श्रीरामस्य भार्या या जनस्थानप्रदेशे नष्टा, सा सीता नाम, जनकस्य राजर्षेः विदेहनरेन्द्रस्य महात्मनः सुता इति ख्यातिं लभते स्म। तस्याः राजपुत्र्याः अन्वेषणे तं रामं लक्ष्मणेन सह ऋश्यमूकं प्राप्तवन्तं, तत्र सुग्रीवेण सह संयोगं प्राप्तवान् इति। तत्र तयोः परस्परं प्रतिज्ञा अभवत्—सुग्रीवः सीतान्वेषणाय प्रतिजज्ञे, रामः च वानरराज्ये पुनः स्थापयितुं सुग्रीवाय प्रतिज्ञां दत्तवान्। ततः तस्मिन् युद्धे रामेण वालिः हतः, सुग्रीवः वानरगणानां ऋक्षगणानां च अधिपतित्वे प्रतिष्ठापितः। यूयं तु वालिनं पूर्वमेव परिचितवन्तः; सः वानरश्रेष्ठः रामेणैकबाणेन युद्धे निहतः। ततः प्रतिज्ञायुक्तः सुग्रीवः सीतान्वेषणाय शीघ्रं वानरान् सर्वदिशः प्रेषयामास, स्वामी सन्। सहस्रशः शतशः च वानराः सर्वासु दिशासु अधः उपरि नभसि च विचिन्वन्तः। केचित् गरुडसमाः, केचित् वातवेगसमाः; शीघ्रगामिनः, अविघ्नगामिनः, बलवन्तः वानरवीराः आसन्। अहं तु हनूमान् नाम, वायोः साक्षात्सुतः; सीतार्थं सागरं शतयोजनविस्तीर्णं त्वरया अतिक्रम्य आगतः। समुद्रं तीर्त्वा अहम् अत्र आगतः, त्वां द्रष्टुकामः; विचरन् अहं तव गृहे जनकात्मजान् अपश्यम्। अतः धर्मार्थकुशलः तपस्वी च त्वं, पण्डितः, परदारान् न पीडयितुम् अर्हसि। हि बुद्धिमन्तः सन्तः अधर्म्यं, अनिष्टं, मूलनाशकरं कर्म नाचरन्ति। कः देवदानवेषु रामकोपानुगस्य लक्ष्मणस्य मुक्तबाणान् प्रतिषेधितुम् शक्नोति? न च त्रिषु लोकेषु, राघवस्य अपराध्य सुखं प्राप्नोति कश्चन। अतः सर्वकालहितं धर्म्यं चार्थ्यं च वाक्यं मन्यस्व—जानकीं नरपतये प्रतिप्रयच्छ। एषा देवी मया दृष्टा; यत्र दुर्लभं किमपि प्राप्तं, तत्र शेषं कर्तव्यं राघवस्यैव, सः अस्य कार्यस्य कारणम्। मया दृष्टा सीता, शोकसमन्विता, या त्वया न ज्ञायते तव गृहे, पञ्चमुखसर्पवत्। सा न निगृह्यते, नापि देवैः न दानवैः; यथा विषस्पृष्टं भोजनं न पच्यते, बलवतापि। त्वया तपसा प्राप्तं यद् धर्मलाभं, तद् न नाशयितव्यं, न च आत्मनः प्राणलाभः। यदवध्यत्वं त्वया तपसा दृष्टं, देवदानवेषु अपि, तस्य च महान् नाशकारणः अत्रैव। न सुग्रीवः देवः, न यक्षः, न दानवः; राघवः नरः, सुग्रीवो वानरपतिः; कथं च जीवितं रक्षिष्यसि, राजन्? अधर्मस्य फलं पापसंयुक्तं धर्मसिद्धिं न जनयति; धर्म एव अधर्मं नाशयति। धर्मस्य फलं त्वया प्राप्तम्—नात्र संशयः; परं शीघ्रमेव अस्याधर्मस्य फलं अपि लप्स्यसे। जनस्थानवधं, वालिवधं, रामसुग्रीवयोः सौहृदं च पश्य—यत् आत्मनः हितं तद् विचिन्तय। अहमेव लङ्कां अश्वरथगजसंयुक्तां नाशयितुं समर्थः; परंतु मम एषा न बुद्धिः। रामः हि वानरऋक्षगणसाक्षिकं शपथं कृतवान्—यैः सीता अपराधिता, तान् विनाशयितुम्। इन्द्रः अपि यदि रामाय हिंसां कुर्यात्, सः सुखं न प्राप्नुयात्—किमुत त्वादृशः। या त्वया सीता इति ज्ञायते, या तव गृहे वसति, सा लङ्कायाः सर्वनाशाय नियतं कालरात्रिरिव। अतः पर्याप्तं एतद् कालपाशस्य, यः सीतावैररूपेण तव स्कन्धे स्थितः—आत्मनः रक्षां पश्य। इमां पुरीं रक्षसां द्वारतोरणसंयुक्तां ज्वलन्तीं पश्य—सीताशक्त्या, रामकोपाग्निना च दग्धाम्। नात्मनः बान्धवान् मन्त्रिणः स्वजनान् भ्रातॄन् पुत्रान् धनानि दारांश्च, लङ्कां च नाशय। राक्षसराज, सत्यं वचनं शृणु—रामस्य दूतः विशेषतः वानरः सन् वदामि। रामः, यशस्वी, सर्वलोकान् चराचरान् संहरितुं सृष्टुं च पुनः शक्तः। देवादीनाम् असुराणां मनुष्याणां यक्षराक्षसानां सर्पविद्याधरनागगन्धर्वमृगाणां मध्ये—सिद्धानां किन्नरपतीनां विहङ्गमां च सर्वेषां सर्वत्र सर्वदा—न कोऽपि तादृशः अस्ति। यो रामेण समः वीर्ये विष्णुना, सर्वलोकाधिपतिना, तेन युध्येत, तादृशः, राजेन्द्र, जीवितं दुर्लभं प्राप्नुयात्। न देवाः, न दानवाः, न गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः, राघवस्य त्रैलोक्यनाथस्य युद्धे स्थितुं शक्नुवन्ति। न ब्रह्मा, न त्रिपुरान्तकः रुद्रः, न इन्द्रः, रामेण युद्धे स्थितुं समर्थाः। एवं वानरस्य दृढानि कठोराणि च वचनानि श्रोतुं, सः दशग्रीवः कोपसंरक्तलोचनः, तस्य महावानरस्य वधाय आज्ञां दत्तवान्। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकपञ्चाशत्तमः सर्गः।