ततस् तदा वीर्यवान् रिपुसैन्यविनाशनः सुवर्णचित्रशरधारिणः तीक्ष्णान् सुशीतांश्च बाणान् मेघनिनादसमान् वेगेन सन्नद्धान् सम्यक् सन्दधौ। तस्य रथनिनादं दुदुबिहन्यां च शब्दं धनुषः प्रत्यञ्चः स्वनं च निशम्य महाकपिः पुनरुत्पत्य वेगेन बाणसंघातमध्यगः बाणच्युतिं विघटयन् शरच्युतिं विप्रकर्षन् तस्य धनुष्मतः लक्ष्यभेदं संहरन् विचचार। पुनः पवनपुत्रो हनूमान् बाहू प्रसार्य तेषां बाणानां प्रवृत्तिपूर्वं पुनरुत्पत्य स्थितवान्। तौ द्वावपि वेगेन समन्वितौ युद्धकुशलौ सर्वभूतचित्तहरं परमं समरं चक्रतुः। न राक्षसः किञ्चिद् दोषमेकं हनूमतः पश्यति, न च पवनः तस्मिन्महात्मनि; देवसमौ बलसम्पन्नौ अन्योन्यं दुर्निवार्यौ अभवताम्। तदा लक्ष्यम् उपहत्य, अप्रतिहतान् बाणान् प्रवृत्तान् दृष्ट्वा स महात्मा हनूमान् गम्भीरं चिन्तनं प्रविवेश, समाधिना चित्तं समाहितवान्। तदा राक्षसराजपुत्रः इन्द्रजित् कपिं दुरवध्यं दृष्ट्वा कथं तं निगृह्णीयात् इति विचिन्त्य, शस्त्रेषु प्रवीणः पितामहात् प्राप्तं ब्रह्मास्त्रं तस्मिन्महाकपौ सन्दधौ। तं दुरासदम् अवेक्ष्य इन्द्रजित् अस्त्रजित् महाबलम् पवनसुतं तेन ब्रह्मास्त्रेण बबन्ध। तेन राक्षसास्त्रेण बद्धः स कपिः स्थाणुवत् स्थित्वा भूमौ पतितः। आस्त्रबन्धं विज्ञाय, स्वबलस्य ह्रासं च भगवतः प्रभावात्, पितामहस्य प्रसादं च स्मृत्वा स कपिश्रेष्ठः चिन्तयामास। ब्रह्मणा दत्तवरं ब्रह्मास्त्रं च सम्यग् अनुस्मृत्य हनूमान् चिन्तयामास—"न मे शक्तिरस्त्रबन्धं भञ्जितुम्, लोकगुरोः प्रभावात्। अतः अस्त्रबन्धः कृतः, आत्मनः स्वयम्भुवो वचनं पालनीयम्।" स कपिः अस्त्रस्य बलं, पितामहस्य प्रसादं, स्वबलं च विचिन्त्य, विमोचनसमर्थ्यम् अनुभूय, पितामहस्य वचनं समनुयाय। अस्त्रबन्धेन बद्धोऽपि न भीतः, पितामहेन्द्रवायुभिः रक्षितः। "राक्षसैः गृहीत्वा गुणा मम प्रकाश्यन्ते, राक्षसराजेन संवादः भविष्यति; तस्मात् अन्यैः गृहीयताम्," इति निश्चित्य, धैर्यसमन्वितः शत्रुसैन्यविनाशनः हनूमान् विचक्षणतया स्थिरः स्थित्वा, बलवत् समुपेत्य गृहीतः, तैः कुपितैः निगृह्यमाणः निनादं चकार। ते राक्षसाः तम् स्थिरं शत्रुनिग्राहकम् दृष्ट्वा मूर्जातन्तुभिः, त्वग्बन्धैश्च बद्ध्वा विवशं कृत्वा निगृह्य। अन्यैः बन्धनं स्वीकृत्य, तेषां तिरस्कारं च सः निश्चित्य—"यदि राक्षसराजः मां द्रष्टुम् इच्छति," इति मनस्येव निश्चितवान्। त्वग्बन्धैः बद्धः सः, स्वबलात् अस्त्रात् विमुक्तः, अस्त्रबन्धस्य अन्येन बन्धनस्य योगो न विद्यते। तदा इन्द्रजित् कपिश्रेष्ठं त्वग्बन्धैः बद्धं, अस्त्रात् विमुक्तं दृष्ट्वा चिन्तयामास—"अन्येन बद्धेऽपि अस्त्रस्य प्रभावः प्रवर्तते।" "कृतं महद् कर्म, परन्तु निष्फलम्; न मन्त्रबलं राक्षसैः विचारितम्। पुनः अस्त्रस्य शमने अन्यः अस्त्रः न प्रवर्तते; वयं सर्वे सन्देहे स्थिताः।" अस्त्रात् विमुक्तः हनूमान् स्वमात्मानं न अवबुध्य, राक्षसैः आकृष्टः, तैः बन्धनैः पीडितः। तदा तैः क्रूरराक्षसैः वज्रमुष्टिभिः ताडितः सः कपिः राक्षसराजसमीपं नीतः। तदा इन्द्रजित् तं बलवन्तं कपिश्रेष्ठं राक्षसराजाय सपरिवारं दर्शयामास। राक्षसैः रावणाय कपिश्रेष्ठः बद्धः, मदमत्तगजसमः कोपात् रुषितः निवेदितः। "कः अयम्? कस्य अयम्? कुतः आगतः? किं कारणम्? कः अस्य शरणम्?" इति दृष्ट्वा राक्षसवीराः पर्यालोचयन्। "हन्तव्योऽयम्, दाह्यः, भोक्तव्यः वा!" इति केचन कोपसमन्विताः राक्षसाः तत्र समालपन्। मार्गं शीघ्रं समतिक्रम्य स महात्मा राक्षसाधिपतेः पादयोः स्थित्वा, वृद्धान् मन्त्रिणः, रत्नमण्डितं गृहं च अपश्यत्। रावणः महातेजाः तं कपिश्रेष्ठं विकृताकृतिभिः राक्षसैः आकृष्टं विचित्रं दृष्ट्वा। कपिश्रेष्ठः सः राक्षसाधिपतिं तेजस्विनं, बलसम्पन्नं, सूर्यसमप्रभं अपश्यत्। तदा दशाननः क्रोधाग्नितप्तनेत्रः तं कपिं निरूप्य, सभायां स्थितान् कुलाचार्यवृद्धान् मन्त्रिणः सम्बोध्य तं पृच्छितवान्। ततः तैः यथाविधि सः कपिः प्रयोजनं कार्यस्य च मूलं पृष्टः, सः उवाच—"अहं कपिराजस्य दूतः अस्मि।" शृणु तर्हि एकोनचत्वारिंशत्तमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे। तदा हनूमान् भीमविक्रमः, क्रोधसंरक्तलोचनः, राक्षसाधिपतिं तस्य कर्मणा विस्मितः निरीक्ष्य। तं सुवर्णमुकुटेन, मुक्ताजालसंवितेन, महातेजसा दीप्तिमन्तं दृष्टवान्। सुवर्णकाञ्चनाभरणैः, रत्नैः वज्रसंयुक्तैः विचित्रैः मनसा कल्पितवत् निर्मितैः भूषितम्। महतीनां वस्त्राणां परिधानं, रक्तचन्दनस्निग्धं, नानाविधगन्धैः स्वयमेव लेपितम्। विकटाकारम्, भीषणदर्शनम्, रक्तलोचनम्, दीप्तदंष्ट्रम्, दीर्घशृङ्खलदंष्ट्रम्, दीर्घदंष्ट्रावलीम् च तं रावणं अपश्यत्।