सर्वतः शूरवीरैः परिवृतः स वीरः द्वारस्य समीपस्थं महद् लोहमुष्टिकं अभिगच्छत्। तत् मुष्टिकं गृहीत्वा स निशाचरान् गारुडः विनतासुतः सर्पं यथा समुत्कर्षति, तद्वत् निष्प्रभान् किम्करान् विनाशयामास। वायुसुतः वीरः मुष्टिकं गृहीत्वा आकाशे सञ्चरन् दैत्यान् इन्द्रः वज्रपाणिः दानवान् यथा नाशयति, तद्वत् हनुमान् राक्षसान् संहारयामास। ते राक्षसवीरः वधाय, युद्धकामः द्वारस्य समीपे स्थित्वा तस्थौ। ततः किञ्चित् राक्षसाः भयात् विमुक्ताः रावणं प्रति गताः, सर्वे किम्कराः हनुमता विनष्टाः इति निवेदयामासुः। रावणः किम्कराणां वधं श्रुत्वा, क्रोधात् नेत्राणि चालयन्, प्रहस्तस्य सुतं, युद्धे दुष्प्रापं, वीर्ये अप्रतिमं, निर्गमनाय आज्ञापयामास। इदानीं श्रीवाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः कथ्यते। किम्कराणां वधं कृत्वा हनुमान् ध्यानं प्रविष्टः, मनसि चिन्तयामास—'वनं विनष्टं, परन्तु चैत्यं न विनष्टम्।' ततः मेरुशिखराभं चैत्यं समारुह्य, वायुसुतः कपिश्रेष्ठः हनुमान् आरोहति स्म। पर्वतसदृशं चैत्यं आरोह्य, कपिसैन्यपतिः, महाबलसम्पन्नः, उदयात् सूर्यः इव दीप्तिमान् अभवत्। उच्चं चैत्यं साहसिकेन हनुमता गृहीत्वा, दिव्यः पारिजातवृक्षः इव शोभायमानः अभवत्। ततः विशालरूपं धारयन्, वायुसुतः महाबलः लङ्कां घोरनादेन कम्पयामास। तेन महाशब्देन, यः कर्णेषु पतितः, पक्षिणः पतिताः, चैत्यरक्षकाः च विस्मिताः अभवन्। हनुमान् उच्चैः घोषयामास—'जय रामाय धनुर्धराय, जय महाबलाय लक्ष्मणाय, जय सुग्रीवाय राघवसंरक्षिताय।' 'अहं रामस्य कोसलराजस्य सेवकः, निष्प्रभकर्मणः—हनुमान् वायुसुतः, शत्रुसैन्यविनाशकः।' 'युद्धे सहस्रं रावणानाम् अपि मम बलं न तुल्यं, शिलासु वृक्षेषु च सहस्रशः प्रहारं करोमि।' 'लङ्कां विजित्य मैथिलीं च अभिवाद्य, कार्यं कृत्वा सर्वराक्षसाणां साक्षात् निर्गच्छामि।' एवं उक्त्वा महाकायः कपिसैन्यपतिः, चैत्यस्य शीर्षे स्थित्वा, भीषणनादं विधाय, राक्षसाणां भीतिं जनयामास। तस्मिन् महनादे, शतं चैत्यरक्षकाः विविधायुधानि—शूलानि, खड्गानि, परशूनि—गृह्य, आगच्छन्। ते महाकायाः वायुसुतं परितः, सुवर्णलंकृतानि गदाः लोहमुष्टिकानि च प्रक्षिप्य, समवृत्य तस्थुः। ते सूर्यप्रभैः बाणैः कपिश्रेष्ठं अभिगच्छन्, गङ्गायाः महाजलवर्त्म इव समुत्क्षिप्ताः। राक्षससमूहः कपिश्रेष्ठं परितः दीप्तिमान् अभवत्; तदा वायुसुतः कोपात् भीषणरूपं धृतवान्। हनुमान् वायुसुतः शीघ्रं तद् भवनस्य सुवर्णलंकृतं महास्थम्भं समूलं समुत्क्षिप्य, सर्वतः प्रज्वलितं घूर्णयामास। तत्र अग्निः उत्पन्नः, भवनं च दग्धम् अभवत्। भवनं दग्धं दृष्ट्वा, कपिसैन्यपतिः शतं राक्षसान् इन्द्रः वज्रपाणिः असुरान् यथा विनाशयति, तद्वत् हनुमान् विनाशयामास। आकाशे स्थित्वा, तेजस्वी हनुमान् उद्घोषयामास—'सहस्रशः मम सदृशाः महात्मनः प्रेषिताः।' 'वयं च अन्ये च कपयः, सुग्रीवस्य अधीनाः सेनापतयः, समग्रां पृथिवीं सञ्चरामः।' 'केचित् दशगजबलसम्पन्नाः, केचित् दशगुणबलिनः, केचित् सहस्रगजबलसम्पन्नाः।' 'केचित् प्रवाहबलिनः, केचित् वातबलिनः, केचित् कपिसैन्यपतयः अनन्तबलसम्पन्नाः।' 'एवं शतशः, शतसहस्रशः, लक्षशः, कोटिशः, दन्तनखायुधैः कपिभिः परिवृतः सुग्रीवः सर्वराक्षसविनाशकः आगमिष्यति।' 'युष्माकं लङ्कापुरी, युष्माकं स्वयं, रावणः अपि, आशा नास्ति—यतो वीरः इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः रामः शत्रुता स्थापयितः।' एवं श्रीवाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। इदानीं श्रीवाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः कथ्यते। राक्षसाधिपेन आज्ञापितः महाबलः जम्बुमालिः प्रहस्तस्य पुत्रः, महान् दंष्ट्रावान् धनुष्मान्, निर्गच्छत्। स रक्तमाल्यवस्त्रधारी, मणिमाल्यकुण्डलभूषितः, विशालदृक् क्रूरदृशः, युद्धे अप्रतिमः अभवत्। तस्य धनुः इन्द्रधनुषः सदृशं, महत् शोभायमानं, शीघ्रसारं सुन्दरबाणयुक्तं, तेन धनुषा आकृष्यमाणेन गर्जितमिव विद्युत् अभवत्। तस्य धनुषांकारेण दिशः, विदिशः, आकाशः अपि सहसा शब्देन पूर्णाः अभवन्। मृगयान् युक्तं रथं समारुह्य, जम्बुमालिः आगच्छत्; तं दृष्ट्वा हनुमान् शीघ्रगामि, हर्षितः, उच्चैः नादं कृतवान्। जम्बुमालिः महाबलः, तोरणे स्थितं महाकपिं हनुमन्तं तीक्ष्णैः बाणैः आहतवान्। अर्धचन्द्रबाणेन मुखं, शिलाभ्यां शिरः, दश लौहबाणैः बाहू कपिपतेः विदारितवान्। एवं श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे किम्करवधात् आरभ्य, हनुमतः साहसिकं युद्धं, चैत्यारोहणं, लङ्कादाहं, कपिसैन्यस्य बलप्रदर्शनं, जम्बुमालिनः आगमनं, तस्य हनुमन्तं प्रति आक्रमणं च, श्रद्धया, भक्त्या, कृतज्ञतया, एकस्मिन् प्रवाहे वर्णितम्।