गन्धर्वयक्षश्रेष्ठाः किन्नरमहानागाः अप्सरसः च सर्वाः, हे राम, भगीरथस्य रथं अनुवर्तन्ति स्म। तत्र जलचराः सर्वे प्रसन्नाः गङ्गां अन्वगच्छन्; यत्र यत्र राजा भगीरथः गच्छति स्म, तत्र तत्र शोभना गङ्गा अपि गच्छति स्म। पापनाशिनी नदीश्रेष्ठा गङ्गा अग्रे अग्रे प्रस्थितवती; ततः जह्नुस्य यज्ञस्थले, अद्भुतकर्मणः तस्य महात्मनः, गङ्गा तद्वेदिम् आपूरयत्। तस्य गङ्गायाः उद्दामत्वं दृष्ट्वा जह्नुः कोपितः अभवत्, हे राघव। स तत्र गङ्गायाः सर्वं जलं अपिपत्, अतिविशिष्टं कर्म कृतवान्; तदा देवाः गन्धर्वाः ऋषयः च महत् विस्मयं प्राप्नुवन्। ते जह्नुम् महात्मानं नरश्रेष्ठं पूजयित्वा, गङ्गां तस्य कन्यां स्वीकरोतु इति विनयम् अपादयन्। ततः प्रसन्नः तेजस्वी भगवान् जह्नुः गङ्गां कर्णाभ्याम् निर्गम्य विमुक्तवान्; अतः गङ्गा जह्नुकन्या इति प्रसिद्धा, जाह्नवीति च अभिधीयते। पुनः गङ्गा भगीरथस्य रथं अन्वगच्छत्, सा नदीश्रेष्ठा ततः समुद्रं प्राप्नोत्। भगीरथकृतस्य कार्यस्य सिद्ध्यर्थम् गङ्गा पातालम् प्रविष्टा; राजा भगीरथः सावधानीं गङ्गां नेतुम् आरभत। स तत्र स्वपितामहान् भस्मराशिम् रूपेण, चेतनाहीनान् दृष्टवान्; ततः गङ्गायाः उत्तमं जलं तस्मिन् भस्मराशौ क्षिप्तवान्, तेषां पापं शुद्धं कृत्वा, ते दिव्यम् लोकं प्राप्तवन्तः, हे रघुकुलश्रेष्ठ। ततः चतुश्चत्वारिंशः सर्गः श्रोतव्यः। भगीरथः गङ्गायाः पथं अनुगत्य, समुद्रं प्राप्य, तत्र भूमेः अधस्तात् यत्र भस्मराशिः आसीत्, प्रविष्टवान्। यदा तानि भस्मानि गङ्गाजले निमग्नानि, तदा ब्रह्मा, लोकानां प्रभुः, भगीरथं इदं वचनं अब्रवीत्। "हे नरसिंह, सगरस्य षष्टिसहस्रपुत्राः मोचिताः, दिव्याः इव स्वर्गं प्राप्तवन्तः। यावत् समुद्रस्य जलं लोके अस्ति, तावत् सगरपुत्राः स्वर्गे देवैः सह स्थास्यन्ति, हे राजन्। गङ्गा तव ज्येष्ठा कन्या भविष्यति; तव नाम्ना, तव कर्मणा, लोके प्रसिद्धा भविष्यति। दिव्या गङ्गा त्रिपथगा च भगीरथीति च प्रसिद्धा; त्रिपथं गत्वा सा त्रिपथगा इति स्मर्यते। त्वं सर्वपितॄणां अत्र पूर्वजः, हे नरपतिः; जलक्रियां कुरु, व्रतं सम्पूर्णय। पूर्वं तव पूर्वजः धर्मात्मा, एषः अभिलाषः न आप्तः। तथैव अंशुमान्, लोके अप्रतिमतेजाः, गङ्गां आनयितुम् इच्छन्, व्रतं न पूर्णयितुम् अशकत्। राजर्षिः दिलीपः, धर्मशीलः, मुनिसमतेजाः, तपसा मम तुल्यः, क्षत्रधर्मपालकः, तव पिता, तव तेजः अधिकः, गङ्गां आनयितुम् इच्छन्, न अशकत्, हे निष्पाप। त्वं तु, नरश्रेष्ठ, तद्व्रतं अतिक्रान्तवान्; लोके उत्तमं कीर्तिं प्राप्तवान्। गङ्गायाः अवतरणं तव द्वारा सम्पन्नम्; तेन धर्मस्थानं प्राप्तवान्। स्नानं कुरु, पुरुषश्रेष्ठ, यथायोग्यं; शुद्धः भूत्वा पुण्यफलम् प्राप्नुहि। पितॄणां जलक्रियाम् कुरु; शुभं भवतु। अहं स्वं लोकम् गच्छामि; त्वं अपि गच्छ, हे राजन्।" एवं उक्त्वा, देवाधिदेवः, लोकपितामहः, यथागतम् स्वं दिव्यं लोकम् जगाम। तदा भगीरथः, राजर्षिः, सगराणां उत्तमं जलक्रियाम् विधिवत् कृतवान्। जलक्रियाम् कृत्वा, शुद्धः भूत्वा, राजा स्वं नगरम् प्रविष्टवान्; समृद्ध्या युक्तः, नरश्रेष्ठः, स्वं राज्यं अधितिष्ठत्। तं राजानं प्राप्य जनाः हृष्टाः अभवन्, हे राघव; दुःखमुक्ताः, समृद्धाः, क्लेशरहिताः, सन्तुष्टाः अभवन्। एवं, हे राम, गङ्गायाः विस्तारः तव कथितः; शुभं भवतु, कल्याणं तव, सन्ध्याकालः अपि गच्छति। यः ब्राह्मणक्षत्रियादिषु एषां श्रवणं कारणं करोति, स भाग्यवान्, प्रसिद्धः, जीवनदः, फलप्रदः, स्वर्गप्राप्तौ सहायकः। तस्य पितरः तुष्टाः, देवाः अपि तुष्टाः; गङ्गावतरणस्य कथा दीर्घायुष्यम्, शुभदायिनी च। यः एषां कथां शृणोति, हे काकुत्स्थवंशज, सर्वकामान् प्राप्नोति; सर्वपापानि नश्यन्ति, आयुः कीर्तिः च वृद्धिं याति। एवं बालकाण्डे श्रीवाल्मीकि रामायणे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। पञ्चचत्वारिंशः सर्गः अपि श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे श्रोतव्यः। विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह महद् विस्मयं प्राप्तवान्, ततः विश्वामित्रं उवाच। "हे ब्राह्मण, यद् उक्तं त्वया, गङ्गावतरणं, समुद्रस्य पूरणं च, अद्भुतम्। हे रिपुसूदन, रात्रिः तव कथा चिन्तयन्तः किल क्षणवत् गता। सा रात्रिः सौमित्रिणा सह मम, विश्वामित्रस्य शुभां कथां चिन्तयता, सम्पूर्णा।