सर्वशस्त्रैः शितैः सन्नद्धाः सर्वबलसमन्विताः ते वीराः तदा महाकपिम् अनलप्रभं दृष्टवन्तः। स सञ्जाततेजसा स्वतेजसा प्रभामण्डलमिव निर्माय, द्वारस्थः त्वरितः महात्मा महाबलश्च, उदितसूर्य इव प्रभाभिः विराजमानः आसीत्। स महाबुद्धिः महोत्साहः विशालवपुः महाबाहुश्च, तं सर्वदिक्स्थिताः सर्वे दृष्ट्वा, ततः सर्वतः तैः विविधैः भीषणैः शस्त्रैः समन्तात् समारभ्याभ्यधावन्। तत्र दुरधरो नाम राक्षसः, पञ्च शितधारान् पीताभ्रशिरःकर्णिकरूपान् अयःशूलशल्ययुक्तान् बाणान् कपिशिरसि क्षिप्तवान्। तैः पञ्चभिः बाणैः शिरसि विद्धः स कपिः गर्जन् आकाशं प्रतिपत्य दश दिशः व्यनादयत्। ततः दुरधरो वीरः, रथेन धनुषा च सज्जः, असंख्यैः शरवर्षैः तम् महाबलिनं समुपगम्य प्रहारयामास। स कपिः तं धनुर्धरं व्योम्नि एव वारयामास, यथा वायुः वर्षान्ते मेघमिव व्यपोहति। दुरधरस्य ताडनात् वायुपुत्रः पुनरपि भीमस्वनं कृत्वा, बलात् अधिकतरं समपद्यत। अथ स कपिः दूरात् सहसा प्लुत्वा, वेगेन दुरधरस्य रथे अपतत्, सन्ध्यामेघपटलमिव पर्वते। तस्याष्टौ हया भग्नाः, अक्षधुर्यौ च छिन्नौ, दुरधरो रथं परित्यज्य भूमौ पतितः प्राणान् त्यक्तवान्। दुरधरं भूमौ पतितं दृष्ट्वा, विरूपाक्षः यूपाक्षश्च, क्रोधसंरक्तौ, दुष्प्रयुद्धौ, शत्रुनाशनौ, उभौ अप्लुत्य समारभेताम्। तदा महाबाहुः कपिः सहसा ताभ्यां सह व्योम्नि प्लुत्वा, तयोः गदाभ्यां वक्षसि ताडितः। स महाबलः तयोः शीघ्रयोः प्रहारम् अतिवर्त्य, पुनः भूमौ पतितः, शीघ्रगः गरुड इव। स कपिः शालवृक्षं सम्प्राप्य, तमुद्धृत्य, तौ वीरराक्षसौ वायुपुत्रः निहत्य, भूमौ पातितवान्। ततस्त्रयः तेन महाबलिनाः कपिना निहताः इति विज्ञाय, प्रघासः बलवान् शीघ्रगामी च, हास्यं कृत्वा समुपेत्य तस्थौ। भासकर्णः क्रुद्धः पराक्रान्तश्च शूलं गृह्य, उभौ तं कपिसिंहम् अभिमुखौ स्थितवन्तौ। प्रघासः तीक्ष्णधारया शूलयष्ट्या कपिद्विपं ताडितवान्, भासकर्णः राक्षसः शूलेन प्रहारं कृतवान्। ताभ्यां ताडितः, रक्तवर्णितवपुः, कपिः क्रोधसंयुक्तः, नवसूर्य इव विभावसुः विराजमानः अभवत्। हनुमान् कपिद्विपः, पर्वतशिखरं मृगसर्पविटपसमायुक्तं समुत्पाट्य, तौ राक्षसौ निहत्य, पर्वतशिलया चूर्णितौ तिलसमौ कृतौ। पञ्च सेनापतिषु पतितेषु, कपिः शेषबलम् अपि विनाशयामास। अश्वैः अश्वान्, गजैः गजान्, योधैः योधान्, रथैः रथान्, स इन्द्र इव असुरान्, तान् सर्वान् नाशयामास। अश्वैः, गजैः, तुरगैः, भग्नरथैः, निहतराक्षसैश्च, सर्वा दिशः भूमिः समावृता अभवत्। ततः कपिः तान् वीरसेनापतीन् सैन्ययुतान् रथैः सहितान् समरे निहत्य, द्वारं गृहीत्वा तस्थौ, यथा प्रलयकाले कालः सर्वभूतविनाशाय सज्जः। एवं पञ्चचत्वारिंशत्तमः सर्गः समाप्तः। हनुमता पञ्च सेनापतयः सहितबलवाहनाः विनिहताः इति श्रुत्वा, युद्धाभिलाषी राजा राजपुत्रं अक्षं सस्नेहं निरीक्ष्य ददर्श। राजदृष्टिप्रेरितः स बलवान् अक्षः, सुवर्णरत्नविभूषितं धनुः गृहीत्वा, सभायाम् आहूतो होत्रेण आहुत्यर्थं प्रज्वलितः अग्निरिव, समुत्थितः। ततः स महाच्छत्रं रथं समारुह्य, नवसूर्यसन्निभं, तप्तहेमजालविभूषितं, स वीरः राक्षसाधिपः महाकपिम् अभिमुखं निर्गतः। स रथः तपसा उपार्जितः, तप्तहेमविभूषितः, पताकाभिः शोभितः, मणिविचित्रध्वजः, अष्टाभिः शीघ्रगमैः अश्वैः युक्तः, सुरासुरैरनिवार्यः, स्वच्छन्दगामी, विद्युत्समानप्रभः, व्योम्नि विचरन्, तूणीरैः अष्टभिः खड्गैः, शूलशक्तिप्रहरणैः समलङ्कृतः। स सर्वसम्पूर्णोपकरणैः, सुवर्णरश्मिभिः, शशिसूर्यसमानप्रभः, सूर्योपमः स रथः तेन वीर्यवान् अक्षः आरूढः, अमरसमः निर्गतः। स पर्वतैः भूमिं च व्योम च पूरयन्, अश्वानां गजानां रथानां च महानिःस्वनेन, द्वारस्थं तं समर्थं कपिं, सैन्यमण्डलेन परिवृतं, अभ्यगच्छत्। तं सिंहनेत्रं कपिं समीपमागतं अक्षः दृष्ट्वा, स्थितं स्थिरमनस्कं, विस्मयोत्पन्नं सन्तप्तं, युगान्ताग्निमिव, भूतविनाशाय प्रवृत्तं, सस्नेहं निरीक्ष्य तस्थौ। स बलवान् रावणात्मजः, महाकपेर् वेगं पराक्रमं च चिन्तयन्, स्वबलं च मनसि निधाय, युगान्तसूर्य इव तेजसा वर्धितः। तदा स कपेः स्थिरं दुष्प्रधर्षं युद्धे महाप्रतापं दृष्ट्वा, कोपसंरक्तः, त्रिभिः तीक्ष्णैः शरैः हनूमन्तं समरे प्रेरयामास। अक्षः तं गर्वितं कपिं, अक्लान्तं शत्रुनिग्रहे योग्यं, मनः संक्लेशयन्, धनुष्मान् सज्जशरः, तं कपिं दृढदृष्ट्या निरीक्ष्य तस्थौ। स सुवर्णकङ्कणकुण्डलभूषितः, अद्भुतपराक्रमः, कपिं समुपेत्य, तयोः संग्रामः अपूर्वः, येन सुरासुराः अपि कम्पिताः। तदा पृथिवी निनादमकरोत्, सूर्यः नातपत्, वायुः न वात्यायितः, पर्वतानि न कम्पितानि, कपिपुत्रयोः बलसमागमे, दिवि निनादः, सागरः च प्रमथितः। स वीरः त्रिभिः सुवर्णपुङ्खैः विषधराभिः शरैः, ध्यानसमाधिसंस्कृतैः, कपिशिरसि प्रहारं कृतवान्। तैः शरैः शिरसि सम्यक् ताडितः, रक्तलोचनः, रक्तस्रावसमन्वितः, हनुमान् नवसूर्य इव, शररश्मिभिः विराजमानः, सूर्यस्य प्रभामण्डलवत् बभौ। ततः कपिसैन्यस्य प्रमुखः मन्त्रिसत्तमः, तं राजपुत्रं समरे दृष्ट्वा, दिव्यायुधधनुर्धरं, हृष्टः, संग्रामोत्साहसमन्वितः अभवत्।