भगिरथः स्वपुरातनान् पितृन्, यत्र ते भस्मराशिं प्राप्ताः चेतनाहीनाः अभवन्, तत्र दृष्टवान्। ततः स उत्तमया गङ्गाजलस्य धारया तं भस्मराशिं सम्यक् प्रक्षालयन्, तेषां पापानि विशुद्धानि अभवन्, ते दिवं प्राप्तवन्तः, हे रघुकुलश्रेष्ठ। भगिरथः गङ्गायाः प्रवाहं अनुगम्य, समुद्रं प्राप्तः, भूमेः गभीरं देशं प्रविष्टः, यत्र पितरः भस्मराशिं अभवन्। तत्र, भगिरथः गङ्गाजलेषु तं भस्मराशिं निमज्ज्य, ब्रह्मा, सर्वलोकाधिपः, भगिरथं संबोधयामास— "नरश्रेष्ठ, सगरस्य महात्मनः षष्टिसहस्रपुत्राः उद्धृताः, देववत् स्वर्गं गताः। यावत् समुद्रजलं लोके अस्ति, तावत् सगरपुत्राः स्वर्गे देववत् वासं करिष्यन्ति। गङ्गा तव ज्येष्ठा कन्या भविष्यति; तव कर्मणा तव नाम्ना लोके प्रसिद्धा भविष्यति। एषा दिव्या गङ्गा त्रिपथगा च भगिरथी च, त्रिपथगा इति स्मृता, यतः सा त्रिभिः पथैः गच्छति।" "त्वं अत्र सर्वपितॄणां पूर्वजः, नराधिप, तर्पणं कुरु, व्रतम् सम्पूर्णय। पूर्वं तव पूर्वजः धर्मात्मा न तं कामं प्राप्तवान्। एवं अंशुमान् अपि, यस्य तेजः लोके अनुपमं, गङ्गां आनीय व्रतम् सम्पूर्णयितुं न शशाक। राजर्षिः दिलीपः, धर्मज्ञः, मुनिसमानः, तव पिता, तव तेजः अतिशयेन, अपि च गङ्गां आनीय व्रतम् न सम्पूर्णयितुं शशाक।" "त्वं तु, नरश्रेष्ठ, तद्व्रतं अतीत्य, लोके परमं कीर्तिं प्राप्तवान्। गङ्गायाः अवतरणं तव कृते सम्पन्नम्, शत्रूनां विनाशक, धर्मस्य महतीं प्राप्तिम् प्राप्तवान्। तस्मात्, नरश्रेष्ठ, यथाविधि गङ्गाजले निमज्ज, शुद्धः भूत्वा पुण्यफलम् प्राप्नुहि। तव पितॄणां तर्पणं कुरु; शुभं भवतु। अहम् स्वं लोकं गच्छामि; त्वं अपि गच्छ, राजन्।" इत्युक्त्वा, देवाधिदेवः, सर्वलोकपितामहः, यथागतं स्वं दिव्यं लोकं प्रतिगच्छत्। ततः भगिरथः, राजर्षिः, सगराणां तर्पणं यथाक्रमं यथाविधि यशस्वि कृतवान्। तर्पणं कृत्वा, शुद्धः भूत्वा, स राजा स्वं नगरं प्रविष्टः, समृद्ध्या युक्तः, नरश्रेष्ठः स्वं राज्यं शासितवान्। जनाः तं राजानं प्राप्तं सन्तुष्टाः, दुःखविहीनाः, समृद्धाः, क्लेशरहिताः, सुखिनः अभवन्। एवं, हे राम, गङ्गायाः विस्तारं ते वर्णितम्; शुभं ते अस्तु, सन्ध्याकालः अतीतः। यो ब्राह्मणेषु, क्षत्रियेषु, अन्येषु च, एतत् गङ्गावतरणं श्रावयति, स धन्यः, यशस्वी, जीवितदायकः, फलदः, स्वर्गप्राप्तिः। तस्य पितरः तुष्टाः, देवाः अपि; गङ्गावतरणकथा आयुष्यम् ददाति, शुभदायिनी। यः एतत् शृणोति, हे ककुत्स्थवंशज, सर्वकामान् प्राप्नोति; सर्वपापानि नश्यन्ति, आयुः यशः च वर्धते। एवं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। पञ्चचत्वारिंशः सर्गः श्राव्यः। ततः, रामः, लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, महत् विस्मयं प्राप्तः, विश्वामित्रं अब्रवीत्— "ब्राह्मणश्रेष्ठ, यद् उक्तं गङ्गावतरणं, समुद्रस्य पूरणं च, अद्भुतम्। हे शत्रुसूदन, रात्रिः अस्माकं क्षणमिव व्यतीता, तव कथां चिन्तयन्तः। सम्यक् सा रात्रिः सौमित्रिणा सह, शुभां विश्वामित्रस्य कथां चिन्तयता व्यतीता।" प्रभाते, दिवसः स्पष्टः जातः, रामः, शत्रुनां विनाशकः, कृतस्नानः, विश्वामित्रं उवाच— "शुभा रात्रिः व्यतीता, उत्तमा कथा श्रुताः; गङ्गां त्रिपथगां तीरं तरामः। एषा नौः, पुण्यकर्मणां मुनिभिः सुगम्या, शीघ्रं आगता, यः भगवतः आगमनं ज्ञात्वा।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, कौशिकः सर्वमुनिसमूहस्य तरणं व्यवस्थितवान्। उत्तरे तटे प्राप्ताः, मुनिसमूहं सम्यक् पूजयित्वा, गङ्गातटे स्थित्वा, विशालां नगरीं अपश्यन्। ततः, श्रेष्ठः मुनिः, रामेण सह, शीघ्रं रम्यां दिव्यां विशालां नगरीं गच्छत्, या स्वर्गसदृशी आसीत्। रामः, बुद्धिमान्, अञ्जलिं कृत्वा, विश्वामित्रं महर्षिं तां नगरीं विषये पप्रच्छ— "महर्षे, विशालायां कः राजवंशः प्रतिष्ठितः? श्रोतुम् इच्छामि; शुभं ते अस्तु; महती जिज्ञासा मम।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, मुनिश्रेष्ठः, विशालायाः प्राचीनं चरितं वर्णयितुम् आरभत।