महर्षिणा तेन चतुर्भिः पादैः गीतं यद् अन्वहम्, तस्य पुनः पुनः जपात् शोकः श्लोकत्वं प्राप्तः। तदा वल्मीकिनः शुद्धान्तःकरणस्य चित्तेयं निश्चयः समुत्पन्नः—"एवंविधैः श्लोकैः सर्वमपि रामायणं रचयिष्यामि।" स महर्षिः पुण्यवृत्तान्तैः, अर्थैः, पदैश्च, मनोहरैः रमणीयैः च श्लोकशतैः तुल्यप्रमाणैः रामस्य कीर्तिं निर्माय, महाकाव्यं कृतवान्, यः लोके यशः वितरति। समासानां च विग्रहाणां च यथायोग्यं विन्यासेन, मधुरैः सुसंस्कृतैः वाक्यैः च, मुनिना कृतं दशग्रीववधसम्बद्धं रघुनन्दनस्य चरितं शृणुध्वं। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे तृतीयः सर्गः श्रोतव्यः। सर्वाणि घटनानि धर्मार्थयुक्तानि च हितानि च श्रुत्वा, स मुनिः पुनः स्पष्टरूपेण तस्य बुद्धिमतः कृत्यम् अन्वेषयति। आपः संप्रक्षाल्य, कुशासन उपविष्टः, पूर्वांमुखः अञ्जलिं कृत्वा स धर्मतः तद्वृत्तान्तं प्रष्टुम् आरब्धवान्। धर्मबलेन स सर्वाणि हास्यं, भाषणं, गमनं, कर्माणि च यथावत् सम्यक् निरीक्षते। यथैव रामस्य सत्यव्रतस्य वनं प्रविश्य भार्यया भ्रात्रा सह यद् यद् आपन्नं, तत् सर्वं स मुनिः पर्यवेक्ष्य। तदा योगनिष्ठः स धर्मात्मा यथाफलं हस्ते स्थितं फलं दृश्यते, तथा भूतपूर्वं तत्र सर्वं स्पष्टं पश्यति। तद् दृष्ट्वा स महात्मा यथार्थदर्शी रामस्य रमणीयं चरितं समग्रं कर्तुं मनसा संकल्पयामास। कामार्थधर्मसम्पन्नं, धर्मार्थगुणवर्धितं, सर्वश्रुतिजनप्रियं सागरमिव रत्नसमृद्धं तदाख्यानं बभूव। यथा पूर्वं नारदेन महर्षिणा कीर्तितं, तथा मुनिना रघुवंशस्य चरितं रचितम्। तत्र रामस्य जन्म, महावीर्यं, सर्वत्र प्रियता, जनानां वल्लभता, क्षमा, सौम्यता, सत्यपरायणता च वर्ण्यते। नानाविधानि अद्भुतानि आख्यानानि, विश्वामित्राय सहाय्यं, जानक्याः विवाहः, धनुषो भङ्गः च उक्तम्। रामपरशुरामयोः विवादः, दशरथस्य गुणाः, रामाभिषेकः, कैकेय्याः दुष्टता च वर्ण्यते। रामाभिषेकस्य विघ्नः, वनवासः, राज्ञः शोकविलापः, तस्य च स्वर्गारोहणम्। जनानां शोकः, तेषां विसर्जनम्, निषादाधिपेन संवादः, सारथेः प्रत्यावर्तनं च। गङ्गायाः तीर्णिः, भरद्वाजदर्शनम्, तेन अनुमतिः, चित्रकूटदर्शनं च। वासगृहनिर्माणम्, भरतागमनम्, रामप्रार्थना, पित्रे जलाञ्जलिदानं च। पादुकाभिषेकः, नन्दिग्रामनिवासः, दण्डकारण्यगमनं, विराधवधश्च। शरभङ्गदर्शनं, सुतिक्ष्णसंगमः, अनसूयाख्यानं, गन्धानुलेपनदानं च। अगस्त्यसाक्षात्कारः, धनुर्ग्रहणम्, शूर्पणखया संवादः, तस्याः विकृतिः च। खरत्रिशिरोवधः, रावणोत्थानम्, मारीचवधः, वैदेह्याः हरणं च। राघवस्य विलापः, गृध्रराजस्य निधनम्, कबन्धदर्शनं, पम्पासरोवरदर्शनं च। शबरीसंगमः, मूलफलभक्षणम्, पम्पायां विलापः, हनूमत्संमिलनं च। ऋश्यमूकगमनम्, सुग्रीवसंगमः, विश्वासस्थापनम्, वालिसुग्रीवयोः संग्रामः च। वालिनिग्रहः, सुग्रीवप्रतिष्ठापनम्, तारायाः विलापः, संधिः, वर्षाकालवासश्च। राघवस्य सिंहस्य कोपः, सैन्यानां समाह्वानम्, सर्वदिक्प्रेषणम्, भूमौ प्रतिवेदनं च। मुद्रिकादानम्, ऋक्षगुहादर्शनम्, अनशननिश्चयः, सम्पातिसंमिलनं च। पर्वतोपरोहणम्, सागरतरणम्, सागरवचनम्, मैनाकदर्शनं च। राक्षस्याः तर्जनम्, छायाग्राहिण्या सह संगमः, सिम्हिकावधः, लङ्कामलयदर्शनं च। रात्रौ लङ्काप्रवेशः, एकान्तविचारः, पानभूमिगमनम्, रक्षितवाटिकादर्शनं च। रावणदर्शनम्, पुष्पकविमानदर्शनम्, अशोकवनिकाप्रवेशः, सीतादर्शनं च। चिह्नदर्शनम्, सीतया सह संवादः, राक्षसीनां तर्जनम्, त्रिजटास्वप्नदर्शनं च। मणिदानं सीतायै, वृक्षभङ्गः, राक्षसीनां पलायनम्, किंकरवधश्च। मारुतात्मजस्य बन्धनम्, लङ्कादाहे गर्जनम्, प्रत्यागमनम्, मधुपानं च। राघवस्य समाश्वासनम्, मणिप्रदानम्, सागरदर्शनम्, नलसेतुनिर्माणं च। सागरस्य तीर्णिः, रात्रौ लङ्कायाः परिघः, विभीषणस्य संगतिः, हननाय उपायप्रदानं च। कुम्भकर्णवधः, मेघनादनिग्रहः, रावणवधः, सागरपुरीं प्रति सीताप्राप्तिः च। एवं श्रीमद्वाल्मीकिना महर्षिणा धर्मार्थयुक्तं, रमणीयं, सर्वजनप्रियं रामायणं सम्यक् सम्यक् रचितम्।