ततः स महाकपिः हनुमान्, ज्वलदग्निशिखया पूच्छेन, मेघ इव विद्युत्संपन्नः, लङ्कायाः गृहाणि पुरतः विचचार। स निर्भयः कपिः राक्षसानां गृहेभ्यः गृहान् उद्यानानि च, प्रासादान् च विचरन्, महावेगेन प्लुत्वा प्रहस्तस्य निवेशनं प्रविश्य तत्र अग्निं सन्ददाह, वायुवत् बलसम्पन्नः अन्यत्र अपि गतवान्। ततो महाबलः हनुमान् महापार्श्वस्य गृहे अपि अग्निं विससर्ज, यथैव प्रलयकालाग्निः जिह्वां विक्षिपति। एवं स महाकपिः वज्रदंष्ट्रस्य, शुकस्य, प्राज्ञस्य सारणस्य च गृहेषु अपि ज्वलितशक्तिः सन् अग्निं सन्ददाह। तदनन्तरं कपिसत्तमः इन्द्रजितः गृहम् अपि ददाह, ततः जम्बुमालि-सुमालिनोः निवेशनानि अपि अग्निना दग्धानि। रश्मिकेतोः, सूर्यशत्रोः, ह्रस्वकर्णस्य, दंष्ट्रस्य, राक्षसस्य रोमशस्य च गृहेषु अग्निः सन्दत्तः। युद्धोन्मत्त-मत्त-ध्वजग्रीव-क्रूरविज्युज्जिह्व-हस्तिमुखानाम् अपि गृहेषु अग्निः प्रविष्टः। करालस्य, विशालस्य, शोणिताक्षस्य, कुम्भकर्णस्य, मकराक्षस्य च गृहेषु स सुतप्तः अग्निः सन्दत्तः। नरान्तक-कुम्भ-दुष्टनिकुम्भ-यज्ञशत्रु-ब्रह्मशत्रूणां गृहेषु अपि स कपिः अग्निं विससर्ज। विबीषणस्य गृहम् एव अपि अपि स महाबलः हनुमान् अविज्ञाय, क्रमशः सर्वत्र अग्निं सन्ददाह। तेषु शोभनमणिमयेषु महागृहेषु, समृद्धानां समृद्धिं कपिश्रेष्ठः हनुमान् अग्निना दग्धवान्। ततः सर्वगृहेभ्यः अधिकं वीर्यसम्पन्नः हनुमान् राक्षसराजस्य रावणस्य भवनं प्रति जगाम, यः तेजसा शोभमानः आसीत्। तत्र तस्मिन्मुख्ये गृहे, नानाविधमणिविचित्रे, मेरुमन्दरसन्निभे, शुभलक्षणैः शोभिते, हनुमान् पूच्छाग्रे ज्वलितमग्निं विससर्ज, प्रलयमेघ इव गर्जन्। वायोः वेगेन तं महाग्निं महाबलः हनुमान् प्रवर्धयन्, स कालाग्निवत् प्रज्वलितः अभवत्। तेन ज्वलिताग्निना स कपिः तेषु गृहेषु प्रविश्य, सुवर्णमय-रत्नमय-मौक्तिकमय-गवाक्षान् अपि दग्धवान्। महान्ति मणिमयानि प्रासादानि भग्नानि, भग्नशिखराणि तानि भूमौ पतितानि। तदिव सिद्धनिलयाः पुण्ये क्षीणे दिवः पतन्ति इति, पलायमानानां राक्षसानां महान् शब्दः अभवत्। तेषु स्वस्वगृहेषु, रक्षां कुर्वन्तः, हतप्राणाः, भग्नश्रीकाः, विलपन्तः ऊचुः—"नूनम् एष अग्निः कपिरूपेण आगतः—धिग् धिग्!" इति। स्त्रियः शिशुदुग्धपयोधराः, आकस्मात् पतिताः, केचन शरीरं ज्वलिताग्निना परितः, केचन वसनेषु अग्निना, केचन मुक्तकेशाः प्रासादात् अपसृत्य पतिताः। ताः पतन्त्यः, अत्युच्चप्रासादात् निर्गच्छन्त्यः, विद्युतः मेघेभ्यः इव दीप्ताः, मणिगुच्छैः, विद्रुम-वैडूर्य-मौक्तिक-रजतैः भूषिताः। हनुमान् तानि अद्भुतगृहाणि विविधधातुवर्षाणि स्रवन्ति पश्यन्, यथा अग्निः काष्ठेन तृप्तिं न गच्छति, तथैव स राक्षसाधिपानां विनाशेन न तृप्तिम् अयात्; न च भूमिः हनुमता हतानां राक्षसानां वधेन तृप्तिम् अयात्। तेन शीघ्रवेगेन महात्मना कपिना सा लङ्का नगरी दग्धा, यथा रुद्रेण त्रिपुरं दग्धम्। ततः लङ्काशैलशिखरे भीषणतेजसः अग्निः उत्पन्नः, ज्वलद्भ्रूकोटिः, शीघ्रवेगेन हनुमता दीप्तः। स अग्निः प्रलयाग्निसदृशः, वायुनाऽऽवर्धमानः, गगनं व्याप्नुवन्, धूमरहितरश्मिः, गृहेषु निरन्तरं प्रविश्य, राक्षसशोणितेन पोषितः। स महाज्वालः अग्निः कोटिसूर्यसन्निभः, सर्वां लङ्कां परिवृत्य, गम्भीरनिनादैः व्याप्तः, ब्रह्माण्डं विदारयन् इव स्थितः। तत्र वस्त्रात् महान् अग्निः प्रज्वलितः, कटुतेजाः, किंशुकमाल्यशिराः, मेघा नीलोत्पलसन्निभा, धूमरजसा तमसा च आच्छन्नाः, शोभन्ते स्म। राक्षसाः ऊचुः—"किमेष वज्रधारी इन्द्रः, देवेश्वरः? उत यमः, वरुणः, वायुः? उत रुद्रः, अग्निः, सूर्यः, कुबेरः, सोमः वा? नायं साधारणः कपिः—एष कालः स्वयम्।" "किमेष ब्रह्मणः कोपः, जगतां पितामहस्य, चतुर्मुखस्य स्रष्टुः, कपिरूपेण राक्षसानां विनाशाय आगतः? उत विष्णोः परा शक्तिरेकैक्यरूपा, अनिर्वचनीया, अनन्ता, मायया स्वयम् आगता, राक्षसानां विनाशाय?" इति। एवं तत्र समागताः विशेषराक्षसगणाः, तां सहसा दग्धां लङ्कां, प्राणिनः, गृहाणि, वृक्षांश्च सहिताः, दृष्ट्वा, एवं वदन्तः स्थिताः। ततः लङ्का सहसा दग्धा, राक्षसैः, अश्वैः, रथैः, गजैः, विहगपशुभिः, वृक्षैः च सहिताः, भीषणनिनादं कृत्वा विललाप। राक्षसाः विलपन्तः—"हा पितः! हा पुत्र! हा प्रियसखा! हा जीवितनाथ! मम शरीरं, मम श्रीः नष्टा!"—इति बहुधा क्रोशन्तः, भीषणतमः शब्दः अभवत्। दीप्ताग्निना आवृताः, हतानिकायाः, प्रतिरुद्धरक्षकाः, लङ्का हनुमतः कोपेन पीडिता, शप्तेव दृष्टा। हनुमान् महाबुद्धिः ताम् अग्निशिखामालिनीं, भयशोकसंयुक्तराक्षसीं लङ्कां पश्यन्, स्वयम्भुवः कोपहतां पृथिवीमिव दृष्टवान्। स वायुसूनुः हनुमान् रत्नवृक्षसमाकीर्णवनं विदार्य, महासुरान् युद्धे हत्वा, शोभनगृहयुतां लङ्कां दग्ध्वा तत्र स्थितः। बहून् राक्षसान् हत्वा, तद्वनं च विदार्य, राक्षसगृहाणि दग्ध्वा, महात्मा हनुमान् रामचिन्तयाः मनः अपि चक्रे। तं ततः सर्वे देवगणाः, वायुवत् बलसम्पन्नं, महाबुद्धिं, वायुसूनुत्तमं कपिवरं, स्तुतिभिः पूजयामासुः।