हनुमान् तया सत्कृत्य सान्त्वनपूर्वकं वचः श्रुत्वा तस्मात् स्थलात् निष्क्रम्य चिन्तां चकार। सः कपिः मनसा विचारयन्—"दृष्टा कृष्णलोचना सीता, कार्यस्यास्य सम्प्रायः सिद्धिः प्राप्ता। त्रयः उपायाः प्रयुक्ताः, चतुर्थोऽत्र दृश्यते।" "राक्षसानां स्वभावेन सान्त्वनं न युक्तम्। द्रव्यदानेन धनिनां न लाभः। भेदेन मदोन्मत्तानां न जयः। बलमेवात्र समीचीनम्। बलात् विनान्यत् साधनं न दृश्यते। यदि युद्धे राक्षसाः निहताः, तदा किञ्चिद् मृदुत्वमद्य दर्शयेयुः।" "यो बहूनि कार्याणि कृत्वा पूर्वकृत्यं न बाधते, स एव कर्तुमर्हति। लघुकार्येऽपि एककारणं न पर्याप्तम्; यो विषयं नानाविधं वेत्ति, स एव तस्य सिद्ध्यर्थं समर्थः।" "अत्रैव निश्चयं कृत्वा अद्य वानराधिपतेः निकेतनं गमिष्यामि। परैः संग्रामस्य स्वरूपं ज्ञात्वा, स्वामिनः आदेशः सम्पूर्णः भविष्यति। किं वा अद्य प्रत्यक्षं राक्षसैः सह मम युद्धं सफलं भविष्यति? यथा मम बलं प्रकाशयेत, तथा रावणः मया संग्रामे सम्प्राप्तव्यः।" "ततः रावणं मन्त्रिभिः सैन्येन रथैश्च सह युद्धे प्रत्यक्षं दृष्ट्वा, तस्य चित्तस्थं बुद्धिं बलं च ज्ञात्वा, अहं सुखेनैवितः प्रत्यागमिष्यामि।" "एषा रम्या वनशोभा, मनःप्रसादिनी, स्वर्गोपमा, तस्य क्रूरस्य स्वामिनो रमणीया, नानावृक्षलतायुतः। इमां वनश्रीं दग्ध्वा शुष्कवनं यथा वह्निना, विनाशयिष्यामि; तदा रावणः कोपमाविश्येत्।" "ततः राक्षसाधिपतिः अश्वैः महाबलैः रथैः गजैः च त्रिशूलमुसलशक्तिपाणिभिः महतीं सेनां संनियोजयिष्यति; तदा महद् युद्धं भविष्यति।" "तत्र अहं तैः भीमबलैः सेनानिकायैः सह युद्धे समागम्य, राक्षसैः न निर्भयः सन्, रावणस्य प्रेषितां सेनां निहत्य, प्रमुदितः वानरराजनिकेतनं प्रत्यागमिष्यामि।" एवमुक्त्वा, हनुमान् क्रुद्धः वातसुतः महाबलः वृक्षान् महान्तः जघान, जङ्घाभ्यां बलं समुत्सृज्य। स वीरः हनुमान् मदोत्कटपक्षिसंकीर्णां, नानावृक्षलतान्वितां तां रम्यां वनश्रीं विनाशयामास। छिन्नवृक्षैः भग्नपुष्करिण्यः शैलेन्द्राणां शिखराणि चूर्णीकृतानि, सा वनश्री दुरदर्श्या अभवत्। नानापक्षिस्वरैः भग्नपुष्करिण्यः ताम्रपर्णैः क्लान्तलतावृक्षैः च सा वनश्री शोचनीया बभूव। न सा वनश्री दग्धवनवत् दृष्टा; लताः विकीर्णपटाकाः कम्पमाना इव बभूवुः। लतागृहाणि शयनानि च भग्नानि, मृगपशुपक्षिणां क्रन्दनैः, शिलाशयनानि च भग्नानि, सा महती वनश्री विकृतरूपा अभवत्। शोकग्रस्तलतागणैः सा वनश्री दशमुखस्य स्त्रीणां रमणीव बभूव, सर्वं कपेः प्रभावेन। ततो भूमिपतेः महदपकारं कृत्वा, महात्मनः मनसापि अपराधं कृत्वा, स कपिः एकाकी बहुभिः महाबलैः युद्धकाङ्क्षी, तेजसा दीप्तमान्, द्वारि स्थितः। एवं कृत्वा, पक्षिस्वरैः द्रुमभङ्गनिनादैः च, लङ्कायाः सर्वे जनाः भयाकुलाः सञ्जज्ञिरे। तदा राक्षस्यः विकृताननाः निद्रां त्यक्त्वा, तं वनं भग्नं तं च महाकपिं दृष्ट्वा। तान् दृष्ट्वा महाबाहुः महात्मा महाबलः कपिः उग्रं विकृतरूपं धारयामास, राक्षसीनां भीषणं। तं पर्वतसन्निभं महाबलिनं कपिं दृष्ट्वा, राक्षस्यः जनकात्मजान् पप्रच्छुः— "कः अयम्? कस्य अयम्? कुतः आगतः? किमर्थमत्र आगतः? कथं च त्वया सह संवादः कृतः?" इति। "ब्रूहि विस्तीर्णलोचने, मा बिभीषा, सौम्ये! किं संवादं त्वया कृतं, कृष्णलोचने?" इत्युक्त्वा। तदा सा धर्मात्मना दीप्त्या युक्ता सीता उवाच—"राक्षसीनां रूपविज्ञानं मम कोऽत्र उपायः? यूयं एव जानाथ कः अयम्, किं वा करिष्यति, सर्पः सर्पपादान् यथा निश्चित्य।" "अहं अपि अत्यन्तं भीता अस्मि; न जानामि कः अयम्। मन्ये राक्षसः अत्र यथाकामं रूपं कृत्वा आगतः।" इति। वैदेह्याः वचः श्रुत्वा राक्षस्यः शीघ्रं वितृष्य, काःचित् तिष्ठन्त्यः, काःचित् रावणाय निवेदयामासुः। रावणस्य समीपे विकृताननाः राक्षस्यः तं भीषणं विकृतरूपं कपिं निवेदयामासुः— "राजन्, अशोकवनिकायाम् मध्ये भीषणरूपः कपिः स्थितः, सीतया सह संवादं कृत्वा, अपरिमितवीर्यः।" "जनकात्मजा मृगनयना सीता, अस्माभिः नानाप्रकारैः पृष्टापि, तं कपिं न किञ्चिद् वक्तुमिच्छति।" "स इन्द्रस्य दूतः स्यात्, कुबेरस्य वा, अथवा रामस्य प्रेषितः सीतान्वेषणाय।" "स एवमद्भुतरूपः मनोहरः, रम्यां वनश्रीं मृगसंघातसंकुलां विनाशयामास।" "नास्ति तत्र क्वापि अविनाशितं, केवलं यत्र जानकी तिष्ठति; सा एव अवशिष्टा।" "किं जानकीरक्षणाय, किं वा श्रमात्, न निश्चीयते; किमस्य श्रमः? सा एव तेन रक्षिता।" "महान् शिंशपावृक्षः रम्यपत्रसमन्वितः, यत्र सीता उपविष्टा, सः अपि तेन रक्षितः।