वया सह भजिष्यति। त्वदीयेन प्रार्थनया, देवश्रेष्ठ, तव पितरौ महात्मनौ सहस्रसंवत्सरान्ते मम पुत्रार्थं वरं दत्तवन्तौ।" एवं उक्त्वा, दितिः मध्याह्ने निद्रया अभिभूता, शिरस्स्थाने पादौ स्थापयित्वा शयाना अभवत्। तां अशुद्धां, केशान् पादसंस्थाने दृष्ट्वा, इन्द्रः हसितवान् हृष्टः च अभवत्। सः तस्या देहम् विवेश, राम, परमशक्त्या गर्भं सप्तधा चकर्त। तदा गर्भः शतशृङ्गेन्द्रवज्रेण विदीयमानः, मधुरं रुरोद, राम, ततः दितिः प्रबुद्धा।