सा गङ्गा भगिरथस्य कर्मणः सिद्ध्यर्थं पातालमाविशद्। ततो राजर्षिः भगिरथः सावधानीं गङ्गां नेतुम् आरभत। तस्य पितामहाः भगिरथः तत्र दग्धाङ्गाररूपाः, चेतनाहीनाः दृष्ट्वा, उत्तमया गङ्गाजलेन तदङ्गारसमूहं स्नापयामास। तेषां पापानि शुद्धानि सन्ति, ते स्वर्गं प्राप्तवन्तः, हे रघुकुलश्रेष्ठ। भगिरथः गङ्गायाः प्रवाहं अनुसृत्य समुद्रं प्राप्तवान्, भूमेः गभीरं देशं प्रविश्य, यत्र सगरपुत्राः दग्धाङ्गाररूपाः स्थिताः। भगिरथः यदा तेषां दग्धाङ्गाराणि गङ्गाजले निमज्जितवान्, तदा ब्रह्मा, लोकानां स्वामी, तं राजानं सम्बोधितवान्। "नरश्रेष्ठ, सगरमहात्मनः षष्टिसहस्रपुत्राः उद्धृताः, देववत् स्वर्गं गताः। यावत् समुद्रजलं लोके अस्ति, तावत् सगरपुत्राः देववत् स्वर्गे स्थिताः। गङ्गा तव ज्येष्ठा पुत्री भविष्यति, तव नाम्ना लोके प्रसिद्धा भविष्यति, तव कर्मणः कारणात्। दिव्या गङ्गा त्रिपथगा च भगिरथी च, यतः सा त्रिपथं याति, त्रिपथगा इति स्मर्यते।" "त्वं सर्वपितॄणां अत्र पूर्वजः, राजन्, तर्पणं कुरु, व्रतं पूरय। पूर्वं तव पूर्वजः, धर्मात्मा, तं कामं न प्राप्तवान्। तथा अंशुमान् अपि, यस्य तेजः लोके अनुपमं, गङ्गां आनयितुम् इच्छन् व्रतं न पूरयितुम् अशकत्। राजर्षिः दिलीपः, धर्मज्ञः, महर्षिभिः तुल्यतेजाः, मम तपसा तुल्यः, क्षात्रधर्मपालकः, तव पिता, तव तेजोऽपि अतिक्रान्तवान्, स अपि गङ्गां आनयितुम् अशकत्।" "किन्तु त्वं नरश्रेष्ठ, तद्व्रतं अतिक्रान्तवान्, लोके उत्तमं कीर्तिं प्राप्तवान्। गङ्गायाः अवतरणं त्वया साधितम्, त्वं धर्मस्य महतीं प्राप्तिं प्राप्तवान्। स्नानं कुरु, नरश्रेष्ठ, यथायोग्यं, शुद्धः भव, पुण्यफलं प्राप्तुम्। सर्वपितॄणां तर्पणं कुरु, शुभं भवतु ते। अहं स्वं लोकं गच्छामि, त्वं अपि गच्छ, राजन्।" एवं उक्त्वा, देवेशः, लोकपितामहः, यथागतं देवलोकं गतवान्। ततो भगिरथः राजर्षिः, सगरपुत्राणां उत्तमं तर्पणं यथाक्रमं यथाविधि चकार। तर्पणं कृत्वा, शुद्धः सन्, राजा स्वं नगरं प्रविष्टवान्। समृद्धः, नरश्रेष्ठः, स्वं राज्यं शासितवान्। प्रजाः तं राजानं प्राप्त्वा हृष्टाः, दुःखमुक्ताः, समृद्धाः, क्लेशपरिहृताः, सन्तुष्टाः अभवन्। एवं राम, गङ्गायाः विस्तारं ते वर्णितवान्। शुभं भवतु ते, सन्ध्याकालः गच्छति। यो ब्राह्मणेषु, क्षत्रियेषु, अन्येषु च, एतत् श्रावयति, स भाग्यवान्, प्रसिद्धः, जीवनदः, फलदः, स्वर्गप्राप्तिः च। तस्य पितरः तुष्टाः, देवाः अपि तुष्टाः, गङ्गावतरणस्य कथा दीर्घायुषी, शुभदायिनी। यस्य एतत् श्रवणं, हे ककुत्स्थवंशज, स सर्वकामान् प्राप्नोति, सर्वपापानि नश्यन्ति, आयुः कीर्तिः च वर्धते। एवं श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। पञ्चचत्वारिंशः सर्गः अपि श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे श्राव्यः। ततः रामः, लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, महत् विस्मयं प्राप्तवान्, तं विश्वामित्रं उवाच। "ब्राह्मणश्रेष्ठ, यत् त्वया उक्तं, गङ्गावतरणं, समुद्रस्य पूरणं च, महद् अद्भुतम्। शत्रुसूदन, रात्रिः क्षणवत् व्यतीता, तव कथा चिन्तयन्। लक्ष्मणेन सह, अहं तव शुभां कथां चिन्तयन्, सर्वा रात्रिः गतवती।" प्रभाते, दिनं स्पष्टं सति, रामः, शत्रुसूदनः, प्रातःकर्म समाप्त्य, तपस्विनं विश्वामित्रं उवाच। "शुभा रात्रिः गतवती, उत्तमा कथा श्रुतवती; गङ्गां त्रिपथगां, उत्तमं प्रवाहं, तरामः। एषा नौः, पुण्यकर्मभिः ऋषिभिः सुगम्या, शीघ्रं आगता, यत् भगवतः आगमनं ज्ञात्वा।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, कौशिकः समस्तमुनिसंघस्य तरणं व्यवस्थितवान्। ते उत्तरतीरं प्राप्त्वा, मुनिसंघं यथायोग्यं पूजयित्वा, गङ्गातीरे स्थित्वा, विशालां नगरीं अपश्यन्। ततः महर्षिः, रामेण सह, शीघ्रं रम्यां, दिव्यां, स्वर्गसमानां विशालां नगरीं गच्छत्। तत्र रामः, महाबुद्धिः, अञ्जलिं कृत्वा, विश्वामित्रं महर्षिं तां उत्तमां विशालां नगरीं विषये पप्रच्छ। "महर्षे, कस्य राजवंशः अत्र विशालायाम् स्थापितः? श्रोतुम् इच्छामि, शुभं भवतु ते, मम महत् कौतुकम् अस्ति।