रक्तपाङ्गः कपिः, रक्तेन सम्यक् लिप्तमुखः, आकाशे चन्दनद्रवैर् सिक्तः महापद्मवत् स्फुरति स्म। राक्षसशरैः आहतः स महाकपिः कोपितः अभवत्; ततोऽस्य पार्श्वे महाशिलां दृष्टवान्। बलात् तां शिलां समूलं समुत्क्षिप्य, तीव्रवेगेन राक्षसस्योपरि प्रक्षिप्तवान्; क्रुद्धः जम्बुमालिः दशभिः शरैः तां शिलां विदारितवान्। तस्य प्रयासं विफलम् आलोक्य, बलसम्पन्नः भीमवीर्यः हनुमान् महाशालवृक्षं समुत्पाट्य, तं वृक्षं घूर्णितुम् आरब्धवान्। तं महाकपिं शालवृक्षं घूर्णयन्तम् दृष्ट्वा, महाबलः जम्बुमालिः बहून् शरान् तस्योपरि प्रक्षिप्तवान्। चतुर्भिः शरैः शालवृक्षं छित्त्वा, पञ्चभिः शरैः कपिहस्तं, एकेन शिरः, दशभिः उरः आहतवान्। शरीरं शरैः आवृतं, महाभीमक्रोधेन आविष्टः हनुमान् तं एव लोहदण्डं गृहीत्वा तीव्रवेगेन घूर्णितुम् आरब्धवान्। अतिवेगबलसम्पन्नः स कपिः लोहदण्डं घूर्णयित्वा, जम्बुमालेर् महोरसि तं प्रहारं कृतवान्। तस्य न शिरः, न बाहवः, न जानु, न धनुः, न रथः, न अश्वाः, न शराः शेषिताः। एवं हनुमता बलात् आहतः जम्बुमालिः भूमौ पतितः, गात्रैः सह भूषणानि विनष्टानि। जम्बुमालिं निहतम्, बलिनः अनुचरान् हतान् श्रुत्वा, रावणः क्रुद्धः अभवत्, तस्य नेत्रे रोषेन रक्तवर्णे। प्रहस्तस्य महात्मनः पुत्रस्य निधनं दृष्ट्वा, रात्रिचराधिपः रावणः क्रोधात् ताम्रनेत्रः, त्वरया मध्यमबलवीर्ययुक्तान् मन्त्रिपुत्रान् आज्ञापयामास। ततः पञ्चचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। राक्षसाधिपेन प्रेरिताः सप्त मन्त्रिपुत्राः, तेजोमयाः ज्वलनवत्, तस्मात् प्रासादात् निर्गताः। सुवर्णजालैः परिवृताः, पताकाभिः ध्वजवत्, महान् रथाः मेघनादस्वनयुक्ताः अश्वैः युक्ताः, ते निर्गताः। तप्तसुवर्णमाल्यैः धनुषः धृत्वा, हृष्टाः धनुषः मेघवत् विद्युत्प्रभाभिः प्रत्यञ्च्यः प्रसारयन्तः। तेषां मातरः अनुचरान् हतान् ज्ञात्वा, बान्धवैः मित्रैः सह शोकविह्वलाः अभवन्। तप्तसुवर्णाभरणयुक्ताः ते राक्षसाः समवेत्य द्वारस्थं हनुमन्तं प्रति धावितवन्तः। शरवर्षं विसृज्य, रथनादैः गर्जन्तः, मेघवत् वर्षाकाले राक्षसाः विचरन्ति स्म। शरवर्षैः हनुमान् आच्छादितः, तस्य रूपं तद्वर्षेण गुप्तम् अभवत्, यथा पर्वतराजः वर्षेण आच्छाद्यते। स कपिः शीघ्रगामी, तेषां शरान् रथगतिं च परिहरन्, निर्मले व्योम्नि विचरति स्म। धनुर्धराणां मध्ये आकाशे क्रीडन्, वीरः मेघेषु धनुर्धराणां मध्ये वायुपतिर् इव प्रकाशते स्म। हनुमान् घोरनिनादं कृत्वा, तं महाबलम् सैन्यं भीषयन्, तेषु राक्षसेषु वेगं दर्शयामास। तेषां काञ्चनं हस्तेन, पादेन अन्यान्, शत्रुनिग्रही मुष्टिना केचन, नखैः केचन विदारितवान्। केचन उरसा, केचन जघनैः, केचन तस्य शब्देन भूमौ पतिताः। शेषाः पतिताः सैन्ये, भयेन सर्वे दश दिशः प्रधावितवन्तः। गजाः कटुत्वरेण रुदन्ति, अश्वाः भूमौ पतिताः, भूमिः भग्नध्वजपताकाचामरयुक्तैः रथैः आवृताः। रक्तं पथि प्रवाहितम्, विविधाः विचित्राः शब्दाः उत्पन्नाः, लङ्का भीषणरवेन निनादितवती। तेषां महाबलान् राक्षसान् निहत्य, स महाकपिः, युद्धकाङ्क्षी शेषराक्षसैः सह, पुनः तं द्वारं समीपं गतवान्। एवं पञ्चचत्वारिंशः सर्गः सुन्दरकाण्डे श्रीरामायणे समाप्तः। श्रीवाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे षट्चत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। मन्त्रिपुत्रान् कपिना निहतान् ज्ञात्वा, रावणः अन्तरङ्गे विचारं गूढ्वा, उत्तमं उपायं चिन्तयामास। विरूपाक्षं, यूपाक्षं, राक्षसं दुर्धरं, प्रघासं, भासकर्णं—पञ्च सेनापतिं आह्वयामास। दशग्रीवः तान् वीरान्, युद्धे निश्चलान्, उपायकुशलान्, वायुसमवेगान्, हनुमन्तं गृहीतुं आज्ञापयामास। "सर्वे सेनापतयः, महाबलैः अश्वैः, रथैः, गजैः सह, तं कपिं विजेतुम् आगच्छन्तु। यद् यः कार्यं तस्य वनवासिनः साक्षात्, तद् यथायोग्यं यथाकालं कुर्यात्।" "तस्य कर्माणि दृष्ट्वा, न तं कपिं सामान्यं मन्ये; सर्वथा महाबलसम्पन्नः सः। कपिः इति ज्ञात्वा अपि, मनः न तुष्टम्; न च तं यथावर्णितं मन्ये। स इन्द्रेण तपसा विनिर्मितः अस्माकं विनाशाय वा, नागः, यक्षः, गन्धर्वः, देवः, असुरः, महर्षिः अपि स्यात्। ये सर्वे त्वया मया च जिताः, तव प्रेषिताः, ते निश्चितं अस्माकं विनाशाय किञ्चित् उपायं रचयन्ति।" इति श्रीरामायणे श्रीवाल्मीकि सुन्दरकाण्डे पञ्चचत्वारिंशः, षट्चत्वारिंशः च सर्गः।