ततः हनुमान्, पवनसुतः, सीताम् आश्वासयन् मधुरया वाचा उवाच—“राघवः लक्ष्मणश्च, चन्द्रसूर्याभौ, महाबलौ महावीर्यौ च, मम पृष्ठतः महावानरसेनया सहितौ त्वाम् द्रष्टुं लङ्काम् आगमिष्यतः। तौ वीरौ शत्रून् शरैर् विनिहन्ति, रावणं च सैन्यं च निहत्य, रघुकुलस्य आनन्ददायकः रामः त्वाम् रूपवतीं स्वपुरं नयिष्यति। अतः त्वम् धैर्यं धारय, शुभं ते स्यात्, किञ्चित् कालं क्षमस्व। शीघ्रं दहद्वन्हिवत् रामं द्रक्ष्यसि। राक्षसाधिपः पुत्रैः मन्त्रिभिः बान्धवैः च हतः सति, त्वं रोहिण्याः चन्द्रेण समं रामेण पुनः संगमिष्यसि। मैथिलि, शीघ्रं दुःखस्य अन्तं द्रक्ष्यसि; रामस्य वीर्येण रावणं पतितं पश्यसि। एवं वैदेहीं सान्त्वयन् हनुमान्, पवनात्मजः, गन्तुं निश्चित्य पुनः वैदेहीं सम्बोधितवान्—‘त्वं शीघ्रं राघवम् शत्रुनिर्दहं, धृतव्रतम्, धनुष्मन्तं लक्ष्मणं च लङ्काद्वारे आगच्छन्तं द्रक्ष्यसि। शीघ्रं वीरवानरान्, नखदंष्ट्रायुधान्, सिंहव्याघ्रबलान्, गजपतिसदृशान्, संहतान् द्रक्ष्यसि। लङ्कामालयशिखरेषु, पर्वतघोषमिव, मेघनिनादमिव, वानरसेनान् द्रक्ष्यसि। रामः, प्रेमबाणेन हृदि आहतः, सिंहेन क्लिष्टः गजः इव शान्तिं न लभते। अतः दुःखात् न रुद्याः, न भयम् मनसि कुर्याः; शचीव इन्द्रेण, त्वं स्वपत्न्या रामेण संगमिष्यसि। रामात् श्रेष्ठः कोऽपि नास्ति, सौमित्रिणा तुल्यः कोऽपि नास्ति; तौ भ्रातरौ अग्निवायुवत् ते शरणम्। त्वं न चिरं स्थास्यसि राक्षससमूहे; प्रियस्य आगमनं न विलम्बिष्यते—यावत् पुनः मिलामः तावत् क्षमस्व।” अथ वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे चत्वारिंशत् सर्गः आरभ्यते। पवनसुतस्य महात्मनः वचनानि श्रुत्वा सीता, देवकन्यया तुल्या, हिताय तस्य वचनं उवाच। “त्वं, कपि, प्रियं वचनं प्राप्य, मम मनः प्रमुदितम्, यथा अर्धबीजितं भूमिः वर्षं लब्ध्वा हर्षयति। यथा दुःखेन कृशाङ्ग्या अहं पुरुषसिंहं स्प्रष्टुम् इच्छामि, तथा त्वम् दयां दर्शय। कपिस्रेष्ट, रामाय प्रत्ययार्थं किंचिद् ददातु, यथा क्रोधात् काके एकाक्षि काश्ठं क्षिप्तम्। कपि, त्वया स्मृतं, ललाटे लोहितरेखां यद् त्वया अङ्कितम्, यदा लक्षणं नष्टम्। महेन्द्रवरुणयोः तुल्यः स रामः कथं राक्षससमूहे सीताया अपहृत्य स्थित्वा तिष्ठेत्। एषः दिव्यः शिरोमणिः मया रक्षितः, अद्य त्वं पश्यसि; दुःखेषु अपि, त्वं दृष्ट्वा, यथा त्वां पश्येयम्, हर्षयामि। एषः शुभः मणिः जलसम्भवः, मया रामाय प्रेषितः; अतोऽपि दुःखात् जीवं न शक्ष्यामि। असह्यं दुःखं, हृदयवेदनं वचनं, राक्षससमूहे जीवितं, तव अर्थे सह्यं करोमि। शत्रुनाशन, अहं एकमासं जीविष्यामि; तव वियोगे मासात् परं न जीविष्यामि। अयं भयानकः राक्षसाधिपः, तस्य दृष्टिः अप्रियः; यदि त्वं व्यथितः इति शृणोमि, क्षणमपि न जीविष्यामि। वैदेह्याः अश्रुपूर्णं दुःखसंपृक्तं वचनं श्रुत्वा, बलवान् पवनसुतः हनुमान् उवाच—‘देवि, सत्येन वदामि; रामः तव दुःखेन सर्वसुखात् निवृत्तः; रामे दुःखसंतप्ते, लक्ष्मणः अपि व्यथितः। सौभाग्येन त्वं प्राप्ता; इदानीं विलापस्य समयः नास्ति। अस्य क्षणस्य दुःखस्य अन्तं पश्यसि। तौ पुरुषसिंहौ, निर्व्यथौ, तव दर्शनाय लङ्कां दग्ध्वा आगमिष्यतः। रावणं बान्धवसमेतं युद्धे हत्वा, तौ राघवौ विशालाक्षि, त्वां स्वपुरं नयिष्यतः। देवि, प्रत्ययार्थं किंचिद् रामाय दातव्यम्, यथा स प्रमुदितः स्यात्।’ सा उवाच—‘अहम् उत्तमं प्रत्ययं दत्तवती; एषः अलङ्कारः यः मया रक्षितः, स रामः पश्येत्।’ हनुमान् तस्याः वचनं विश्वसनीयम् मन्यते; ततः कपिवरः दिव्यमणिं आदाय, ताम् प्रणम्य, गन्तुं उद्युक्तः। कपिप्रवरस्य यत्नं दृष्ट्वा, जनकनन्दिनी, अश्रुपूर्णमुखी, दुःखार्ता, शीघ्रगमनं दृष्ट्वा, रुदन् कण्ठेन उवाच— ‘हनुमन्, मम कुशलं रामलक्ष्मणयोः सिंहसदृशयोः, सुग्रीवस्य मन्त्रिणां च सर्वेषां निवेदय। राघवः महाबाहुः, माम् दुःखस्रोतसः उद्धरति, तव यत्नेन तत् साध्यं कुरु। रामं प्राप्त्वा, मम दुःखस्य वेगं, राक्षसैः उपहासं च, तस्मै निवेदय; तव यात्रा शुभा भवतु, कपिस्रेष्ट।’ सीताया वचनम् श्रुत्वा, कपिः, कार्यसिद्धः, हृष्टहृदयः, अवशिष्टं कार्यं विचिन्त्य, उत्तरदिशं मनः न्यवेशयत्।