तदा तस्य रथनिनादं, भेरीदुन्दुभ्यनाहवनादं, तूर्यस्वनं, निष्कृष्यमाणधनुःकञ्जनिनादं च शृण्वन् महाकपिः पुनरुत्पत्य उत्थितः। स महाबलिकपिः शीघ्रं शरमध्यगतः, धनुर्धरस्य लक्ष्यभङ्गं कुर्वन्, तस्य निशान्तरायं कृत्वा विचचार। पुनः पवनसुतः हनुमान् बाहू प्रसार्य, निष्क्रान्तशरवेगस्य पुरतः उत्पत्य स्थितवान्। उभौ तु वेगेन समन्वितौ, युद्धकौशलसम्पन्नौ, सर्वभूतचित्तहारकं परमं समरं कृतवन्तौ। राक्षसः हनूमतः किञ्चिदपि दोषं न पश्यति, नापि वायुसुतस्य तस्मिन्महात्मनि; देवसमतेजस्विनौ उभौ अन्योन्यं दुरतिक्रम्यौ अभवताम्। तदा लक्ष्यम् आहतं, अपि च नित्यशरान् प्रेषयतः, स महात्मा गम्भीरचिन्तां प्रविष्टः, समाधिना मनसा स्थितः। तदा राक्षसराजपुत्रः कपिसत्त्वम् अवेक्ष्य, तस्य दुरात्मन्यवध्यत्वं ज्ञात्वा, निग्रहे बुद्धिं चकार। स वीर्यवान्, शस्त्रविदां श्रेष्ठः, पितामहात् प्राप्तं ब्रह्मास्त्रं तं महाकपिम् प्रति सन्दधे। तदा शस्त्रविदां वरः इन्द्रजित्, तं महाबाहुं पवनसुतं ब्रह्मास्त्रेण बबन्ध। तेन राक्षसेन्द्रास्त्रेण बद्धः स कपिः स्थिरः अभवत्, भूमौ च पतितः। तदा स कपिश्रेष्ठः, तदस्त्रबन्धनं ज्ञात्वा, स्वबलवियोगं च भगवत्प्रभावात्, पितामहस्य प्रसादं स्मृत्वा चिन्तयामास। हनुमान् तदा पितामहदत्तं वरं, ब्रह्ममन्त्रप्रयुक्तं ब्रह्मास्त्रं च चिन्तयन्, मनसा न्यविशत्। "न मम बलं एतस्य बन्धनस्य मोचने, लोकगुरोः प्रभावात्; तस्मात् अस्त्रबन्धनं जातं, स्वयम्भुवोऽनुग्रहम् अनुसरितव्यम्," इति स विचिन्त्य, अस्त्रस्य बलं, पितामहस्य प्रसादं, स्वबलं च विचार्य, मोचनशक्तिं च चिन्तयन्, पितामहाज्ञां अनुयाय। अस्त्रेण बद्धोऽपि, न मम भीतिर्भवति, पितामहेन, महेन्द्रेण, पवनदेवेन च रक्षितस्य। राक्षसैः बद्धे मयि, गुणाः प्रकाशिष्यन्ते; राक्षसराजेन संवादो भविष्यति; तस्मात् अन्यैः गृहीतोऽहम्। निश्चयात्मा, शत्रुसूदनः, विचक्षणः, सञ्चलनं निरुत्सृज्य, बलवत् आगतान् तैः बद्धः, तैः अवमृद्यमानः नर्दन् स्थितः। तदा ते राक्षसाः, शत्रुनिग्रहणे स्थितं तम् अचलम् दृष्ट्वा, तृणजुत्तान्तरजुभिः बद्ध्वा। स अन्यैः बद्धः, तेषां च अपमानं सह, निश्चयं कृत्वा, "यदि राक्षसराजः मां द्रष्टुमिच्छेत्," इति निश्चित्य स्थितः। तृणजुत्तैः बद्धः स कपिः, ब्रह्मास्त्रात् विमुक्तः, अन्यबन्धनं न तत्र प्रवर्तते। इन्द्रजित् तदा, तृणजुत्तैः बद्धं कपिवीरं दृष्ट्वा, अस्त्रात् विमुक्तम्, "अन्यबन्धनेऽपि अस्त्रबन्धनस्य प्रभावः प्रवर्तते," इति मनसा चिन्तयामास। "कृतं महत् कर्म, परं निष्फलम्; राक्षसैः मन्त्रबलं न सम्यक् विज्ञातम्। पुनः अस्त्रं शमिते, अन्यं शस्त्रं न प्रवर्तते; वयं सर्वे संशये स्थिताः।" हनुमान् अस्त्रात् विमुक्तः, स्वं न जानाति; राक्षसैः आकृष्यमाणः, तैः बन्धनैः पीड्यमानः। तदा क्रूरैः राक्षसैः, प्रहारैः पीडितः, स कपिः राक्षसराजस्य समीपम् नीतः। इन्द्रजित् तं ब्रह्मास्त्रात् विमुक्तम्, तृणजुत्तैः बद्धम्, तं महाबलिकपिं राक्षसराजाय सपरिवारे दर्शयामास। राक्षसाः रावणाय तम् उत्तमकपिम्, बद्धम्, मदमत्तद्विपोपमम्, निवेदयामासुः। "कः अयम्? कस्य? कुतः आगतः? किमर्थम्? कः अस्य आश्रयः?" इति तं दृष्ट्वा राक्षसवीराः चर्चां चक्रुः। "हन्तव्यः, दाह्यः, भोक्तव्यः!" इति केचन क्रुद्धाः राक्षसाः तत्रोचुः। महात्मा स हनुमान् शीघ्रं मार्गं समतिक्रम्य, राक्षसराजस्य पादयोः स्थितः; तत्र वृद्धसेवकान्, रत्नैः सुसज्जितं गृहं च अपश्यत्। रावणः, महातेजाः, तम् उत्तमकपिं विकृतरूपैः राक्षसैः आकृष्यमाणं दृष्ट्वा। स कपिश्रेष्ठः अपि तं राक्षसेन्द्रं, तेजसा बलसम्पन्नं, सूर्यसङ्काशम्, अपश्यत्। दशाननः, क्रोधाग्निशोणितलोचनः, तं कपिम् अवलोक्य, सभायां स्थितान् कुलाचार्यवरान् मन्त्रिणः सम्बोधितुम् आरब्धवान्। तदा तैः यथान्यायम्, तस्य कार्यं यथासम्भवम्, प्रष्टः स कपिः, "वानरराजसंदेशात् आगतः अस्मि," इति न्यवेदयत्। अथ श्रीमद्रामायणे वाल्मीक्ये सुन्दरत्काण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्। ततः क्रोधसंयुक्तदृष्टिः, ताम्रलोचनः, भीमविक्रमः हनुमान्, राक्षसराजस्य कर्मणा विस्मितः, तम् ईक्षते स्म। स तं सुवर्णमुकुटेन, मुक्ताजालसंवृतम्, महातेजसा विराजमानम् अपश्यत्। स तं हिरण्यभूषणैः, मणिमयैः, वज्रसंयुक्तैः, मनसा कल्पितवत् विचित्रैः भूषितम् अपश्यत्। उत्तमवस्त्रैः वसानम्, रक्तचन्दनलिप्तम्, विविधैः गन्धैः स्वयम्प्रसिक्तम् अपश्यत्। विचित्ररूपम्, भीषणम्, रक्तलोचनम्, दीर्घदंष्ट्रम्, दीर्घदन्तावलिसंयुक्तम् अपश्यत्। दशशीर्षं, महातेजसम्, मन्दरशिखरमिव नागसंघैः समावृतम् अपश्यत्।