ते राक्षसाः सूर्यप्रभैः शरैः वानरश्रेष्ठं प्रति गङ्गायाः महावर्तुलं जलप्रवाहमिव समागच्छन्। ततः वानरश्रेष्ठं परिवृत्य राक्षससमूहः विराजमानः तस्थौ; तदा वातसुतः क्रुद्धः भीषणरूपं धारयामास। हनुमान् वातसुतः शीघ्रतया तस्य भवनस्य सुवर्णभूषितं महास्तम्भं समूलं निष्क्रान्तवान्। ततः स बलवान् सर्वतः ज्वलन्तं तं स्तम्भं घूर्णयामास; तत्र अग्निः प्रादुरभवत्, भवनं अपि दह्यमानं अभवत्। भवनं दह्यमानं दृष्ट्वा वानरनायकः शतं राक्षसान् निहतवान्, इन्द्रः वज्रेण असुरान् यथा विनाशयति। आकाशे स्थित्वा श्रीमान् वानरः इदं वचनं उवाच— "मम सदृशाः सहस्रशः महात्मभिः प्रेषिताः सन्ति।" "वयं चान्ये च वानराः, महाबलिनः, सुग्रीवस्य आज्ञायाः अधीनाः, सर्वां भूमिं विचरामः।" "केचित् दशगजबलसम्पन्नाः, केचित् दशगुणबलिनः, केचित् सहस्रगजबलसम्पन्नाः वीर्ये समः।" "केचित् प्रवाहबलसम्पन्नाः, केचित् वातबलसम्पन्नाः, केचित् वानरनायकाः अप्रमेयबलसम्पन्नाः।" "एवं दन्तनखायुधैः वानरैः शतशः शतसहस्रशः, लक्षशः, कोटिशः, दशकोटिशः परिवृतः—" "सुग्रीवः सर्वराक्षसविनाशकः आगमिष्यति; लङ्का नगरी, यूयं, रावणः अपि, आशां न प्राप्नुवन्ति— यतो महाबलिनः इक्ष्वाकुवंशस्य वीरस्य वैरं कृतम्।" इत्येवम् सुन्दरकाण्डस्य त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीरामायणे वाल्मीकिना विरचितः समाप्तः। ततो चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीरामायणे सुन्दरकाण्डे श्रोतव्यः। राक्षसाधिपेन आज्ञापितः प्रहस्तस्य पुत्रः जम्बुमाली नाम महाबलः, महादंष्ट्रः, धनुष्मान्, समागच्छत्। स रक्तमाल्यवस्त्रधारी, मणिमुक्ताभरणैः शोभितः, विशालदृग् उग्रः, युद्धे अप्रतिहतः आसीत्। तस्य धनुः इन्द्रधनुषोऽपि सदृशः, महत्तमः, शोभमानः, त्वरितसुम्यः शरः युक्तः, तस्य धनुष्यम् आकृष्यमाणे गर्जनतडित्सदृशः शब्दः अभवत्। तस्य धनुष्यः महानादेन दिशः, विदिशः, आकाशः अपि आकुलितः। तं रथेन अश्वैः युक्तं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा हनुमान् त्वरितगामी हृष्टः घोरं निनादम् अकरोत्। जम्बुमाली महाबाहुः हनुमन्तं तोरणस्थं तीक्ष्णैः शरैः आहतवान्। अर्धचन्द्रशरेण तस्य मुखं, विषमशरेण शिरः, दश लौहशरेण बाहू वानरस्य विदारितः। तस्य मुखं ताम्रशरेण आहतम् शरद्बिन्दुना सूर्यरश्मिभिः विदारितं पद्ममिव शोभितम्। रक्तरञ्जितं मुखं रक्तरक्तं, आकाशे चन्दनजलकणैः सिक्तं महापद्ममिव शोभितम्। राक्षसशरैः आहतः हनुमान् महावानरः क्रुद्धः अभवत्; तदा तस्य पार्श्वे महाशिलां अपश्यत्। तां शिलां बलात् निष्क्रान्तवान्, शक्त्या प्रक्षिप्तवान्; क्रुद्धः राक्षसः दशशरेण तां शिलां विदारितवान्। तस्य प्रयासं विफलम् दृष्ट्वा हनुमान् घोरवीर्यः, बलसम्पन्नः, महाशालवृक्षं समूलं निष्क्रान्तवान्, घूर्णयामास। महावानरं शालवृक्षं घूर्णयन्तं दृष्ट्वा जम्बुमाली महाबलः बहून् शरान् प्रविसर्जितवान्। चतुर्भिः शरैः शालवृक्षं छित्त्वा, पञ्चभिः बाहूं, एकेन शिरः, दशभिः वक्षः वानरस्य आहतवान्। शरैरावृतः, महाक्रोधेन आवृतः, हनुमान् तमेव लौहदण्डं गृहीत्वा त्वरितं घूर्णयामास। अतिवेगेन अतिबलात् लौहदण्डं घूर्णयित्वा जम्बुमालेः महावक्षसि तं प्रहारं अकरोत्। तस्य न शिरः, न बाहुः, न जानु, न धनुः, न रथः, न अश्वः, न शरः अपि शेषितम्। एवं बलात् हनुमता आहतः जम्बुमाली महाबलः भूमौ मृतः पतितः, भूषणानि अंगैः सह विदारितानि। जम्बुमालेः वधं, महाबलान् परिचारकान् च हतं श्रुत्वा रावणः क्रुद्धः अभवत्, तस्य नेत्रे कोपात् ताम्राभवत्। ताम्रनेत्रः राक्षसराजः, प्रहस्तपुत्रस्य मृत्युः श्रुत्वा, त्वरितं मध्यमबलवीर्ययुक्तान् मन्त्रिपुत्रान् आज्ञापयामास। पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रोतव्यः। राक्षसाधिपेन प्रेरिताः मन्त्रिपुत्राः सप्त, अग्निशिखासदृशाः, तस्मात् प्रासादात् निर्गताः। सुवर्णजालैः परिवृताः, पताकाभिः ध्वजसदृशैः, महान् रथैः मेघनादसदृशैः अश्वैः युक्ताः, ते निर्गताः। तप्तसुवर्णमण्डितैः धनुष्मानः, हृष्टाः, मेघविद्युत्सदृशैः धनुष्यम् आकृष्यमाणः, ते वीराः शोभिताः। तेषां मातरः, परिचारकाणां निधनं ज्ञात्वा, शोकात् संतप्ताः, बान्धवैः मित्रैः सह दुःखिता अभवन्। तप्तसुवर्णभूषणैः भूषिताः, ते हनुमन्तं तोरणस्थं प्रति त्वरितं समागच्छन्। बाणवर्षं विसृज्य, रथैः गर्जन्तः, राक्षसाः वृष्टिकाले मेघाः इव विचरन्तः। एवं श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे वाल्मीकिना विरचिते, कृत्यकथायां, हनुमतः वीर्यं राक्षसाणां प्रतिरोधं च स्पष्टं दृश्यते।