हनुमान्, रामस्य बलस्य च वैदेह्याः पुण्यस्य च प्रभावेण, यज्ञद्रव्यधारिणोऽपि अग्निः मां दग्धुं न शशाक, यद्यपि स दहनाय नियुक्तः। कथं सा, या रामहृदयस्य प्रिया त्रिभ्यः भ्रातृभ्यः—भरतादिभ्यः—देवी च, विनष्टुं शक्येत्? यदि च सर्वत्र नित्यः प्रभुः अग्निः मम पुच्छं न दहति, कथं तां कुलीनां स्त्रीं दहेत्? ततः हनुमान् विस्मितः तत्र जलमध्ये सुवर्णनाभिं पर्वतदृश्यं पुनः चिन्तयामास। वैदेह्याः तपस्याः, सत्यस्य, पतिसंन्यासस्य च प्रभावेन, सा अग्निं अपि दग्धुं शक्यते; अग्निः तां न दहिष्यति। एवं धर्मनिष्ठां तां स्त्रीं चिन्तयन् हनुमान् दिव्यगन्धर्वाणां महात्मनां वचनानि शृणोति। "हा, हनुमता कृतं कर्म कष्टं साध्यं—राक्षसगृहेषु उग्रं भीषणं च अग्निं विमुक्तम्!" राक्षसाः पलायमानाः, लङ्का नगरी स्त्रीबालवृद्धैः पूर्णा, जनसमूहस्य कलकलैः पर्वतगुहावद् विलपन्ती। लङ्का नगरी दुर्गबद्धा, प्राकारद्वारयुक्ता, दग्धा, किन्तु जानकी न दग्धा—एतत् अस्माकं महद् आश्चर्यं। एवं हनुमान् तानि अमृतसदृशानि वचनानि शृण्वन्, तस्मिन्नेव क्षणे हर्षः हृदि उत्पन्नः। तदनन्तरं हनुमान् शुभैः लक्षणैः, दृष्टैः संकेतैः, तर्कैः, ऋषिवचनैः च हृदयेन हर्षितः अभवत्। वानरः तां राजकन्यां सुरक्षितां ज्ञात्वा, स्वकार्यं सिद्धं मन्यन्, पुनः प्रत्यक्षं दृष्ट्वा, प्रत्यागमनाय निश्चयमकरोत्। तत्रैव सुन्दरकाण्डस्य षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः आरभ्यते। ततः शिंशपावृक्षस्य अधः उपविष्टां सीतां समीपं गत्वा, हनुमान् तां प्रणम्य उवाच—"सौभाग्येन त्वां सुरक्षितां इह पश्यामि।" तदनन्तरं सीता, तस्य निर्गमनसमये पुनः पुनः तं वीक्ष्य, रामस्नेहपूर्णं वचनं हनुमन्तं प्राह। "यदि त्वं उचितं मन्यसे, प्रियः, एकं रात्रिं इह स्थातुम् अर्हसि, पापरहितः; कुशलस्थले विश्रान्त्वा श्वः गन्तुम् अर्हसि।" "मम दुःखितायाः तव सन्निधिः, वानर, क्षणमपि अपरिमितदुःखस्य शमं दास्यति।" "त्वं गत्वा, वानरश्रेष्ठ, मम जीवने विश्वासः न भविष्यति यावत् पुनः आगमिष्यसि।" "वीर, तव अभावः पुनः दुःखिता दुःखेन पीडिता माम् अतिदुःखं जनयिष्यति।" "वीर, एकः संशयः मम पुरतः स्थितः—वानरभल्लूकानां महाबलानां साहाय्येन, कatham समुद्रं पारं गन्तुं शक्यते?" "वानरभल्लूकसैन्यैः, नरश्रेष्ठयोः पुत्राभ्यां च, समुद्रं दुस्तरं कथं पारं गमिष्यन्ति?" "सर्वेषु प्राणिषु, केवलं त्रयः—गरुडः, त्वं, वायुदेवः वा—समुद्रं लङ्घयितुं समर्थाः।" "इदानीं अस्य कार्यस्य साधने दुःसाध्यं विघ्नं प्राप्तम्; किं उपायं पश्यसि? त्वं उपायज्ञः।" "त्वमेव कार्यसिद्ध्यर्थं पर्याप्तः, शत्रुसैन्यविनाशकः; तव यशः सिद्धः।" "यदि रामः, शत्रुसैन्यविनाशकः, लङ्कां सैन्यैः पूरयित्वा माम् नेतुम् अर्हति, तत् तस्य उचितं।" "तस्मात् यथा तस्य महात्मनः वीरस्य युद्धे उचितं, तथा कार्यं त्वया व्यवस्थितव्यम्।" एवं विनययुक्तं, हेतुमत्, कार्यार्थं उक्तं वचनं श्रुत्वा, हनुमान् वीरः प्रत्युवाच—"देवि, सुग्रीवः वानरभल्लूकसैन्याधिपः, लङ्घनश्रेष्ठः, धर्मयुक्तः, तव अर्थे दृढनिश्चयः।" "सुग्रीवः वानराधिपः, सह सहस्रैः लक्षैः वानरैः, शीघ्रं इह आगमिष्यति, वैदेहि।" "रामः लक्ष्मणः च, नरश्रेष्ठौ, लङ्कानगरीं समागत्य, शरैः तां हनिष्यतः।" "राक्षसम् समेतं तस्य अनुचरैः हत्वा, रघुवंशस्य प्रियः त्वां समाहृत्य स्वनगरं गमिष्यति।" "धैर्यं धारय; सौभाग्यं भवतु; मृत्युम् मा इच्छ। शीघ्रं रामेण युद्धे रावणः हतः दृश्यते।" "राक्षसाधिपः पुत्रैः मन्त्रिभिः बन्धुभिः च सह हतः, त्वं रामेण पुनः मिलिष्यसि, यथा रोहिणी चन्द्रेण।" "शीघ्रं काकुत्स्थः, वानरभल्लूकश्रेष्ठैः परिवृतः, आगमिष्यति; सः ते शत्रून् युद्धे जित्वा दुःखं अपाकरोति।" एवं वैदेहीं सांत्वयित्वा, हनुमान् वायुपुत्रः, गन्तुम् उद्युक्तः, वैदेहीं अभ्यनुज्ञाय निर्गच्छति। राक्षसश्रेष्ठान् हत्वा, स्वनाम घोषयित्वा, वैदेहीं सांत्वयित्वा, महाबलम् दर्शयित्वा, लङ्कां कलकलिताम् कृत्वा, रावणं मोहयित्वा, भीषणं बलम् प्रदर्शयित्वा, वैदेहीं प्रणम्य, पुनः समुद्रमध्यम् प्रत्यागमनाय मनः अकरोत्। ततः वानरश्रेष्ठः, स्वस्वामिनं द्रष्टुम् उत्सुकः, शत्रूनां मर्दनः, उत्तमं अरिष्टपर्वतं आरोहति, यः नीलवनैः, पुष्पितपद्मैः च शोभितः। तस्य शिखरेषु मेघाः उपवस्त्राणि इव लम्बन्ति, सूर्यकिरणैः प्रमोदितः पर्वतः इव जागरितः।