नरशार्दूल, महात्मनः सगरस्य षष्टिसहस्राः पुत्राः उद्धृताः स्वर्गं गताः, देववत् दिव्यम् अधिरूढाः। यावत् लोके सागरस्यम् उदकं तिष्ठति, तावत् सगरपुत्राः स्वर्गस्थाः देवैः सह निवसन्ति, हे नृप। एषा च गङ्गा तव ज्येष्ठा दुहिता भविष्यति; तव कृत्येन सा लोके तव नाम्ना प्रसिद्धा भविष्यति। दिव्या गङ्गा त्रिपथगा इति च भागीरथीति च प्रसिद्धा; या त्रीन् मार्गान् याति, सा त्रिपथगा इति स्मृता। त्वं चात्र सर्वपितॄणां पूर्वजोऽसि, नृपश्रेष्ठ; तस्मात् उदककर्म कुरु, नृप, प्रतिज्ञां च पूरय। पूर्वं हि, नृप, एषा अभिलाषिता तव पुण्येन धर्मात्मना पूर्वजेन न प्रापिता। तथैव, प्रिये, अंशुमान् अपि, यस्य तेजः लोके अप्रतिमम् आसीत्, गङ्गां आनीय प्रतिज्ञां न शशाक पूरयितुम्। राजर्षिः दिलीपः, धर्मात्मा, महर्षिसमतेजाः, मया तुल्यतपाः, क्षत्रधर्मपरायणः, स च तव पिता, महाभाग, यस्य तेजः त्वत्तः अधिकम् आसीत्, स अपि गङ्गां आनीय इच्छन् न शशाक, पापमुक्त। त्वं तु, पुरुषश्रेष्ठ, तां प्रतिज्ञां अतिक्रम्य, लोके परमं कीर्तिं प्राप्तवान्। एषा च गङ्गावतरणं त्वया कृतम्, रिपुं जयन्; अनेन त्वं धर्मस्य परमं स्थानं प्राप्तवान्। पुरुषश्रेष्ठ, यथाविधि गङ्गाजले निमज्जस्व; पुरुषसत्तम, शुचिः भूत्वा पुण्यफलम् आप्नुहि। सर्वपितॄणां तर्पणं कुरु; भव सुसुखी। अहं स्वलोकं यास्यामि; त्वं अपि गच्छ, नृप। एवं उक्त्वा, देवानाम् अधिपः, सर्वलोकपितामहः, यथा आगतः, तथा स्वर्गलोकं प्रतिपद्य, यशस्वी जगाम। ततः भागीरथः राजर्षिः, विधिवत् शास्त्रसमन्वितं उत्तमं तर्पणं सगराणां चकार। तर्पणं कृत्वा शुद्धचित्तः स राजा स्वपुरीं प्रविवेश; समृद्धियुक्तः, स पुरुषोत्तमः, स्वं राज्यं सम्यक् अपालयत्। तं राजानं प्राप्य जनाः प्रमुदिताः अभवन्, हे राघव; दुःखविनिर्मुक्ताः, समृद्धाः, क्लेशरहिताः, तृप्तिं जग्मुः। एवं, हे राम, गङ्गायाः विस्तारः तुभ्यं वर्णितः मया; भव शुभं प्राप्तः, कल्याणं ते अस्तु, सायं संप्रतीयते। यः ब्राह्मणेभ्यः, क्षत्रियेभ्यः, अन्येभ्यश्च एतत् श्रावयति, स भाग्यवान्, यशस्वी, आयुःप्रदः, पुण्यः, स्वर्गदायकः च। तस्य पितरः प्रीयन्ते, देवाः अपि तुष्टाः; एषा गङ्गावतरणकथा दीर्घायुषी, शिवदायिनी। यः एतत् शृणोति, हे काकुत्स्थ, स सर्वान् अभिलषितान् प्राप्नोति; सर्वपापानि नश्यन्ति, आयुः यशश्च वर्धते। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। श्रीमद्रामायणे बालकाण्डे पंचचत्वारिंशः सर्गः शृणुत। एवं विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह महद् विस्मयं जगाम, ततः विश्वामित्रं प्रत्युवाच। "भवान् या कथा उक्तवान्, गङ्गायाः पुण्यावतरणं, सागरस्य अपि पूरणं, तद् अद्भुततमं, हे ब्रह्मन्। शत्रुनाशन, रात्रिः अस्माकं क्षणवत् व्यतीता, सर्वं तव चरितं चिन्तयन्तः। सा रात्रिः सौमित्रिणा सह मम, पुण्यां विश्वामित्रकथां चिन्तयतः, शीघ्रं व्यतीता। ततः, प्रभाते, दिवसम् आविर्भूतम्, राघवः शत्रुनाशनः, कृतस्नानादिकः, तपस्विनं विश्वामित्रं उवाच। "शुभा रात्रिः व्यतीता, उत्तमा कथा श्रुता; गच्छामः, पुण्यां त्रिपथगां गङ्गाम् उत्तमां नदीम्। इयं नौका, साधुभिः धर्मशीलैः मुनिभिः सहजं तीर्यते, त्वदागमनं ज्ञात्वा शीघ्रं प्राप्ता।" एवं राघवस्य वचनं श्रुत्वा, कौशिकः सर्वेषां मुनिसंघस्य तरणं व्यवस्थितवान्। ते उत्तरतीरं प्राप्य, मुनिसंघं विधिवत् पूजयित्वा, गङ्गातटे उपविश्य, विशालां नगरीं दृष्टवन्तः। ततः महर्षिः राघवेन सह शीघ्रं रमणीं, दिव्यां, स्वर्गोपमां विशालां पुरीं जगाम। तत्र रामः, महाबुद्धिः, कृताञ्जलिः, महर्षिं विश्वामित्रं तां विशालतनगरीं विशिष्टां पृष्टवान्। "कस्य नृपवंशः अत्र विशालायाम् प्रतिष्ठितः? श्रोतुम् इच्छामि, भवतः कल्याणं अस्तु; मम महदुत्सुकता।" रामस्य तद्वचनं श्रुत्वा, मुनिश्रेष्ठः विशालायाः प्राचीनमाख्यानं कथयितुं आरब्धवान्। "श्रृणु, राम, इन्द्रस्य कथां, या मया श्रुता; यथार्थं शृणुष्व, हे रघुनन्दन, यद् अत्र भूमौ अभवत्। पूर्वं कृतयुगे, राम, दितेः महाबलाः पुत्राः, अदितेः च पुण्यश्लाघ्याः, तेजस्विनः, धर्मिष्ठाश्च आसन्। तदा, नरशार्दूल, ते महात्मानः मन्त्रयामासुः—कथं वयं अमृताः, अजरा, व्याधिरहिताश्च स्याम। तेषां तद्विचिन्तयतां, बुद्धिमतां मध्ये, विचारः उत्पन्नः—क्षीरसागरं मथित्वा तत्र रसं प्राप्स्यामः।