स महात्मा महाबलश्च, युद्धे स्थिरः सुतनुश्च, निःसंशयं कर्मणा नागयक्षर्षिभिः पूज्यते। स वीर्योत्साहवृद्धेन मनसा मयि प्रतस्थे, साक्षाद्दृष्ट्वा माम्, तस्य तेजसा सुरासुराणामपि त्वरितकर्मणां हृदयानि कम्पयितुं समर्थः सञ्जातः। तं न कदापि अवमाननीयम्, युद्धे तु तस्य विक्रमः सततम् एव वर्धते; आज्यं यथा वर्धमानं वह्निम्, तथा तं न अवज्ञेयम्, अद्य तु तम् हन्तुम् निश्चितवानहम्। एवं रिपोः वेगं विचिन्त्य, स्वकौशलं च समाचरन्, स महाबलः तदा तम् हन्तुम् कृतनिश्चयः बभूव। तदा वायुपुत्रः स वीरवान् कपिः, पाणिप्रहारैः तान् उत्तमान् सुविशिक्षितान् वहनशक्तियुक्तान् अश्वान् वातवेगेन पथि पातयामास। पाणिप्रहारेण तु, स महारथः, यस्य सारथिः कपिसत्तमेन निगृहीतः, तस्य रथः भग्नः, युगं विपर्यस्तं च, स अश्वैः निहतैः सह आकाशात् भूमौ पतितः। रथमुत्सृज्य स महाबलः धनुष्मान् खड्गपाणिश्च, क्रोधवशात्, यथा तपस्वी महातेजाः शरीरं त्यजति, तथा आकाशे उत्पपात। तदा कपिः, यत्र खगराजः वायुसुताश्च सिद्धाः विचरन्ति, तत्र वायुवेगेन गच्छन्, तम् उपसृत्य दृढं पादाभ्यां जग्राह। गरुडः महोरगं यथा गृह्णाति, तथा स कपिश्रेष्ठः, पितृसमानवीर्यः, तम् सहस्रवारं परिभ्रम्य, रणभूमौ भूमौ चिक्षेप। तस्य बाहवः ऊरू च श्रोणिः च वक्षः च भग्नम्, अस्थीनि च नेत्रे च विदारिते, सन्धयः भग्नाः, बन्धनानि च छिन्नानि, रक्तप्रवाहश्च, एवं स राक्षसः वायुपुत्रेण भूमौ निहतः। स महाकपिः तं भूमौ निहत्य, राक्षसेन्द्रस्य भीतिं जनयामास; तम् ऋषयः चक्रपाणयः गन्धर्वाः यक्षनागाश्च, देवा इन्द्रसहिताः, विस्मयान्विताः दृष्टवन्तः। अक्षं राजपुत्रं, रक्तलोचनं, युद्धे वज्रपुत्रसमानं, हत्वा, स वीरः त्वरितमेव द्वारम् उपजगाम, यथा कालः युगान्ते आगच्छति। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकीये रामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः शृणु। तदा महात्मा राक्षसेन्द्रः, हनूमता अक्षः निहतः इति दृष्ट्वा, मनः सञ्चिन्त्य, कोपसमन्वितः इन्द्रजितं देवसमं आज्ञापयत्। तव अस्त्रबलं प्रति सुराः मरुद्गणैः सह अपि, देवेशं शरणं गताः अपि, युद्धे न स्थितुं शक्नुवन्ति। त्रिषु लोकेषु न कश्चित्, बाहुबलसंरक्षितो वा तपसा रक्षितो वा, स्थानकालेषु श्रेष्ठो अपि, युद्धे अव्यथितः तिष्ठति; त्वमेव परमं बुद्धिमान्। युद्धे तव किञ्चित् कर्म न दुष्करम्, मन्त्रयोजना चापि न अविचिन्तिता; त्रिषु सैन्येषु तव अस्त्रविद्यां बलं च अविज्ञातं नास्ति। तपोबलं बलं वीर्यं चास्त्रविद्या च युद्धे, तव च मम च युक्तमेव। तथापि, युद्धे त्वाम् प्रति यदा तिष्ठामि, मम मनः न क्लिश्यते। परिचारकाः सर्वे हताः, राक्षसश्च जम्बुमाली, मन्त्रिपुत्राणां पञ्च वीर्यवन्तः सेनापतयश्च निहताः। सम्पूर्णयुद्धबलं, अश्वैः गजैः रथैश्च सहितम्, विनाशितम्; तव प्रियः भ्राता अक्षः अपि हतः। एतेषु सर्वेषु, केवलं त्वयि मम चिन्ता, रिपुघातक। इमां महतीं सेनां विनष्टां दृष्ट्वा, कपेः बलं वीर्यं च, स्वबलं च विचिन्त्य, यथाशक्ति तेजः विमोचय। तव उपस्थितौ युद्धवेगः शम्यते, शत्रौ शमिते यथा; अतः स्वबलं रिपोर्बलं च सम्यक् विचिन्त्य, पश्चात् प्रवर्तस्व, श्रेष्ठास्त्रविद्। सेनाः न वज्रप्रहारेणापि समूहेन पतन्ति; वायोः वेगस्य न माप्यम्, अग्निसमानं कर्म न शक्यं नाशयितुम्। एवं सम्यक् विचिन्त्य, स्वधर्मे स्थितचित्तः, दिव्यं धनुः स्मृत्वा, शेषमर्थं समारभस्व। न तु कामात् त्वां प्रेषयामि; एष धर्मः राज्ञां क्षत्रियाणां च, तथा मम निश्चितमतिः। युद्धे विविधास्त्रविद्या अवश्यं ज्ञेया, रिपुसूदन, युद्धविजयः सदा वाञ्छनीयः। ततः पितुः वचनं श्रुत्वा, स तेजस्वी कुशलात्मजः, शीघ्रं तं युद्धाभिनिविष्टचित्तं प्रभुं प्रदक्षिणं कृत्वा। तदा प्रियैः अनुयातः, इन्द्रजित् युद्धोत्साहसमन्वितः रणभूमिम् प्रविवेश। स तेजस्वी, पद्मलोचनः, राक्षसाधिपतेः सुतः, तेजसा दीप्तिमान्, पूर्णचन्द्रसमये समुद्र इव, निर्गतः। स इन्द्रजित्, इन्द्रसमः, तिग्मदंष्ट्रैः, गरुडवेगैः, चत्वारः व्याघ्रान् युक्त्वा, दिव्ये रथे आरूढः। स सारथिः, धनुष्मतां श्रेष्ठः, शस्त्रविदां च उत्तमः, शीघ्रं रथेन तत्र यत्र हनूमान्, जगाम। तस्य रथघोषं धनुषः शब्दं च श्रुत्वा, स वीरः कपिः अधिकं प्रमुदितः। इन्द्रजित्, युद्धकुशलः, धनुरादाय, तीक्ष्णबाणान् गृहीत्वा, हनूमन्तम् उपसृत्य। स युद्धोत्साहसमन्वितः, शरसम्पन्नः, यदा युद्धाय ययौ, तदा सर्वदिक् अपशकुन्यम् अभवत्, भीषणाः पशवः नानाविधं निनदन्। तत्र नागा यक्षाः महर्षयः सिद्धाश्च, विहायसि विहरन्तः पक्षिसंघाश्च, आकाशं पूरयन्तः, परमसुखेन उच्चैः निनदन्। तं रथं, इन्द्रध्वजसमवेगं, समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, कपिः महनिनादं नदित्वा, स्वं वेगं वर्धयामास। इन्द्रजित् दिव्ये रथे आरूढः, शोभनं धनुः संधाय, धनुषः प्रत्यञ्चं मेघनिनादसमं विनिनाद। तदा तौ, उग्रवेगौ महाबलौ, युद्धे अभयौ, कपिः च राक्षसेन्द्रपुत्रश्च, इन्द्रबलिपतिवत्, परस्परं प्रतितस्थतुः। स महाबलः वायुपुत्रः, अप्रमेयवीर्यः, तस्य महाबाहोः रथस्थस्य धनुर्धरस्य शरवृष्टिं निहत्य, स्वमार्गे प्रस्थितः। तदा वीरः, रिपुसैन्यविनाशकः, तीक्ष्णान् सुवर्णचित्रपुङ्खान्, सन्नद्धान् वज्रवेगानिव, शरान् मुमोच। एवं श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डे, वीराणां महायुद्धं, हनूमतः अक्षवधं, रावणस्य इन्द्रजित्प्रेषणं, तस्य युद्धाय समारम्भं, तयोः महान् संग्रामः च, सम्यग् वर्णितम्।