हनुमान्, निर्भयः कपिश्रेष्ठः, राक्षसानां गृहेभ्यः गृहान्, तेषां उद्यानानि च, राजप्रासादान् च विचरन्, वेगेन लङ्कापुर्याः अन्तः सर्वत्र संचरन् दृष्टः। स महाबलः कपिः, प्रहस्तस्य निवेशनं वेगेन प्रविश्य, तत्र अग्निं प्रज्वालयामास, तदनन्तरं वातसमानवेगः अन्यत्र गतवान्। ततः महाबलपरिपूर्णः हनुमान् महापार्श्वस्य गृहम् उत्पत्य, तत्र प्रज्वलितं वह्निं विसृज्य, संसारान्तकाले ज्वालारूपेण अग्निमिव, अन्येषु गृहेषु अपि प्रतस्थे। एवं महाकपिः वज्रदंष्ट्रस्य, शुकस्य, बुद्धिमतः सारणस्य च गृहेषु वेगेन उत्पत्य, तेजसा दीप्तः अग्निं प्रज्वालयामास। तद्वत् कपिसैन्यस्य नायकः इन्द्रजितः गृहे अग्निं प्रज्वालयामास, ततः जम्बुमालिः सुमालिः च तयोः आवासान् दग्धवान्। तदनन्तरं रश्मिकेतोः, सूर्यशत्रोः, ह्रस्वकर्णस्य, दंष्ट्रस्य, राक्षसस्य रोमशस्य च गृहेषु अग्निं ददाह। युध्दोन्मत्तस्य, मत्तस्य, ध्वजग्रीवस्य, भीषणस्य विद्युज्जिह्वस्य, हस्तिमुखस्य च निवेशेषु अग्निं प्रज्वालयामास। करालस्य, विशालस्य, शोणिताक्षस्य, कुम्भकर्णस्य, मकराक्षस्य च गृहेषु अग्निं ददाह। नरान्तकस्य, कुम्भस्य, दुष्टस्य निकुम्भस्य, यज्ञशत्रोः, ब्रह्मशत्रोः च गृहेषु अग्निं प्रज्वालयामास। स बलवान् हनुमान्, विभीषणस्य गृहम् विना, सर्वत्र क्रमशः अग्निं विसृज्य गतवान्। तेषु शोभनसुश्लिष्टेषु महद्भिः सम्पद्भिः युक्तेषु प्रासादेषु, स श्रीमान् कपिसत्तमः, धनिनां सम्पदं दग्धवान्। स वीर्यशालि हनुमान् सर्वाणि भवनानि अतिक्रम्य, राक्षसानां नाथस्य रावणस्य तेजसा दीप्तं निवेशनं प्राप्तवान्। तत्र तस्मिन् मुख्ये गृहे, नानारत्नैः भूषिते, मेरुमन्दराभाभि, शुभलक्षणैः शोभिते, हनुमान् वीरः स्वपुच्छाग्रे प्रज्वलितं वह्निं विसृज्य, युगान्तमेघगर्जनं कृतवान्। वातवेगेन महाबलः स वह्निः तीव्रवेगेन प्रवर्धते स्म, युगान्ताग्निमिव विकसन्। स प्रज्वलितं वह्निं तेषु प्रासादेषु प्रवेशयामास, सुवर्णकाञ्चनजालानि, मुक्तामणिविचित्राणि च दग्धवान्। महान् रत्नविभूषितः प्रासादः भग्नः, भग्नशिखराः ते भूमौ पतिताः। यथा पुण्यपारम्ये सिद्धवेश्मानि दिवः पतन्ति, तथैव राक्षसाः पलायमानाः घोरध्वनिं चक्रुः। स्वस्वगृहे स्थिताः रक्षांसि, तानि रक्षन्तः, हृतप्राणा, हृतश्रियः, “नूनं कपीरूपेणायं वह्निः प्राप्तः—हा धिक्!” इति विलपन्ति स्म। स्त्रियः, शिशून् स्तन्यदात्रीः, आकस्मात् पतन्त्यः, केचनाङ्गेषु वह्निना आवृत्ताः, केचन स्रस्तकेश्यः, भवनात् पलायमानाः। ताः पतन्त्यः, उच्चैः प्रासादात् धावन्त्यः, मेघात् विद्युदिव, हीरक, विद्रुम, वैडूर्य, मुक्ताफल, रजतगुच्छैः भूषिताः दीप्तिमतीः बभुः। हनुमान् तेषां अद्भुतप्रासादानां विविधधातूं प्रभवतीः धाराः अपश्यत्; यथा वह्निः काष्ठतृणयोः न तृप्यति, तथैव— हनुमान् राक्षसेश्वराणां विनाशेन न तृप्तः, न च भूमिः हनुमता हतेभ्यः राक्षसेभ्यः तृप्तिः। तेन शीघ्रवेगेन महात्मना कपिना सा लङ्कानगरी दग्धा, यथा पुरा रुद्रेण त्रिपुरं दग्धम्। ततः लङ्काशैलशिखरे, हनुमता शीघ्रवेगेन प्रज्वलितः घोरतेजाः वह्निः, दीप्तशिखरः, उत्पन्नः। स वह्निः, युगान्ताग्निसदृशः, वातवेगेन वृद्धिम् आपन्नः, आकाशं गच्छन्, निश्वासरहितरश्मिः, प्रासादेषु लीनः, राक्षसशरीरमेदसा पोषितः ज्वलति स्म। कोटिसूर्यसमप्रभः स महानलः समस्तां लङ्काम् आवृत्य, तिष्ठन्, नानाघोरध्वनिभिः गुञ्जमानः, ब्रह्माण्डभेदनिव तस्थौ। तत्र वस्त्रात् वह्निः महतीं ज्वलनम् उत्पाद्य, तीक्ष्णतेजाः, किंशुकमाल्यशिखरः अभवत्; मेघाः, नीलोत्पलसदृशाः, धूमधूलिसंकीर्णाः, शीतलीकृतवन्तः, दीप्तिमन्तः बभुः। “किमयं वज्रधरः महेन्द्रः, देवेशः? उत वा यमः, वरुणः, वा अनिलः? उत रुद्रः, अग्निः, सूर्यः, कुबेरः, सोमः वा? नायं साधारणः कपिः—एषः कालः स्वयम् इति।” “किमिदं ब्रह्मणः, पितामहस्य, चतुर्मुखस्य जगत्कर्तुः, क्रोधरूपं, राक्षसानां नाशाय कपीरूपेण आगतम्? उत वा एषः विष्णोः परं तेजः, कपीरूपधारी, अचिन्त्यः, अव्यक्तः, अनन्तः, एकरूपः, स्वमायया राक्षसानां नाशाय समागतः?” इति। एवं तत्र समागताः बहवः विशिष्टाः राक्षसगणाः, तां नगरीं सह जीवैः, गृहेभ्यः, वृक्षैः च सह आकस्मिकं दग्धां दृष्ट्वा, एवं वदन्ति स्म। ततः लङ्का, सह राक्षसैः, अश्वैः, रथैः, गजैः, पक्षिसंघैः, मृगैः, वृक्षैः च सह, आकस्मिकं दग्धा, दुःखेन क्रोशन्ती, भीषणं घोरध्वनिं चकार। “हा पितः! हा पुत्र! प्रिये मित्र! हा प्राणनाथ! मम शरीरे, मम सौभाग्ये नष्टे!” इति, राक्षसाः नानाविधं विलपन्तः, भीषणतमः कोलाहलः उत्पन्नः। प्रज्वलिताग्निना संवृतम्, वीरैः निहतैः, रक्षिभिः प्रत्यागतैः, हनुमतः क्रोधबलात् अभिभूता लङ्का शप्तेव बभूव। महामनाः हनुमान्, ज्वलदग्निलाञ्छितां लङ्कां, भयविषण्णराक्षससमाकुलां, स्वयम्भूः क्रोधेन पीडितां पृथिवीमिव, अपश्यत्। स रत्नवृक्षसमाकीर्णं वनं भग्नं कृत्वा, युद्धे महाबलिनः राक्षसान् निहत्य, शोभनगृहशोभितां तां पुरीं दग्ध्वा, पवनात्मजः स्थिरः स्थितवान्। स बहून् राक्षसान् निहत्य, तद्वनं च वृक्षसमाकीर्णं भग्नं कृत्वा, राक्षसगृहाणि च दग्ध्वा, महात्मा हनुमान् रामं स्मृत्वा मनः न्यवर्तयत्। ततः सर्वे देवसंघाः तं कपिश्रेष्ठं, वातसमानबलं, महाबुद्धिं, पवनात्मजवरं, स्तुत्वा प्रशशंसुः। सर्वे देवाः, महर्षयः, गन्धर्वाः, विद्याधराः, नागाः, तत्रैव सर्वे महात्मानः, परमं अनुपमं हर्षं प्राप्नुवन्।