लङ्कापुरीं पश्य, या दुर्गैः द्वारैः च युक्ता, सीताया शक्त्या रामक्रोधेन च प्रज्वलिता दह्यमाना दृश्यते। हे राक्षसाधिप, मित्राणि मन्त्रिणः बान्धवाः भ्रातरः पुत्राः धनानि पत्न्यः लङ्का च—एतेषां विनाशं मा कुरु। राक्षसराज, रामस्य दूतः कपिः च विशेषेण सच्चं वचः वदामि, शृणु। रामः कीर्तिमान् सर्वलोकान् सर्वभूतैः सह चलाचलैः संहरितुं पुनः पूर्ववत् सृजितुं च समर्थः। देवासुरमानुष्ययक्षराक्षससर्पविद्याधरनागगन्धर्वपशुषु—सर्वत्र सर्वभूतानां मध्ये सर्वदा—तस्य सदृशः कश्चन नास्ति। सिद्धकिन्नरराजपक्षिषु च, सर्वत्र, सर्वभूतानां मध्ये, सर्वदा—रामः अतुल्यवीर्यः। विष्णुसमवीर्यस्य सर्वलोकनाथस्य रामस्य ये युद्धं कुर्वन्ति, तेषां जीवितं दुरापं, हे राजराज। देवाः असुराः गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः च, त्रिलोकनाथस्य रामस्य युद्धे स्थितुं न समर्थाः। ब्रह्मा स्वयम्भूः चतुर्मुखः, रुद्रः त्रिनेत्रः त्रिपुरान्तकः, इन्द्रः देवाधिपः—एते राघवस्य युद्धे स्थितुं न शक्नुवन्ति। कपिना दृढं कठोरं कौशलयुक्तमभयमुक्तं वचः श्रुत्वा, दशग्रीवः क्रोधात् विस्तीर्णनेत्रः कपिवधाय आज्ञां ददौ। महात्मनः कपेः वचनं श्रुत्वा, रावणः क्रोधेन अभिभूतः तस्य वधं आज्ञापयत्। राक्षसाधिपस्य क्रोधं कार्यं च विज्ञाय, कृत्यकुशलः तत्र विचिन्तयामास। धैर्ययुक्तः सः शत्रुविजयी वृद्धं सम्मान्यं हितवचनं कौशलयुक्तं विनयेन उवाच। राक्षसाधिप, क्रोधं क्षमस्व, वचनानि मे शृणु। यथायोग्यायोग्यं जानन्तः भूमिपालाः दूतान् न हन्ति। कपिवधः धर्मविरुद्धः लोकवर्जितः च; वीर, तव न शोभते। त्वमेव धर्मज्ञः कृतज्ञः राजधर्मकुशलः, उत्तमाधमं च जानाति; तत्त्वज्ञः असि। यदि त्वद्विधानः क्रोधेन गृहीतः, शास्त्राध्ययनं निष्फलमेव। तस्मात्, शत्रुसूदन राक्षसाधिप, धर्माधर्मं निश्चित्य दूतस्य दण्डं विधीयताम्। विभीषणस्य वचः श्रुत्वा, रावणः महाक्रोधेन उत्तरं उवाच। शत्रुसूदन, पापिनः हन्तुं दोषः नास्ति; अतः अहं कपिं पापं कृतवन्तं हनिष्यामि। एतदधर्मयुक्तं दोषपूर्णं कुलीनानामनर्हं वचनं श्रुत्वा, विभीषणः परमसत्यं वचनं उवाच। लङ्केश राक्षसाधिप, कृपया धर्मसत्यवचनानि शृणु। दूतः कदापि न हन्तव्यः; साधवः सर्वत्र एतद्वदन्ति। निःसन्देहं शत्रुरयं बलवान् अनन्तदोषं कृतवान्; तथापि साधवः दूतवधं न अनुमन्यन्ति। दूतानां दण्डाः बहवः प्रसिद्धाः। अङ्गविनाशः ताडनं मुण्डनं लक्षणं च—एते दूतदण्डाः, दूतवधं न श्रुतम्। धर्मार्थनिश्चितः त्वं क्रोधेन न नियोज्यः; गुणवन्तः क्रोधं न उपयुञ्जन्ति। धर्मे व्यवहारे शास्त्रज्ञाने च, त्वत्समः नास्ति; त्वं देवासुरेषु श्रेष्ठः। तव अपरिमितवीर्ये उत्साहे च, देवासुराः दुर्लङ्घ्याः विजिताः; युद्धे इन्द्रगणाः राजानः च पुनः पुनः त्वया पराजिताः। देवासुरसूदन, वीर, सत्यनिष्ठः, त्वद्विधानः योद्धारः चित्ते अपि मिथ्याचरितुं न शक्नुवन्ति; जीवितं त्यजन्ति, मिथ्या न कुर्वन्ति। कपिवधस्य लाभं न पश्यामि; दण्डः तस्य प्रेषकाणां दीयताम्। सः शुभः वा अशुभः वा, अन्यैः प्रेषितः; परहितवक्ता दूतः, दूतवधः न युक्तः। यदि सः हन्यते, अन्यः न विद्यते यो पुनः समुद्रं तरित्वा अत्र आगच्छेत्। तस्मात्, नगरारिसूदन, वधाय प्रयासः न क्रियेत; त्वं देवैः इन्द्रेण च सह यथायोग्यं कुरु। यदि सः हन्यते, अन्यः न विद्यते यो तव शत्रु, नरपतिसुतौ युद्धे प्रेरयेत्। राक्षसचेतनहारिन्, देवासुरेषु वीरेषु त्वं अजेयः; राक्षसविनाशं तव न युक्तम्। वीराः, बुद्धिमन्तः, कुलोत्पन्नाः, गुणसम्पन्नाः, शस्त्रकुशलाः, क्रोधनिग्रहप्रशंसिताः, सुसेविताः च सन्ति। तस्मात्, तव सेनायाः किञ्चित् भागः आज्ञया अद्य गच्छतु; तौ मूढौ नरपतिसुतौ गृह्णीयुः, तव बलं अन्येषु प्रदर्शयितव्यम्। निशाचरनायकः राक्षसश्रेष्ठः देवारिसूदनः, विभीषणस्य उत्तमं वचनं बुद्ध्या स्वीकारयामास। एवं सुन्दरकाण्डे द्विपञ्चाशदधिके द्विसप्तत्युत्तरपञ्चाशद् सर्गः समाप्तः। इदानीं सुन्दरकाण्डे त्रिपञ्चाशदधिके त्रिसप्तत्युत्तरपञ्चाशद् सर्गः शृणु।