हनुमानः चिन्तयामास—यथा मम पुच्छे अग्निः सम्यक् दीप्यते, स एव यज्ञाग्निवत् पावनः, तस्मात् एषोऽग्निः लङ्कायाः उत्तमगृहैः तृप्त्यर्थं योजनीयः। ततो हनुमान् दीप्तपुच्छः, विद्युल्लता-युतमिव मेघमण्डलम्, महाकपिः लङ्कायाः गृहाणि पुरतः विचचार। राक्षसानां गृहेभ्यः गृहम्, तेषां उद्यानानि, राजप्रासादांश्च निर्भयः कपिः शीघ्रता समन्वितः अन्वसर्पत्। स महावेगवान् प्रहस्तस्य भवनं प्रविश्य तत्र अग्निं प्रज्वाल्य, वातसमानबलः अन्यत्र गतवान्। ततः महाबलः हनुमान् महापार्श्वस्य गृहम् अपि उत्पत्य अग्निं विससर्ज, यथा प्रलयाग्निज्वाला। एवमेव स महाकपिः वज्रदंष्ट्र, शुक, सारण इति धीराणां गृहेषु अग्निं प्रज्वालयामास। कपिसत्तमः इन्द्रजितः गृहम् अपि दग्धवान्, ततः जम्बुमालि-सुमाल्योः निवेशनानि अपि अग्निना समावेशयत्। रश्मिकेतोः, सूर्यशत्रोः, ह्रस्वकर्णस्य, दंष्ट्रस्य, रोमशस्य च राक्षसस्य गृहेषु अग्निं ददाह। युद्धोन्मत्त, मत्त, ध्वजग्रीव, विद्युज्जिह्व, हस्तिमुख इत्यादीनां गृहेषु अपि अग्निं प्रज्वालयत्। कराल, विशाल, शोणिताक्ष, कुम्भकर्ण, मकराक्ष इत्येषां गृहेषु अपि सः अग्निं प्रज्वालयत्। नरान्तक, कुम्भ, दुष्टनिकुम्भ, यज्ञशत्रु, ब्रह्मशत्रु इत्यादीनां गृहेषु अपि अग्निं ददाह। विबीषणस्य गृहम् एव एकम् अदग्धम्, अन्यानि सर्वाणि गृहानि महाबलः हनुमान् क्रमशः अग्निना समावेशयत्। तस्मिन् द्रव्यसमृद्धे, सुविभूषिते, महागृहेषु, कपिसत्तमः धनधान्यसमृद्धिं दग्धवान्। सर्वेषां गृहाणां अतिक्रमेण, वीर्यशाली हनुमान् राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य श्रीमन्तं निवेशनम् अभिगच्छत्। तत्र मुख्ये गृहे, नानाविधानि रत्नानि शोभमानानि, मेरुमन्दराभमणि, शुभलक्षणैः विभूषिते, हनुमान् वीरः स्वपुच्छाग्रे दीप्तमग्निं विससर्ज, प्रलयमेघनिनादवत् गर्जमानः। वायोः वेगेन, महाबलः सः अग्निः अतिवेगं ववृधे, प्रलयाग्निवत् विकसन्। तेन ज्वलितेन अग्निना सः हनुमान् तानि भवनानि प्रविश्य, सुवर्णजालानि मुक्तारत्नमयानि च द्वाराणि दग्धवान्। महत्स्वलङ्कृतानि प्रासादानि भग्नानि, भग्नशिखराणि च भूमौ पतितानि। यथा सिद्धानां दिव्यगृहाणि पुण्यक्षये पतन्ति, तथा राक्षसाः भीताः नादं कृतवन्तः पलायन्ते स्म। स्वगृहे स्वगृहे रक्षार्थं प्रयत्नवन्तः, च्युतधन्याः, भग्नचेतसः, क्रन्दन्ति—"नूनं एषः अग्निः कपिरूपेण आगतः—हाहा!" इति। स्त्रियः, शिशुवत्सलाः, आकस्मात् पतन्त्यः, अग्निना वेष्टिताङ्ग्यः, विस्रस्तकेश्यः, गृहात् निर्गम्य द्रुतम् अपतन्। ताः उच्चगृहात् पतन्त्यः, मणिवज्रमुक्तारजतैः भूषिताः, मेघात् विद्युल्लताः इव शोभमानाः। हनुमान् तानि अद्भुतानि गृहाणि विविधधातुवर्षेण सिञ्चमानानि पश्यन्, यथा अग्निः काष्ठकाष्ठान्न तृप्तिं लभते, एवं—हनुमानपि राक्षसपतिदाहेन न तृप्तः, न च भूमिः तेन हनुमता हतानां राक्षसानां रक्तेन तृप्तिम् अपश्यत्। तेन शीघ्रवेगेन महात्मना कपिना सा लङ्का नगरी दग्धा, यथा पुरा रुद्रेण त्रिपुरम्। ततः लङ्कापर्वतशिखरे, भयंकरतेजोमयः अग्निः प्रादुरासीद्, दीप्तशिखरः, हनूमता प्रेरितः। सः अग्निः प्रलयाग्निसदृशः वातवेगेन वर्धमानः, आकाशं यावद् व्याप्य, धूमरहितरश्मिः, भवनेषु समाश्लिष्टः, राक्षसशरीरमेदसा पुष्टः। कोटिसूर्यसमप्रभः सः महाग्निः सर्वां लङ्कां परिवेष्ट्य स्थितः, नानारवाणि घोषयन्, ब्रह्माण्डमिव विदारयन्। तत्र वस्त्रात् अग्निः प्रचण्डरश्मिः प्रज्वलितः, किम्शुकमालाविलसितः, तिमिरनलिनसदृशाः मेघाः धूमरजसा सन्तप्ताः शोभन्ते। राक्षसाः विचारयन्ति—"किम् एष वज्रधारी महेन्द्रः, उत यमः, उत वारुणः, उत मारुतः? किम् रुद्रः, अग्निः, सूर्यः, कुबेरः, सोमो वा? नायम् सामान्यः कपिः—एषः साक्षात् कालः।" "किम् एष ब्रह्मणः कोपः, सृष्टिकर्तुः चतुर्मुखस्य पितामहस्य, कपिरूपेण राक्षसान् नाशयितुम् आगतः? उत विष्णोः परमशक्तिः, अनिर्वचनीयस्वरूपा, अनिर्देश्या, अनन्ता, एकैव, मायया राक्षसानाम् नाशनाय कपिरूपेण आगता?" इति। एवं बहवः विशिष्टाः राक्षसगणाः, तत्र समागताः, तां सहसा दग्धां लङ्कां, जीवगृहवृक्षसंयुक्तां, दृष्ट्वा एवम् उक्तवन्तः। सा लङ्का, राक्षसैः, अश्वैः, रथैः, गजैः, पक्षिसङ्घैः, मृगैः, वृक्षैः सह सहसा दग्धा, "हाहा" इति भीषणनिनादं कृत्वा विललाप। "हाहा पितः! हाहा पुत्र, प्रियसख! हाहा प्राणनाथ, मम शरीरम्, मम सौभाग्यम् विनष्टम्!" इति राक्षसैः बहुधा क्रन्दद्भिः, भीषणतमः शब्दः अभवत्। ज्वलनाग्निना आवृता, बलिनः वीराः निहताः, रक्षकाः पराङ्मुखाः, हनूमतः कोपबलवशात् सा लङ्का शप्तेव अभवत्। महामनाः हनुमान्, ज्वलदग्निशिखाभिः चिह्नितां लङ्कां, भीतान् शोकसन्तप्तान् राक्षसान्, स्वयम्भुवः कोपहतामिव पृथ्वीम् अपश्यत्। रत्नवृक्षवतीं वनश्रीं भग्नां, युद्धे महाबलान् राक्षसान् निहत्य, तां विभूषितगृहसमृद्धां लङ्कां दग्ध्वा, पवनसूनुः हनुमान् स्थितवान्। बहून् राक्षसान् हत्वा, तद्वनं वृक्षसमूहैः भग्नं कृत्वा, राक्षसगृहाणि दग्ध्वा, महात्मा हनुमान् रामं प्रति मनः अपि न्यवर्तयत्।