दुर्धरं भूमौ पतितं दृष्ट्वा, विरूपाक्षः यूपाक्षश्च, कोपेन समाविष्टौ, दुर्जयौ च, त्वरया समुत्पेततुः, रिपूनां विनाशकौ। तयोः सहसा व्योम्नि उत्पत्य, महाबाहुः हरिः ताभ्यां गदाभ्यां वक्षसि आहतः। स तु बलवान् हरिः तयोः शीघ्रयोः वीरयोः वेगं विजित्य, पुनः भूमौ पतितः, त्वरितगुरुडवत्। स कपिः शालवृक्षं सम्प्राप्य, तं समूलम् उद्धृत्य, तौ वीरौ राक्षसौ, वातात्मजः, निहन्ति स्म। तेषु त्रिषु बलवद्भिः कपिना हतैषु, प्रघासः बलसम्पन्नः शीघ्रगामी च, जानन्, प्रहस्य समीपमागमत्। भासकर्णः क्रुद्धः पराक्रान्तश्च, शूलं गृह्य, तौ उभौ हर्यृषभं प्रति स्थितौ। प्रघासः तीक्ष्णधारया शक्त्या कपिगजं ताडयामास, भासकर्णः राक्षसः शूलपाणिः ताडयामास। ताभ्यां व्रणिताङ्गः, रक्तरूषितवपुः, कपिः कोपसमाविष्टः, नवसूर्यसङ्काशः बभूव। हनूमान् कपिगजः वीरः, गिरीन्द्रशिखरं मृगसर्पवृक्षयुतं समूलम् उद्धृत्य, ताभ्यां राक्षसाभ्यां चिक्षेप; तौ पर्वतशिखरेण भग्नौ तिलसमौ बभूवतुः। पञ्चसु तेषु सेनापतिषु पतितेषु, कपिः अवशिष्टबलं विनाशयामास। अश्वैः अश्वान् प्रति, गजैः गजान् प्रति, योधैः योधान् प्रति, रथैः रथान् प्रति, कपिः तान् सर्वान् इन्द्र इव दानवान् विनाशयामास। अश्वैः, गजैः, तुरगैः, भग्नरथैः, हतानां राक्षसानां च, पृथिवी सर्वतः निवारिता। तदा स कपिः, तान् वीरसेनापतीन् ससैन्यरथान् युद्धे हत्वा, द्वारं गृहीत्वा स्थितः, सृष्टिकाले काल इव सम्प्रस्थितः। अथ सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रोतव्यः। हनूमता पञ्च सेनापतयः ससैन्यरथाः विजिताः इति श्रुत्वा, युद्धकाङ्क्षी राजा राजपुत्रं अक्षं समीक्ष्य निरीक्षते स्म। राजदृष्टिसंप्रेरितः स बलसम्पन्नः कुमारः, सुवर्णकाञ्चनधनुर्धरः, सभायां आहूत इव, ऋत्विजा इव वह्निः, समुत्थितः। स महतीं रथमास्थाय, नवसूर्यसङ्काशं, तप्तकाञ्चनजालविभूषितं, वीर्यवान् राक्षसेन्द्रः महाकपिं प्रति निर्ययौ। सा रथा, तपसा संचितफलदा, तप्तकाञ्चनविभूषिता, पताकिनी, रत्नध्वजशोभिता, अष्टाश्वयुक्ता। सा देवानाम् असुराणां च दुर्जया, स्वच्छन्दा, विद्युदिव दीप्तिमती, व्योम्नि विचरन्ती, तूणीरैः अष्टभिः खड्गैः, शूलैः, तोमरैः च सुसंस्कृता। सा सम्पूर्णसज्जन्या, सुवर्णरसना, चन्द्रसूर्यसमानप्रभा, सूर्यसदृशी रथा, तस्य आरूढा, स देवसमः वीर्यवान् निर्जगाम। स राक्षसकुमारः, गजाश्वरथनिनादैः पर्वतान् व्याप्य, गगनं पृथिवीं च पूरयन्, द्वारे स्थितं कपिश्रेष्ठं, सैन्यसमूहपरिवृतं, उपससार। स अक्षः, कपिं सिंहनेत्रं, स्थितं, स्थिरमना, विस्मयकारिणं, प्रलयाग्निमिव, संहारपरायणं, भक्त्या निरीक्ष्य, प्रणम्य दृष्ट्वा स्थितवान्। स बलवान् रावणात्मजः, महात्मनः कपेशः वेगं विक्रमं च समालोक्य, स्वबलं चिन्तयन्, प्रलयकालसूर्य इव वीर्ये अभिवृद्धिम् आप। तदा कपेः स्थैर्यं विक्रमं च युद्धे दुष्प्रतिहार्यं विलोक्य, स स्थिरधीः, कोपसमाविष्टः, त्रीन् तीक्ष्णान् बाणान् हनूमन्तं प्रति ससर्ज। तदा अक्षः, गर्वितं कपिं, शत्रुनिग्रहे योग्यं, दृष्ट्वा, मनसा विक्षुब्धः, धनुः बाणं च गृह्य, दृढनिश्चयः, कपिं निरीक्ष्य स्थितः। स सुवर्णकङ्कणकुण्डलभूषितः, अद्भुतवीर्यः, कपिं अभ्युपेत्य, तयोः सङ्ग्रामः देवदानवानपि कम्पयामास। पृथिवी निनदित्वा, सूर्यः न तपति स्म, वायुः न वाति स्म, पर्वतानि न कम्पन्ते स्म; तयोः वीरयोः संग्रामे प्रवृत्ते, दिवं गर्जन्ति, सागरः च प्रचचाल। स वीरः त्रिभिः सुवर्णपुङ्खैः, विषधराभिः शरैः, समाधिजातमुक्तैः, कपिशिरसि ताडयामास। तैः शरैः शिरसि सम्प्राप्तैः, रक्तलोचनः, रक्तप्रवाहः, हनूमान् नवसूर्य इव, शररश्मिभिः दीप्तः, सूर्यः इव प्रभामण्डलयुक्तः बभूव। ततः कपिसैन्यस्य मन्त्रिवरः, तं राजकुमारं दिव्यायुधधनुर्धरं युद्धे दृष्ट्वा, प्रमोदं प्राप, युद्धोत्सुकः अभवत्। स, मन्दरशिखरस्थसूर्य इव, कोपवृद्ध्या, बलवीर्यसमाविष्टः, तदा अक्षकुमारं सैन्यरथयुतं नेत्राग्निभिः दग्धुम् आरब्धवान्। ततस्तु राक्षसश्रेष्ठः, इन्द्रधनुर्धरः, युद्धमण्डलमिव, तूर्णम् बाणवर्षम् कपिश्रेष्ठे प्रास्रौत्, जलद इव पर्वते वर्षन्। कपिः तं युद्धे विक्रान्तं अक्षकुमारं, बाणबलवीर्यसम्पन्नं, प्रहृष्टः, गर्जन्, मेघनादमिव शब्दं ददौ। स कुमारः, युद्धे वीर्यगर्वितः, कोपवृद्धः, रक्तलोचनः, अतुल्यं कपिं प्रति, यथा गृध्रच्छन्नकूपं प्रति गजः, समुपजगाम। तैः बाणैः बलवत् आहतः, कपिः मेघनादमिव शब्दं कृत्वा, उत्सुकः, शीघ्रं व्योम्नि उत्पत्य, दीर्घबाहुः, भीमदर्शनः बभूव। स बलवान् राक्षसकुमारः, महारथः, उत्पतन्तं कपिं प्रति, शरवृष्टिं वर्षन्, जलद इव पर्वते शिलावृष्टिं कृत्वा, अभिपतत्। स हनूमान्, मनोजवः, युद्धे विक्रान्तः, वातमार्गे गच्छन्, तान् बाणान् वात इव व्यतिक्रम्य, अन्तराले व्यचरत्। अक्षं धनुर्बाणधारिणं, युद्धोत्सुकं, विविधैः उत्तमैः शरैः व्योम आच्छादयन्तं दृष्ट्वा, हनूमान् सस्नेहम् अवलोक्य, विचिन्तयामास। स कपिः, बाणैः विद्धबाहुः, महाबाहुः, अद्भुतकर्मविद्, युद्धे तस्य राजपुत्रस्य वीर्यं विचिन्तयन्, उच्चैर् गर्जन् स्थितवान्। एष वीर्यवान् कुमारः, नवसूर्यसङ्काशः, बालक्रीडया महाकर्माणि करोति; सर्वास्त्रेषु निपुणः सन् अपि, मम चित्ते तस्य विनाशाय न निर्णयो जायते।