हनुमान् तेजसा दीप्तिमान्, साहसपूर्वकं तं उन्नतं चैत्यं गृहीत्वा, दिव्यं पारिजातवृक्षमिव बभासे। ततः स वीर्यवान् वायुपुत्रः, विशालं रूपं धारयन्, घोरं निनादं कृत्वा लङ्कां शब्देन पूरयामास। तेन घोरघोषेण, यः श्रोत्राणि विदारयामास, तत्र विहङ्गमाः भूमौ पतिताः, चैत्यपालाश्च मोहिताः अभवन्। हनुमान् तदा उच्चैः शब्दयन्, "जयति रामोऽस्त्रविध्यः, जयति लक्ष्मणो महाबलः, जयति राजा सुग्रीवः राघवेन अभिपालितः। अहं रामस्य कोसलाधिपतेः निष्पापकर्मणः सेवकः, वायुसूनुः हनुमान् रिपुसैन्यविनाशकः। सहस्रं रावणानां मम युद्धे न तुल्यं, यदा सहस्रशः शिलाः वृक्षांश्च प्रहरामि। लङ्कां जित्वा मैथिलीं दृष्ट्वा, सर्वराक्षसाणां समक्षं कृतार्थः गमिष्यामि," इति उच्चैः घोषयामास। एवं उक्त्वा, स महाकायः कपिसत्त्वश्रेष्ठः चैत्यस्य उपरि स्थित्वा, भीमस्वनं निनाद्य, राक्षसानां भयम् उत्पादयामास। तस्मिन् भीमघोषे श्रुत्वा, शतसंख्या चैत्यपालाः विविधायुधानि—शूलान्, खड्गान्, परशून्—गृह्य समुपेत्य, वायुसूनुं परिवव्रुः। ते दीर्घकायाः सुवर्णभूषितगदाः लोहदण्डांश्च प्रक्षिपन्तः, कपिसत्तमं सर्वतः पर्यवारयन्। सूर्यसमप्रभैः बाणैः, ते कपिसत्त्वं यथा महतीं गङ्गायाः वेगवतीं वह्निसरितं समन्तात् आवृत्य, समभ्यधावन्। राक्षसगणः कपिसत्त्वं परिवृत्य बभासे। तदा वायुपुत्रः क्रुद्धः भीषणं रूपं धारयामास। हनुमान् वेगेन तस्य भवनस्य सुवर्णभूषितं महत् स्तम्भं समूलं निष्पाट्य, सर्वतः ज्वलन्तं चक्रे। तत्र ज्वलनः उत्पन्नः, भवनं च दग्धम् अभवत्। भवनं दह्यमानं दृष्ट्वा, कपिसैन्याधिपः हनुमान्, इन्द्र इव वज्रेण दानवान् हत्वा, शतं राक्षसान् निपात्य, आकाशे स्थित्वा दीप्तिमान् इदं वचनम् उवाच—"अहं तादृशैः सहस्रशः महात्मभिः प्रेषितः। वयं चान्ये च कपिसत्त्वश्रेष्ठाः सुग्रीवाधीनाः सर्वां पृथिवीं विचरन्ति। केचित् दशगजबलाः, केचित् दशगुणितबलाः, केचित् सहस्रगजसामान्यवीर्याः। केचित् महाप्रवाहबलाः, केचित् वातसमोत्तमा बलिनः, केचित् कपिसत्त्वेषु अप्रमेयबलसम्पन्नाः। एवं शतशः शतसहस्रशः कोटिशश्च दन्तनखायुधैः परिवृतः सुग्रीवः सर्वराक्षसविनाशकः आगमिष्यति। लङ्कापुरी, यूयं, रावणश्च, निःश्रेयसा नास्ति, यतः इक्ष्वाकुवीरसमेतं वैरं समुत्पन्नम्।" इत्येवं पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे समाप्तः। ततः चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः आरभ्यते। राक्षसेन्द्रेण आज्ञप्तः प्रहस्तस्य पुत्रः बलवान् जम्बूमालिः, महादंष्ट्रः धनुर्धरः, समागच्छत्। स रक्तमाल्यवसनः, माल्यकुण्डलधारी, विशालनेत्रः, घोरदर्शनः, युद्धे दुर्धर्षः आसीत्। तस्य धनुः इन्द्रधनुषः सदृशं, महत् शोभनं, शीघ्रसायकयुक्तं, धनुषः प्रत्यञ्चं मुञ्चन्, मेघगर्जनाशनिसमः शब्दः अभवत्। तस्य धनुषः घोषेण दिशः, विदिशः, आकाशश्च अपि शब्देन पूरिताः। स रथेन खरयुक्तेन अभ्यागच्छन् दृष्ट्वा, हनुमान् वेगेन हृष्टः निनादं चक्रे। जम्बूमालिः महाबाहुः तं कपिसत्त्वं तोरणे स्थितं तीक्ष्णैः बाणैः विव्याध। चापच्युतैः अर्धचन्द्रेण मुखं, शल्येन शिरः, दश लोहबाणैः बाहू विव्याध। तस्य मुखं ताम्रबाणेन आहतं, शरदीव कमलं सूर्यरश्मिभिः विदारितम् इव बभासे। रक्तरञ्जितं मुखं रक्तधाराप्लुतं, गगने महत् पद्ममिव चन्दनद्रवैर् सिक्तं बभौ। राक्षसस्य बाणैः आहतः स महाकपिः क्रुद्धः अभवत्। तदा पार्श्वे महत् शिलां दृष्ट्वा, वेगेन समुत्पाट्य, क्रुद्धः तां प्रचिक्षेप। जम्बूमालिः दशभिः बाणैः तां शिलां विदार्य, तस्य यत्नं विफलम् अकरोत्। तदा हनुमान्, महाबलः, महत् सालवृक्षं समुत्पाट्य, वेगेन भ्रमयन् स्थितः। कपिसत्त्वं सालवृक्षं भ्रमयन्तं दृष्ट्वा, जम्बूमालिः बहुभिः बाणैः तं विव्याध। चतुर्भिः बाणैः सालवृक्षं छित्त्वा, पञ्चभिः बाहू, एकेन शिरः, दशभिः वक्षः विव्याध। हनुमान् शरीरं बाणैः विद्धम्, महाक्रोधेन आविष्टः, तस्यैव लोहदण्डं गृहीत्वा, तं वेगेन भ्रमयन् स्थितः। अतिवेगेन महाबलः, लोहदण्डं जम्बूमालेः वक्षसि प्रहारयामास। तत्र तस्य न शिरः न बाहवः न जानु, न धनुः न रथः न अश्वाः न बाणाः दृष्टाः। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः।