सः वीर्योत्साहसमन्वितेन धैर्येण च मनसा मम पुरतः स्थितः सन्मुखं निरीक्षते स्म। तस्य वीर्यं शीघ्रकर्मणामपि देवानां दानवानां च हृदयानि विकम्पयितुं समर्थमिति निश्चितवान्। न खलु सः तिरस्कारः कर्तव्यः, युद्धे तस्य वीर्यम् अधिकमेव वर्धते; वर्धमानोऽग्निः यथा नापेक्षितव्यः, तथा अद्य एनं हन्तुम् अहम् निश्चितवान्। शत्रोः शीघ्रतां विचिन्त्य, स्वकौशलं च समन्विचार्य, स महाबलः तदा तम् हन्तुं कृतनिश्चयः स्वबलं संप्रगृह्य स्थितवान्। ततः स वायुपुत्रो हनुमान्, महाकपिः, पवनवेगसमाक्रान्तमार्गे, उत्तमान् शिक्षितान् भारवाहान् तान् अश्वान् पाणिताडनैः निपातितवान्। तेषां पाणिताडनविहताः, तस्य रथिनः सारथिः कपिसत्तमेन निगृहीतः, रथः भग्नः, युगं विपर्यस्तम्, अश्वाः हताः च, स रथी दिवः पतित्वा भूमौ निपपात। रथम् उत्सृज्य, स महाबलः धनुः खड्गं च गृहीत्वा, क्रोधाभिभूतः, यथा महातेजाः मुनिः शरीरे त्यजति, तथा आकाशे उत्पपात। तदा हनुमान्, विहायसा गच्छन्, यत्र पतत्रिराजः सिद्धाश्च वायुनिर्मिताः विचरन्ति, तत्र वेगेन समुपेत्य दृढं पादाभ्यां तम् गृहीत्वा स्थितवान्। गरुडः इव महोरगं गृहीत्वा, स कपिश्रेष्ठः पितृसमानवीर्यः तम् सहस्रवारेण परिभ्रम्य भूमौ भीषणे समरे प्राक्षिपत्। तस्य बाहवः, ऊरवः, श्रोणिः, उरः, भग्नाः, अस्थीनि, नेत्रे च विकीर्णे, संधयः भग्नाः, बन्धनानि छिन्नानि, रक्तधारा प्रवहन्ती—एवं स राक्षसः भूमौ वायुपुत्रेण निहतः। स महाकपिः तम् भूमौ निपात्य, राक्षसाधिपतिं भीषयन्, महर्षिभिः, चक्रपाणिभिः, भूतैः, यक्षैः, नागैः, सुरैः इन्द्रसहितैः, विस्मयपरितुष्टैः निहतं राजपुत्रं दृष्टः। अक्षं रक्तलोचनं राजपुत्रं, युद्धे वज्रपुत्रसमं, हत्वा, स वीरः यथाकालं युगान्ते कालयमः इव, द्वारदेशं प्रति जगाम। एतस्मिन्नन्तरे, श्रीमद्रामायणस्य सुन्दरकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः प्रारभ्यते शृणु। तदा महात्मा राक्षसेन्द्रः, हनूमता अक्षः निहतः इत्यवलोक्य, क्रोधवशात् मनः समादाय, देवोपमं इन्द्रजितं आज्ञापयामास। तव अस्त्रस्य प्रभावं युद्धे सुराः मरुद्गणैः सह अपि, देवेश्वरं शरणं गताः सन्तः, स्थातुं न शक्नुवन्ति। त्रिषु लोकेषु न कश्चित् स्वबाहुबलेन रक्षितः, तपसा वा रक्षितः, स्थानकालप्रमुखो वा, युद्धे अव्यथितः तिष्ठति; केवलं त्वं परमं ज्ञानं धारयसि। युद्धे तव कर्तव्यं नास्ति यत् न शक्यम्, मन्त्रयुद्धे च न किञ्चित् अप्रविचारितम्; त्रिदशेषु न कश्चित् अस्त्रबलं तव न जानाति। तव तपः, बलम्, वीर्यम्, अस्त्रविद्या च युद्धे, यथोचितं तव मम च। तथापि युद्धे त्वां प्रतियुध्यन्तं दृष्ट्वा, मम मनः कर्तव्यनिश्चयात् न प्रमीयते। सेवकाः सर्वे हताः, राक्षसः जम्बुमाली च, मन्त्रिपुत्राणां पञ्च वीराः सेनापतयः च हताः। सम्यक् सन्नद्धा बलानि, अश्वगजवाहनानि रथयुक्तानि, विनष्टानि; तव प्रियतमः भ्राता अक्षपुत्रः अपि निहतः। एतेषु सर्वेषु मम चिन्ता केवलं त्वयि, शत्रुहनन। एवं महद्बलं नष्टम्, कपेः पराक्रमं वीर्यं च दृष्ट्वा, स्वबलं च समालोच्य, तव शक्त्या युद्धे बलं विमोचय। तव उपस्थिते युद्धवेगे शम्यति, शत्रौ प्रशमिते इव; तस्मात् आत्मबलं रिपुबलं च सम्यक् विचिन्त्य, ततो युद्धे प्रवर्तस्व, श्रेष्ठास्त्रविद्। वीर, वज्राहतेषु अपि न सेनाः समूहशः पतन्ति; न वायोः वेगः मीयते, न च केवलयत्नेन वह्निसमानं विनाशयितुं शक्यते। अतः, एतत् सर्वं सम्यक् विचिन्त्य, स्वधर्मे स्थितचित्तः, दिव्यधनुर्वीर्यं स्मृत्वा, अवशिष्टं कार्यं समारभस्व। न खलु मम प्रीत्या त्वां प्रेषयामि; एष धर्मः राज्ञां क्षत्रियाणां च, मम च एवं निश्चितं मतम्। युद्धास्त्रविद्या अवश्यं ज्ञेयाः, शत्रुनिग्रहः युद्धे सदा अभिलषितव्यः। तदा पितुः वचनानि श्रुत्वा, महात्मनः कुशलस्य पुत्रः, त्वरया स्वामिनं युद्धाभिमुखं प्रदक्षिणं कृत्वा स्थितवान्। ततः प्रियैः अनुयायिभिः पूजितः, इन्द्रजित् युद्धोत्साहेन उद्धतचित्तः रणभूमिं प्रविवेश। सः श्रीमान् पद्मलोचनः राक्षसाधिपतेः पुत्रः, तेजसा दीप्तः, पूर्णचन्द्रे समुद्र इव, निर्गतः। इन्द्रतुल्यः इन्द्रजित्, शारदूलैः चतुर्भिः शीघ्रगैः, श्वेतदंष्ट्रैः घोरदंष्ट्रैः युक्ते दिव्यरथे समारूढः। स रथी, धनुर्विदां श्रेष्ठः, शस्त्रविदां च श्रेष्ठः, त्वरया स्वेन रथे तत्र यत्र हनूमान्, तत्र जगाम। तस्य रथनिनादं, धनुषः कर्णं च श्रुत्वा, स वीरः कपिः अधिकं प्रमुदितः अभवत्। इन्द्रजित्, युद्धविशारदः, धनुः तीक्ष्णबाणांश्च आदाय, हनूमन्तं समीपमुपजगाम। स तु युद्धोत्सुकः बाणधारी हर्षितः प्रवृत्तः, तदा सर्वदिक् अशुभा अभवत्, बहवः भीमस्वनाः प्राणिनः शब्दं कुर्वन्तः। नागाः, यक्षाः, महर्षयः, गगनचराः सिद्धाः, खगसमूहाः च, तत्र आकाशं पूरयन्तः, हृष्टाः उच्चैः शब्दं चक्रुः। इन्द्रध्वजोपमं तं शीघ्ररथं समीपं समागतं दृष्ट्वा, स कपिः महाशब्दं कृत्वा, स्वगतिं वर्धितवान्। इन्द्रजित्, दिव्यरथे आसीनः, दिव्यधनुः गृहीत्वा, धनुषः कर्णं मुमोच, यः मेघघोषसमः। तदा तौ उभौ, भीमवेगौ महाबलौ, युद्धे अभयौ, कपिराक्षसपुत्रौ, इन्द्रबलिप्रमुखौ शत्रुभावेन स्थितौ। स वायुपुत्रः, अप्रमेयवीर्यः, तस्य रथस्थस्य धनुर्धरस्य युद्धविशारदस्य बाणवृष्टिं निपात्य, स्वमार्गे गतवान्। स वीरः, शत्रुसैन्यनाशकः, तीक्ष्णान् सुवर्णचित्रांश्च बाणान्, मेघघोषान्, समाहितान्, मुक्तवान्। तदा तस्य रथस्य शब्दं, मृदंगशब्दं, दुन्दुभीनां शब्दं, धनुषः कर्णं च श्रुत्वा, स पुनरपि उत्पपात्।