तदा कपिः, सीतायाः सुरक्षितत्वं ज्ञात्वा, स्वस्य प्रियकार्यस्य सिद्धिं दृष्ट्वा, पुनः प्रत्यक्षं तामवलोक्य, प्रत्यागमनमार्गे स्थिरमात्मनं संकल्पयामास। ततः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणस्य सुन्दरकाण्डे षट्पञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। ततः हनुमान्, शिंशपावृक्षस्य अधः उपविष्टां सीतां समीपं गत्वा, तामभिवाद्य उवाच— "सौभाग्येन त्वां अत्र सुरक्षितां पश्यामि।" तदा सीता, तस्य प्रस्थानसमये पुनः पुनः कपिं निरीक्ष्य, रामे प्रति स्निग्धभावेन हनुमन्तं इदं वाक्यम् उवाच— "यदि तव मन्यते उचितम्, तात, एकरात्रिं अत्र स्थातुम् अर्हसि, हे निष्पाप! कस्यचित् सुप्तस्थले विश्रान्त्वा, श्वस्त्वं गन्तुम् अर्हसि।" "मम दुःखेन दुःखिता, तव सन्निधिः, वानर, क्षणमपि महतीं विषादमुक्तिं दास्यति।" "यदा त्वं, वानरश्रेष्ठ, गच्छसि, तदा मम जीवने विश्वासो नास्ति, यावत् पुनः आगच्छसि।" "हे वीर, तव अभावः, दुःखेन दुःखितायाः मम पुनः दुःखं दुःखात् अधिकं जनयेत्।" "च मे संशयः अस्ति— कपिवरभल्लूकराज्ञः सहायकैः सहिताः कथं समुद्रं पारं गच्छेयुः?" "कथं कपिभल्लूकसेनाः, नरश्रेष्ठपुत्रौ च, सुदुष्पारं समुद्रं पारं गच्छेयुः?" "सर्वेषु प्राणिषु केवलं त्रयः समुद्रं लंघयितुं शक्ताः— गरुडः, त्वं, वा पवनदेवः।" "इदानीं कार्यसिद्धौ कठिनं विघ्नं जातम्, तव दृष्ट्या किं उपायं पश्यसि? त्वं हि उपायज्ञः।" "सर्वं कार्यं त्वमेव साधितुं समर्थः, शत्रुसैन्यविनाशकः; तव यशः सिद्ध्याः प्रतिष्ठितम्।" "यदि रामः शत्रुसैन्यविनाशकः लङ्कां सेनाभिः पूर्णां कृत्वा माम् आनयेत्, तत् तस्य उचितम्।" "तस्मात् यथा तस्य महात्मनः युद्धवीरस्य उचितं, तथा त्वं सर्वं व्यवस्थितुम् अर्हसि।" सीतायाः युक्तं, विनीतं, कार्यसिद्ध्यर्थं उक्तं वाक्यं श्रुत्वा, हनुमान् वीरः प्रत्युवाच— "देवि, सुग्रीवः कपिभल्लूकसेनानां नाथः, श्रेष्ठः प्लवगानां मध्ये, धर्मसम्पन्नः, तवर्थे दृढनिश्चयः।" "सः सुग्रीवः कपिराजः, सह सहस्रैः लक्षैः वानरैः शीघ्रं अत्र आगमिष्यति, हे वैदेहि।" "तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ नरश्रेष्ठौ लङ्कापुर्यां समागत्य शरैः ताम् आघातयिष्यतः।" "राक्षसं तस्य सैन्येन सह हत्वा, रघुवंशस्य आनन्दः शीघ्रं त्वां, सुन्दरनितम्बिनी, स्वपुरीं प्रत्यानेष्यति।" "धैर्यं धारय; सौभाग्यं भवतु; मृत्युम् मा चिन्तय। शीघ्रं रामेण रणाङ्गणे रावणः हतः दृष्टः भविष्यति।" "यदा राक्षसराजः पुत्रैः मन्त्रिभिः बन्धुभिः सह हतः भविष्यति, तदा त्वं रामेण पुनः संगमिष्यसि, रोहिण्याः शशिना यथा।" "शीघ्रं काकुत्स्थः कपिभल्लूकश्रेष्ठैः परिवृतः आगमिष्यति; सः ते शत्रून् युद्धे विजित्य दुःखं अपाकरोति।" एवं वैदेहीं सान्त्वयन् हनुमान् पवनसुतः गन्तुं निश्चित्य वैदेहीं अभ्यनुज्ञाय। राक्षसश्रेष्ठान् हत्वा, स्वनाम घोषयन्, वैदेहीं सान्त्वयन्, बलं दर्शयन्, नगरे उत्पातं कृत्वा, रावणं मोहयन्, विक्रान्त्यां प्रदर्शयन्, वैदेहीं प्रणम्य, समुद्रमध्यम् पुनः लंघितुं मनः अकरोत्। ततः कपिशार्दूलः, स्वामीदर्शनलुब्धः, शैलश्रेष्ठं अरिष्टं आरोहत्, यः नीलवनगुल्मैः, प्रस्फुरद्बिससम्भवैः शोभितः। तस्य शिखरेषु मेघाः वसनानि इव लम्बन्ति, सूर्यकान्त्याः हर्षेण जागृतः इव दृश्यते; रत्नानि प्रस्फुरन्ति, नेत्राणि इव विमीलन्ति, जलधाराः गर्जन्ति, पर्वतः मन्त्रं जपतीव। नदीनां नानारवैर् गीतं गायतीव, देवदारुवृक्षाः वातेन कम्प्यमानाः बाहुं उत्तोल्य स्थितः इव। सर्वतः प्रपातनिनादैः उच्चैः आह्वयन्ति इव, शारदीवातेन कम्पमानैः कृष्णवनैः कम्पितः इव। वायुसंवाहितैः वेणुवृक्षैः गीतं गायतीव, विषधरश्रेष्ठानां फुफ्फुसनादैः क्रुद्धः श्वसन् इव। गहनगुहाः धूमेण गम्भीराः, ध्यानस्थः इव; तस्य पादाः मेघमूलानि इव सर्वतः गच्छन्ति। शिखराणि मेघैः आवृतानि, आकाशे जृम्भायतीव; बहुशिलासु शोभितः, गुहाभिः रम्यः। सालतालकर्णबाम्बूवृक्षैः आवृतः, पुष्पभारयुक्तलताः वितानैः शोभितः। विविधपशुसमूहैः पूर्णः, रत्ननदीभिः शोभितः, बहुस्रोतांसि युक्तः, शिलासमूहैः आकीर्णः। महर्षियक्षगन्धर्वकिन्नरनागैः सेवितः, लतावृक्षसमृद्धः, सिंहगुहाभिः आवासितः। व्याघ्रादिपशुभिः पूर्णः, स्वादुमूलफलवृक्षैः युक्तः, पवनसुतः कपिश्रेष्ठः शैलं आरोहत्। रामदर्शनानन्देन प्रमुदितः, शोभनपर्वतशिखरे पादौ न्यस्य, शीघ्रं प्रस्थानाय उद्यतः।