तत्र पर्वतः खनिजैः विशालनेत्राभैः प्रभास्वरैः सञ्जातहर्ष इव प्रमुदितः प्रबुद्ध इव दृश्यते स्म। तत्र प्रवहदम्बुधाराणां गम्भीरशब्दैः स पर्वतः स्वाध्यायमिव पठन् प्रतीतिः जाता। विविधनदीस्वरैः सुस्पष्टगीतशब्दैः स पर्वतः गीयमान इवाभात्, वातचालितैः देवदारुद्रुमैः उन्नतबाहुवत् स्थितः सन् द्रष्टुं शक्यते स्म। सर्वतोमुखैः प्रपातनिनादैः स पर्वतः आहूयमान इव, शरद्वातचालितैः तमोवनैः कम्पमानः सन् कम्पित इव दृश्यते स्म। तत्र वातचालितमञ्जिष्ठवनशब्दैः गीतमिव गायन्, विषधरश्रेष्ठानां भीषणश्वासैः क्रुद्ध इव श्वसन् स पर्वतः लक्षितः। महागुहाभिः तिमिरसंवृताभिः स पर्वतः ध्याननिमग्न इव, मेघपादोपमपादैः सर्वतोमुखं प्रवर्तमान इव प्रतीतः। शिखरैः मेघसंवृतैः आकाशे जृम्भमाण इव, अनेकशिलासम्पन्नः बहुगुहाभिः शोभितः च। सालतालकर्णनलैः आवृतः, पुष्पभारविततानां लतानां छायया भूषितः स पर्वतः विराजते स्म। विविधमृगगणैः पूरितः, रत्नधाराभिः विभूषितः, बहुस्रोतसां प्रवाहैः समृद्धः, शिलासमूहैः संकीर्णः च। स्मरणीयं यत्, तत्र महर्षयः, यक्षाः, गन्धर्वाः, किन्नराः, नागाश्च वसन्ति स्म; लतानां वृक्षाणां च घनत्वेन, सिंहगुहाभिः च तं पर्वतं शोभयन्ति स्म। व्याघ्रादिमृगसमूहैः संकीर्णः, मधुरमूलफलवृक्षैः पूरितः, स वायुसूनुः श्रेष्ठवानरः तं पर्वतमारोहत्। रामदर्शनस्य सम्भावनया महतीं हर्षजां प्रीतिं लभमानः, स सुन्दरशैलशिखरे पादौ न्यपातयत्। तेन महाबलिना पर्वतमारोहता महाशब्दः अभवत्, शिलाः भग्नाः चूर्णीकृताश्च। तं गिरिं समारुह्य स महाकपिः बलवत्तरः अभवत्। स वीरः वायुपुत्रः लवणाम्भोधेः दक्षिणात् पार्श्वात् उत्तरतीरं प्राप्नुम् इच्छन् तं पर्वतमारोहत्। तत्र स वायुसुतः भीषणनागसंयुक्तं सागरं निरीक्ष्य, वातवत् आकाशं वीक्षमानः स्थितः। कपिसिंहः तदा दक्षिणदिशः उत्तरदिशं प्रति जगाम; तस्मिन् समये स महापर्वतः तेन पिडितः। तत्र बहुविधजन्तुशब्दैः नादितः, भूमौ प्रविष्टः, कम्पमानशिखरः, पतद्वृक्षः च अभवत्। तत्र पुष्पितवृक्षाः तेन महाबलेन उद्धूताः, भग्नाः भूमौ पतिताः, इन्द्रायुधेन आहतवृक्षवत्। गुहावासिनां महावीर्यसिंहानां भीषणनिनादः व्योम विदारयन् श्रूयते स्म। विद्यार्धर्यः भयविस्मिताः विक्षिप्तवस्त्राभरणाः सहसा पर्वतादुत्पेतुः। दीप्तजिह्वाः विषधराः महासर्पाः, तेन पिडितशिरःकण्ठाः, वेपमानाः अभवन्। किन्नरनागगन्धर्वयक्षविद्याधराश्च तं पीडितं महापर्वतं परित्यज्य आकाशं जग्मुः। स बलिनः कपिना पीडितः सः शोभनः पर्वतः, उन्नतशिखरसमूहः, अधः पातितः। दशयोजनविस्तीर्णः त्रिंशद्योजन उन्नतः स पर्वतः भूमिसमः जातः। स कपिः भीषणं लवणाम्भोधिं सौम्यया लीलया लंघयितुम् इच्छन्, विवृतजलराशेः कूलमगमत्। इदानीं सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः शृणु। स तदा महाबलः कपिः, विहङ्गमिव गिरिः, नागयक्षगन्धर्वान् पद्मोत्पलानि च लंघयन्, वेगेन प्रस्थितवान्। स शशिनं पद्ममिव, सूर्यं बकं प्रभास्वरमिव, तारागणं कदम्बपुष्पमिव, मेघान् शाद्वलमिव व्योम्नि अपश्यत्। पुनर्वसुं महामीनमिव, मङ्गलं महाग्राहमिव, ऐरावतं महाद्वीपमिव, स्वातीं क्रीडतीं हंसमिव दृष्टवान्। श्रमक्लान्तः हनुमान् वातराशेः तरङ्गसमूहैः निर्मितं, शशाङ्कशीतलाम्बुयुक्तं व्योमानम् अतिक्रम्य जगाम। स आकाशं ग्रसन्निव, शशिनं स्पृशन्निव, तारागणं सूर्यचक्रं च ह्रियन्निव, उड्डीयमानः दृष्टः। श्रमितः अपि स हनुमान् अनन्तं मेघसागरं प्रविश्य, मेघसमूहान् वहन्निव गतवान्। तत्र महाघनाः पीतारुणनीलरक्तवर्णाः, हरितरक्तच्छायाश्च दृश्यन्ते स्म। स पुनः पुनः मेघसमूहान् प्रविश्य निष्क्रम्य च, चन्द्रमिव प्रकाशमानः, क्वचित् आच्छादितः, क्वचित् उज्ज्वलः अभवत्। विविधविपुलमेघेषु सञ्चरन्, श्वेतवर्णः क्वचित् दृश्यते, क्वचित् अदृश्यते, स वीरः चन्द्रमिव व्योम्नि विराजते स्म। गरुडवत् व्योम्नि पतमानः स वायुसुतः, मेघसमूहान् विदारयन्, पुनः पुनः निर्गच्छन्, प्रकाशमानः आसीत्। महानिनादेन गर्जन्, महाघनगर्जितोपमेन, प्रमुखराक्षसान् निहत्य, स्वनाम घोषयन्, स कपिः। लङ्कां सम्प्रक्षोभ्य, रावणं संताप्य, भीमवीरान् निपात्य, वैदेहीं प्रणम्य च, स हनुमान् महाबलः पुनः सागरमध्यम् अतिक्रम्य, सूनभस्य गिरिं शिखरं स्पृष्टवान्। धनुष्कोटिनिर्गतशरवत् शीघ्रगमनः सन्, समीपं गत्वा तं महापर्वतं निरीक्षितवान्। महेन्द्रं मेघसङ्काशं दृष्ट्वा स महाकपिः गर्जितुम् आरब्धवान्, तेन गर्जितेन सर्वदिक् व्याप्य आसीत्।