ततः हनुमान् तेषां राक्षसानां शरवृष्ट्या आवृतः अभवत्, तस्य रूपं तत्रान्तर्हितम्, यथा पर्वतेश्वरः वर्षधाराभिः आच्छादितः दृश्यते। स कपिः शीघ्रगामी तेषां शराणां तथा रथानां वेगं च अपहाय, निर्मले व्योम्नि विचरन् आसीत्। व्योम्नि धनुर्धरैः सह क्रीडन्, स वीरः मेघेषु धनुष्मद्भिः मध्ये वायुदेवः यथा प्रकाशते, तथा बभासे। हनुमान् भीषणं गर्जनं कृत्वा, महद्वाहिन्याः तत्र भयङ्करं जनयन्, तेषु राक्षसेषु वेगं प्रादर्शयत्, वीर्यशालीनां मध्ये। शत्रुसूदनः सः किञ्चित् तु तलेन ताडयत्, किञ्चित् पादाभ्याम्, किञ्चित् मुष्टिभिः, किञ्चित् नखैः विदारयत्। किञ्चित् वक्षसा, किञ्चित् उरुभ्याम् अपि दद्राव; केचन तस्य शब्दमात्रात् भूमौ निपेतुः। शेषाः भूमौ पतिताः, तद्वाहिनी भयेन सम्पीडिता दशसु दिशासु विसृताः। गजाः कटुभिः स्वरैः व्याहरन्, अश्वाः भूमौ पतिताः, भूमिः पताकाभिः, ध्वजैः, छत्रैः भग्नैः रथैः समावृत्ता अभवत्। रक्तं मार्गे प्रवहद् दृश्यते, विविधाः विचित्राः शब्दाः उत्पन्नाः, लङ्का भीषणरवम् अकुरुत्। तान् महावीर्यवान् राक्षसान् हत्वा, स महान् कपिः, युद्धोत्सुकः शेषराक्षसानां सह संग्रामाय, पुनः तस्य द्वारस्य समीपम् आगच्छत्। एवं पञ्चचत्वारिंशः सर्गः सुन्दरकाण्डे श्रीरामायणे आदिकाव्ये वाल्मीकिना कृतः समाप्तः। अधुना षट्चत्वारिंशः सर्गः सुन्दरकाण्डे श्रीवाल्मीकि रामायणे शृणु। रावणः तु, मन्त्रिणां पुत्राः महात्मना कपिना हताः इति ज्ञात्वा, स्वचित्तं गुह्यं कृत्वा, उत्तमं उपायं चिन्तयामास। सः वीरूपाक्षं, यूपाक्षं, दुरधारं राक्षसं, प्रघासं, भासकर्णं च—पञ्च सेनापतिं आह्वयत्। दशग्रीवः तान् युद्धकुशलान्, रणस्थले न प्रमादिनः, वायुसमवेगान्, हनुमन्तं गृहीतुम् आज्ञापयत्। "यान्तु सेनापतयः सर्वे महाबलैः—अश्वैः, रथैः, गजैः—कपिं तं विजेतुम्। यः किञ्चित् तस्य वनवासिनः साक्षात् कर्तव्यं, तद् यथायोग्यं क्रियताम्। तस्य कर्म विचार्य, न सः सामान्यः कपिः इति मन्ये; सर्वथा सः महान् बलवान्। कपिः इति ज्ञात्वा, मे मनः न प्रशान्तम्; न च तं वर्णितं रूपं एव मन्ये। सः कदाचित् इन्द्रेण विनाशाय तपसा निर्मितः, अथवा नागः, यक्षः, गन्धर्वः, देवः, असुरः, महर्षिः वा। ये सर्वे त्वया मया च युद्धे जिताः, तव प्रेषिताः, तैः किञ्चित् उपायः अस्माकं विनाशाय कृतः। अतः न संशयः—बलात् तं गृहीतव्यः; यान्तु सेनापतयः सर्वे महाबलैः। अश्वैः, रथैः, गजैः, तं कपिं विजेतुम्; न तं कपिं अवज्ञाय, यस्य धैर्यं वीर्यं च स्थिरम्। पूर्वं मया कपयः दृष्टाः, वीर्यवन्तः—वालिः सुग्रीवः च, जाम्बवान् महाबलः च। नीलः सेनापतिः, अन्ये च द्विविदादयः, न तादृशं वेगं, तेजः, वीर्यं च यथायं। तेषां न विवेकः, न बलम्, न उत्साहः, न च उत्तमं रूपम्; एष महान्, कपिरूपेण अपि, अतिविशिष्टः ज्ञेयः। तस्मात् तं निग्रहाय महत् प्रयासः क्रियताम्; त्रैलोक्यं इन्द्रसहितं, देवाः, असुराः, मनुष्या अपि, युद्धे स्थातुं न शक्यन्ति; तथापि, विजये युक्तः उपायः करणीयः। आत्मरक्षणं सावधान्येन करणीयम्, युद्धे सिद्धिः चञ्चला; सर्वे वीर्यवन्तः तस्य आज्ञां स्वीकृत्य। तदनन्तरं वेगात् उत्थाय, तेजसा ज्वलन्तः, रथैः, मदगजैः, शीघ्राश्वैः च सुसज्जिताः। विविधैः तीक्ष्णायुधैः सहिताः, सर्वबलैः अनुगृहीताः, तदनन्तरं वीराः तं महाकपिं ददृशुः, दीप्यमानम्। सः उदयन्तं सूर्यं यथा किरणैः, स्वतेजसा प्रभामण्डलम् निर्माय, द्वारे स्थितः, शीघ्रः, महोत्साहः, महाबलः आसीत्। महाबुद्धिः, महोत्साहः, विशालशरीरः, दीर्घबाहुः; तं दृष्ट्वा, सर्वे दिशासु संस्थिताः, तदनन्तरं सर्वतः विविधैः भीषणायुधैः आक्रम्य। दुरधारः पञ्च तीक्ष्णान् लोहशरान्, पीतवर्णान्, पद्मदलसमान्, तस्य शिरसि समर्पयत्। तैः पञ्चभिः शरैः शिरसि आहतः, कपिः गर्जन् व्योम्नि उत्पत्य, दश दिशः निनादयन्। ततः वीरः दुरधारः, रथेन, सज्जधनुषा, असंख्य शरवृष्टिं कृत्वा, महाबलम् अभ्यगच्छत्। कपिः तं धनुर्धरम् व्योम्नि प्रतिहत्य, यथा वायुर्मेघं वर्षान्ते विक्षिपति। दुरधारेण आक्रम्यमाणः, वायुतनयः पुनः गर्जन्, वीर्ये अधिकं वर्धितः। ततः दूरात् आकाशात् उत्पत्य, कपिः दुरधारस्य रथे वेगेन पतितः, यथा विद्युत्पुञ्जः पर्वते। तस्य अष्ट अश्वान् निगृह्य, रथस्य अक्षं योकं च भङ्क्त्वा, दुरधारः रथं त्यक्त्वा भूमौ पतितः, प्राणान् उत्सृज्य।