तेषु क्षणेषु राक्षसाः स्वेषु रथेषु घोरनिनादैः गर्जन्तः, बाणवर्षाणि स्रवयन्तः, वर्षाकाले मेघसमूहाः इव समन्तात् विचेरुः। तैः बाणवर्षैः हनुमान् आच्छादितः, तस्य रूपं तु गभीरधरणीधरस्य वर्षधाराभिः संवृतस्येव न दृश्यते स्म। स कपिश्रेष्ठः शीघ्रगामी, तेषां रथिनां वेगं बाणानां च पार्श्वे कृत्वा, निर्मलमम्बरं विचरन् दृष्टः। व्योम्नि तेषां धनुर्धराणां मध्ये क्रीडन्, वीरः हनुमान् मेघेषु धनुर्धररूपेषु वायुपतिरिव शोभते स्म। हनुमान् तदा भीमस्वनं कृत्वा, तद्बलिनां राक्षसानां महाचमूं त्रासयन्, स्ववीर्यं द्रुतं प्राकाशयत्। स रिपुसूदनः केषांचित् तु पाणिना ताडयामास, केषांचित् पादाभ्यां, केषांचित् मुष्टिना, अन्यान् नखैः विदारयामास। केषांचित् वक्षसा, अपरान् ऊरुभ्यां च निष्पिष्य, केचन तस्य शब्दमात्रेण भूमौ पतिताः। शेषाः राक्षसाः पतितान् दृष्ट्वा, भयाकुलाः दशसु दिशासु व्यपेत्य पलायिताः। गजाः तीव्रस्वरेण क्रोशन्ति स्म, अश्वाः भूमौ पतिताः, रथाः पताकाध्वजछत्रभङ्गैः क्षितौ क्षिप्ताः। रक्तधारा भूमौ प्रवहन्ती दृश्यते स्म, विविधाः अपूर्वाः शब्दाः उत्पेतुः, लङ्का च भीषणस्वरेण निनादिनी बभूव। तान् महाबलिनः राक्षसान् हत्वा, स महाकपिः हनुमान् शेषराक्षसैः संग्रामकामः, पुनः तस्यैव द्वारस्य समीपमुपजगाम। एवं पञ्चचत्वारिंशः सर्गः सुन्दरकाण्डे श्रीमद्रामायणे आदिकाव्ये वाल्मीकिना कृतः समाप्तः। अथ षट्चत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। रावणः तु महात्मना कपिना मन्त्रिपुत्रेषु निहतेषु ज्ञात्वा, स्वचिन्तां निगूह्य, उत्तमं उपायं चकार। स विरूपाक्षं, यूपाक्षं, दुरधरसंज्ञं राक्षसं, प्रघासं, भासकर्णं च—एतान् पञ्च सेनापतीन् आहूय। दशग्रीवः तान् वीरान्, युद्धकुशलान्, अप्रधृष्यान्, वेगसमानेषु वायुवत्समान्, हनूमन्तं ग्रहीतुम् आज्ञापयत्। सर्वे यूयं महाबलाः, रथैः अश्वैः गजैः च सह, तं कपिं निगृह्य, वनचरस्य प्रत्यक्षे यद्विधेयम्, तद् देशकालानुसारं कुरुत। तस्य कर्माणि दृष्ट्वा, स कपिः न साधारणः इति मे मन्ये; सर्वथा महाबलसम्पन्नः। कपिरिति ज्ञात्वापि, न मे मनः प्रशान्तम्; न च यथोक्तरूपेण तं पश्यामि। इन्द्रेण वा अस्मद्विनाशाय तपसा निर्मितः, अथवा नागयक्षगन्धर्वदेवदानवमहर्षयः एष एव। ये च पूर्वं त्वया मया च जिताः, ते निश्चितम् अस्माकं प्रति किञ्चिदुपायं चक्रुः। तस्मात् न संशयं कुर्वन्तु; बलात् तम् आदाय, सर्वे यूयं महाबलाः सेनायाः अग्रगण्याः, गजैः, रथैः, अश्वैः च सह यान्तु। तं कपिं निगृह्य, न तु तस्य साहसं वीर्यं च अवज्ञाय। मया पूर्वं महावीर्याः कपयः दृष्टाः—वालिः सुग्रीवः च, महाबलवान् जाम्बवान् च। नीलः सेनापतिः, द्विविदादयः अपि, तादृशं वेगं तेजः वीर्यं वा नास्ति। न तेषां विवेकः, बलम्, उत्साहः, रूपं वा दृश्यते; एष महात्मा कपिरूपेण अपि अतिशयेन दृष्टव्यः। तस्मात् तस्य निग्रहे महत् प्रयत्नं क्रियताम्; हि, त्रयः लोकाः इन्द्रसहिताः, देवदानवमानुषैः सह, अपि न युष्माकं युद्धे स्थितुं शक्नुवन्ति; तथापि, विजिगीषुणा युक्त्या कार्यं कर्तव्यम्। स्वात्मरक्षा यत्नेन कार्य्या, यतो जयः युद्धे चपलः; सर्वे ते महाबलिनः स्वामिनः आज्ञां स्वीकृत्य। ततः ते महावेगाः, दिप्ततेजसः, रथैः, मदगजैः, शीघ्राश्वैः च समन्विताः, उत्पेतुः। ते विविधैः तीक्ष्णायुधैः, सर्वबलसमन्विताः, तदा वीराः स महाकपिं दीप्तिमन्तं दृष्टवन्तः। स हनुमान् उदितार्कस्येव किरणैः सवर्णः, स्वतेजसा दीप्तमण्डलः, द्वारे स्थितः, शीघ्रवेगः, महात्मा, महाबलः च बभौ। स महाबुद्धिः, महोत्साहः, विशालवपुः, महाबाहुः च; तं दृष्ट्वा सर्वे दिशि दिशि स्थिताः, ततः सर्वतः तं विविधैः भीषणायुधैः अभ्यधावन्। दुरधरस्स तु, पञ्च तीक्ष्णशल्ययुक्तान्, पीतकर्णान्, कमलदलसदृशान् बाणान्, तस्य कपेः मूर्धनि ससंधाय चिक्षेप। तैः पञ्चभिः शरैः मूर्धनि आहतः कपिः, नदन्, आकाशं प्रतिपत्य, दश दिशः प्रतिनिनादयत्। ततः वीरः दुरधरस्स रथेन, सज्यधन्वा, अनन्तान् बाणवर्षान् सृजन्, महाबलिनं कपिं अभ्यगच्छत्। कपिः तं धनुर्धरं व्योम्नि प्रतिरोद्धुम् आरब्धवान्, यथा वायुः वर्षरहिते काले मेघमिव विक्षिपति। दुरधरेण पीडितः, स वायुसुतः पुनः नदन्, स्ववीर्यं संप्रवृद्धं चकार। ततः स कपिः, दूरात् सहसा उत्पत्य, महावेगेन दुरधरस्य रथमुपविश्य, विद्युत्पुञ्ज इव पर्वतम् अभिपत्य, स्थितवान्।