महाकपिः त्वरितगतिः तेषां शराणां मध्ये विचरन्, धनुर्धरस्य लक्ष्यभङ्गं कुर्वन्, तस्य मर्माणि विचालयन्, बाणान् सम्यग् न जह्रासीत्। पुनः पवनसुतः हनूमान् बाहू प्रसार्य, तेषां शराणां प्रवाहस्य पुरतः उत्क्रान्तवान्। तौ द्वौ वेगसम्पन्नौ युद्धविद्याविशारदौ, सर्वभूतचित्तं विस्मययन्, परमं युद्धं समुपस्थितवन्तौ। राक्षसः हनूमतः कोऽपि दोषं न पश्यति स्म, न च पवनदेवः तस्मिन्महात्मनि; तौ देवसमानबलौ अन्योन्यं समागत्य दुर्जयौ अभवताम्। ततः, लक्ष्ये प्रहत्य अपि, निश्चलशरप्रवाहे सति, महात्मा हनूमान् धैर्येण मनसा विचिन्तयामास। तस्य बान्धवः राक्षसराजपुत्रः, कपेः अवध्यत्वं ज्ञात्वा, निग्रहे उपायं चिन्तयामास। ततः वीर्यवान् राक्षसेन्द्रपुत्रः, अस्त्रविदां श्रेष्ठः, पितामहम् उपनतं ब्रह्मास्त्रं कपिश्रेष्ठे प्रायोजयत्। अस्त्रविद्वान् इन्द्रजित्, तं महाबाहुं पवनसुतं ब्रह्मास्त्रेण बद्धवान्। तेन राक्षसास्त्रेण बद्धः कपिः अचेष्टितः भूत्वा भूमौ पतितः। तद्बन्धनं ब्रह्मशक्त्या कृतमिति, स्वबलस्य च ह्रासं, पितामहस्य च प्रसादं अनुस्मृत्य, कपिश्रेष्ठः चिन्तयामास। हनूमान् तदा, पितामहदत्तं वरं, ब्रह्ममन्त्रैः समन्वितं ब्रह्मास्त्रं च स्मृत्वा, मनसा विचिन्तयामास। 'न मम शक्तिः एतस्य बन्धनस्य भङ्क्तुं, जगद्गुरोर्बलात्; अतः ब्रह्मास्त्रबन्धनं कृतमस्ति, आत्मभवस्य वशं वर्ते' इति सः निश्चितवान्। अस्त्रस्य बलं, पितामहस्य प्रसादं, स्वबलं च परिचिन्त्य, सः ब्रह्मणः आज्ञां अनुवर्तते स्म। यद्यपि अस्त्रेण बद्धः, भयम् न अनुभवति स्म, पितामहेन, महेन्द्रेण, पवनदेवेन च रक्षितः। 'राक्षसैः गृहीतः सन्, मम गुणाः प्रकाशिष्यन्ते; राक्षसराजेन सह संवादः भविष्यति; अतः अन्यैः गृहीयताम्' इति सः निश्चित्य, स्थिरनिश्चयः, शत्रुसैन्यनिघ्नः, विचक्षणः, चलनं निरोध्य, समन्तात् उपागतान् राक्षसान् गृहीतः, तेषां निगर्हणेन निनादं चक्रे। ते राक्षसाः, शत्रुनिघ्नं कपिं निश्चलमालोक्य, शणैः मूर्वास्त्रैः, तरुकाष्ठपाटैश्च बद्धवन्तः। सः अन्यैः बद्धः, तेषां निगर्हणं च सहनं निश्चित्य, 'यदि राक्षसराजः मां द्रष्टुमिच्छेत्' इति मनसि निश्चितवान्। तेन तद्वल्कलेन बद्धः, स्वशक्त्या ब्रह्मास्त्रात् विमुक्तः; ब्रह्मास्त्रस्य बन्धनं अन्यबन्धनं न अनुगच्छति। इन्द्रजित्, कपिवीरं तेन काष्ठवल्कलेन बद्धं, अस्त्रात् विमुक्तं च दृष्ट्वा, 'अन्येन बद्धे अपि, अस्त्रस्य प्रभावः प्रवर्तते' इति चिन्तयामास। 'अहो, महान् कर्म कृतम्, किंतु निष्फलम्; राक्षसाः मन्त्रबलं न विचिन्तयन्ति। अस्त्रे शमिते, अन्यदस्त्रं न प्रवर्तते; वयं सर्वे संशयम् आगताः।' हनूमान् अस्त्रात् विमुक्तः, स्वयम् न अवबुध्य, राक्षसैः आकृष्यमाणः, तैः बन्धनैः पीड्यमानः। तदा, तैः क्रूरैः राक्षसैः घात्यमुष्टिभिः ताडितः, कपिः राक्षसराजस्य समीपं नीतः। इन्द्रजित्, तं कपिवीरं, अस्त्रात् विमुक्तं, तेन काष्ठवल्कलेन बद्धं, मन्त्रिभिः सह राक्षसराजाय दर्शयामास। राक्षसाः, तं कपिश्रेष्ठं, बद्धं, मत्तगजसमानं क्रोधेन विक्रान्तं, रावणाय निवेदयामासुः। 'कः अयम्? कस्य अयम्? कुत्रतः आगतः? किमर्थम्? कस्य शरणम्?' इति दृष्ट्वा, राक्षसवीराः परस्परं चर्चयामासुः। 'वध्यम्, दाह्यम्, भोक्तव्यम्!' इति केचन क्रुद्धाः राक्षसाः तत्रोचुः। हनूमान् त्वरितं मार्गं गत्वा, महात्मा, राक्षसाधिपतेः पादयोः स्थित्वा, तस्य वृद्धान् सेवकान्, रत्नैः भूषितं गृहं च अपश्यत्। रावणः, महातेजाः, तं कपिश्रेष्ठं विकृतरूपैः राक्षसैः आकृष्यमाणं ददर्श। कपिश्रेष्ठः अपि, तेजसा, बलिना च युक्तं, सूर्यसमप्रभं राक्षसाधिपतिं अपश्यत्। दशग्रीवः, क्रोधाग्नितप्तलोचनः, तं कपिं निरीक्ष्य, उपविष्टान् कुलाचार्येन्द्रांश्च मन्त्रिणः संबोधितवान्। तदा, यथोचितं, तैः मन्त्रिभिः कपिः प्रयोजनम्, कार्यस्य च आदिं पृष्टः; सः 'वानराधिपस्य दूतः अहम् आगतः' इति न्यवेदयत्। श्रूयतां श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः। ततः हनूमान्, भीमपराक्रमः, क्रोधात् रक्तलोचनः, राक्षसाधिपतिं कर्मणा विस्मितः निरीक्ष्य स्थितः। तं सः ददर्श, सुमह्युत्तमकाञ्चनमुकुटेन विराजमानम्, मुक्ताजालैः छन्नम्, महातेजसा दीप्तम्। सुवर्णमणिविचित्रैः, वज्रसंयुक्तैः भूषणैः, मनसा कल्पितमिव अद्भुतैः विभूषितम्। सः उत्तमाम्बरधारी, रक्तचन्दनलेपनः, नानाविधैः सुगन्धद्रव्यैः स्वयमेव अभिसिक्तः। विचित्ररूपः, भयानकदर्शनः, रक्तलोचनः, दीप्ततुण्डः, दीर्घदंष्ट्रः, दीर्घदन्तपङ्क्तियुक्तः। दशाननः, महाशक्तिसम्पन्नः, मन्दरशिखरैः सर्पसमूहैरिव भूषितः, तेजसा दीप्तमानः। तस्य वक्षःस्थले रजतहारः, मेघश्यामलवर्णः, पूर्णचन्द्रमुखः, मेघः इव सूर्यचन्द्रयुतः इति हनूमान् ददर्श।