हनुमान् रावणस्य सभायाम् स्थितः, स्वशरीरस्य रक्षार्थं युद्धे प्रत्युद्यतवान्, तत्रैवोवाच—नाहं देवैः नासुरैः शस्त्रैः पाशैर्वा बध्यः। ब्रह्मणः आज्ञया ममापि एष वरः प्राप्तः। राजानं द्रष्टुम् इच्छन्, तस्यैव इच्छया शस्त्रस्य वशं गतवान्। शस्त्राद् विमुक्तः सन् अपि राक्षसैः नीतः, राघवस्य कस्यचित् अर्थस्य साधनाय तव समीपं प्राप्तवान्। मां राघवस्य दूतं, अपरिमिततेजसं विद्धि। मम हितकराणि वचनानि शृणु, हे नृप। ततः स महात्मा, वानरश्रेष्ठः, स्थिरचित्तः, रावणं दशग्रीवं समीक्ष्य, अर्थपूर्णानि वचनानि उवाच। "सुग्रीवस्य सन्देशं वहन् अहम् इह आगतः। हे राक्षसाधिप, वानरेश्वरः, तव भ्राता, तव कुशलम् अन्विच्छति। भ्रातरः सुग्रीवस्य धर्मयुक्तं हितयुक्तं च वाक्यं शृणु, यत् इह परत्र च युक्तम्। आसीद् राजा दशरथो नाम, रथगजाश्वसम्पन्नः, सर्वजनहितः पितेव, देवराजसमप्रभः। तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, महाबाहुः प्रियः बलवान्, पितुः आज्ञया दण्डकारण्यं ययौ। स लक्ष्मणेन सह भार्यया च सीतया, रामो नाम, महातेजाः, धर्ममार्गं अन्वगात्। तस्य भार्या जनस्थानमध्ये नष्टा, या सीता इति प्रसिद्धा, जनकस्य पुत्री, विदेहराजस्य महात्मनः। तस्याः अन्वेषणार्थं, स राजपुत्रः अनुजेन सह ऋश्यमूकं प्राप्तः, सुग्रीवेण च संगतः। स सीतायाः अन्वेषणं प्रतिजज्ञे, रामश्च तस्मै वानरेश्वर्यं प्रतिजज्ञे। ततः स राजपुत्रः वानराणां भल्लूकानां च गणाधिपतिं सुग्रीवं, वालीं युद्धे हत्वा, राज्ये स्थापयामास। त्वया वाली, वानरश्रेष्ठः, पूर्वं ज्ञातः; स एकेन बाणेन तेन हतः। सीतायाः अन्वेषणाय, प्रतिज्ञायाम् अवस्थितः सुग्रीवः, शीघ्रं वानरान् सर्वदिक् प्रेषयामास। सहस्राणि शतानि च वानराणां सर्वदिक्, अधः, उपरि, नभसि च अन्वेषयन्। केचित् गरुडसमाः, केचित् वायुवत्, शीघ्रगामिनः, अनिरुद्धाः, महाबलिनः वानरवीराः। अहं तु हनुमान् नाम, वातात्मजः, सीतार्थं, शतयोजनव्याप्तं सागरं त्वरया तरितवान्। सागरं तीर्त्वा, त्वां द्रष्टुम् इच्छन्, अत्र आगतः, विचरन् तव गृहे जनकात्मजान् दृष्टवान्। अतः, त्वं धर्मार्थवित्, तपस्वी, पण्डितः, परस्त्रीं न पीडयितुम् अर्हसि। पण्डिताः, यथा त्वम्, अधर्म्यं, अनिष्टं, मूलनाशकरं कर्म न कुर्वन्ति। कः देवदानवो वा, रामकोपानुगं लक्ष्मणस्य मुक्तान् शरान् प्रतिस्थातुं शक्तः? न च त्रिषु लोकेषु कश्चित् राघवं अपराध्य सुखम् आप्नोति। तस्मात्, एतानि हितानि सर्वकालिकानि धर्मयुक्तानि च वचनानि मनसि कुरु—जानकीं नरपतये प्रत्यर्पय। एषा देवी मया दृष्टा; यदि किञ्चिद् दुर्लभं प्राप्तं, शेषम् अत्र राघवस्य कार्यम् एव। अहं सीतां दृष्टवान्, या दुःखपरायणां, या त्वया गृहे न ज्ञायते, पञ्चमुखसर्पवत्। सा देवदानवैः अपि न निग्रहीतुं शक्या, विषस्पृष्टं अन्नं यथाऽपि बलवता न पच्यते। यत् तपसा धर्मः प्राप्तः, तस्य नाशः न कर्तव्यः, न च आत्मनः। यत् त्वया तपसा आत्मनि अमरत्वं ज्ञायते, तस्यापि अत्र महदन्तः कारणम् अस्ति। सुग्रीवो न देवः, न यक्षः, न दानवः; राघवो नरः, सुग्रीवो वानराधिपः; कथं आत्मनः रक्षणं करिष्यसि, हे नृप? अधर्मस्य फलं, पापकर्मफलसंयुक्तं, धर्मसिद्धिं न करोति; धर्म एव अधर्मं नाशयति। त्वया धर्मस्य फलम् एव प्राप्तम्—अत्र न संशयः; किंतु शीघ्रं अधर्मस्यापि फलं लप्स्यसे। जनस्थाने वधं, वालिनः हननं, रामसुग्रीवयोः सौहार्दं च चिन्तय—यत् आत्मनः हितं तत् मन्यस्व। अहमेव लङ्कां, अश्वरथगजसंयुक्तां, नाशयितुं समर्थः; किन्तु मम मनसि न तत् संकल्पः। रामः तु वानरभल्लूकसंघस्य साक्षात् प्रतिज्ञां कृतवान्—यः सीतायाः अपराधं कृतवान्, तं विनाशयिष्यामीति। इन्द्रः अपि यदि रामं हिंस्यात्, तस्य सुखं न स्यात्—त्वं तु कथं? या त्वया सीता इति ज्ञायते, या तव गृहे वसति—सा लङ्कायाः विनाशाय कालरात्रिरिव। अतः, एषः कालपाशः, सीतासंरम्भरूपः, यः तव स्कन्धे स्थितः—पर्याप्तम्; आत्मरक्षां चिन्तय।