हनुमान्, वायुपुत्रः, सीताम् आश्वासयन् इदं मधुरं वचनम् उवाच—“देवि, पर्याप्तं ते दुःखम्; शोकः त्वया परित्यज्यताम्। कपिसैन्यस्य प्रमुखाः एकेन एव लङ्कां लङ्घयिष्यन्ति। तौ रामलक्ष्मणौ चन्द्रसूर्यप्रतिमौ महाबलसमेताः मम पृष्ठतः विशालं कपिसैन्यं अनुगम्य त्वं प्रति आगमिष्यतः। तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ सह लङ्कां आगत्य शत्रून् शरैः निहनिष्यतः। रावणं तस्य च बलम् हत्वा रघुकुलस्य आनन्ददायकः रामः त्वां रूपवतीं स्वनगरीं पुनः नेतुम् आगमिष्यति। अतः त्वं धैर्यं धारय; शुभं ते स्यात्; क्षणमात्रं क्षमस्व। शीघ्रं त्वं रामं तेजस्विनं अग्निवत् द्रक्ष्यसि। यदा राक्षसराजः पुत्रैः मन्त्रिभिः स्वजनैः सह हतः भविष्यति, तदा त्वं रामेन पुनः संगमिष्यसि, रोहिण्याः चन्द्रेण संगम इव। शीघ्रं मैथिलि, दुःखस्य अन्तं द्रक्ष्यसि; रामस्य बलात् रावणः निहतः भविष्यति। एवं वैदेहीम् आश्वास्य, वायुपुत्रः हनुमान् गन्तुं धृतिम् आस्थाय पुनः वैदेहीम् उवाच। शीघ्रं त्वं शत्रुनाशनं धृतिमन्तं रामं धनुष्मन्तं लक्ष्मणं च लङ्काद्वारे आगच्छन्तौ द्रक्ष्यसि। शीघ्रं त्वं संगतान् वीर्यवन् वानरान् कर्णदंष्ट्रायुतान् सिंहव्याघ्रबलान् नागश्रेष्ठसदृशान् द्रक्ष्यसि। लङ्कामालयशिखरेषु बहून् कपिसैन्यान् पर्वतमेघनिनादसदृशान् द्रक्ष्यसि, सुभगे। रामः प्रेमबाणेन हृदि आहतः शान्तिं न प्राप्नोति, सिंहेन पीडितः गजः इव। अतः देवी, शोकात् मा रुदः; मनसि भयम् मा स्थापय। त्वं स्वपत्न्या शचीव इन्द्रेण स्वपत्न्या मिलित्वा स्वपतिं रामं संप्राप्स्यसि। रामात् श्रेष्ठः कः? सौमित्रिना तुल्यः कः? तौ भ्रातरौ अग्निवायुयोरिव ते शरणम्। त्वं सुदारुणराक्षससंघनिवासे अधिकं स्थातुं न शक्यसि; प्रियस्य आगमनं विलम्बेन न भविष्यति—यावत् पुनः मिलामः, तावत् क्षमस्व।” इदानीं वाल्मीकि-रामायणस्य सुन्दरकाण्डे चत्वारिंशोऽध्यायः आरभ्यते। महात्मनः वायुपुत्रस्य वचनं श्रुत्वा, देवकन्यायाः समाना सीता हनुमन्तं हिताय वाक्यं उवाच। “कपिसत्त्व, त्वं सान्त्वनवचनानि भाषमाणं दृष्ट्वा अहं भूमिः अर्धबीजितः वर्षं लब्ध्वा इव प्रमोदिता। यथा दुःखक्षीणाङ्गया मया नरसिंहम् स्प्रष्टुम् आकाङ्क्षा, तथा त्वया मम कृपा दर्शनीया। कपिसेन्येषु श्रेष्ठ, रामाय चिन्हं प्रदेयम्—यद् अहं क्रोधात् काकाय एकाक्षीणम् दर्भम् क्षिप्तवम्। मम गण्डे ललाटे यः रक्तरञ्जनः त्वया स्थापितः, चिन्हं लुप्ते स्मर्यते। स महेन्द्रवरुणयोः तुल्यः बलवान् रामः कथम् सह्यते यत् सीता राक्षसैः अपहरिता? एषः दिव्यः शिरोमणिः मया रक्षितः, त्वं दृष्ट्वा दुःखे अपि प्रमोदिता, यथा त्वं एव पश्येयम्। एषः शुभः जलसम्भवः मणिः रामाय मया प्रेषितः; तस्मात् अन्यत् न शक्यं जीवितुम्, दुःखात् तृष्णया। असह्यं दुःखं वचनं च सह्यते, राक्षसैः सह जीवितम् तव कृते। शत्रुनाशन, एकमासपर्यन्तम् जीविष्यामि; मासान्ते त्वं विना न जीविष्यामि, राजन्। अयं भीषणः राक्षसराजः अत्र अस्ति, तस्य दृष्टिः मम न रोचते; यदि त्वं विषण्णः इति श्रूयते, तदा क्षणमपि न जीविष्यामि। वैदेह्याः अश्रुपूर्णं दुःखसम्बद्धं वचनं श्रुत्वा, महाबलः वायुपुत्रः हनुमान् पुनः उवाच। “देवि, सत्येन शपामि—रामः तव दुःखेन सर्वसुखात् विमुखः; रामः दुःखेन क्लिष्टः, लक्ष्मणः अपि तेन दुःखितः। सौभाग्येन त्वं प्राप्ता; इदानीं शोकस्य समयः नास्ति। सुभगे, तस्मिन् क्षणे दुःखस्य अन्तं द्रक्ष्यसि। तौ नरसिंहौ, निर्दोषौ राजकुमारौ, तव दर्शनाय उत्सुकौ, लङ्कां भस्मीकर्तुं समर्थौ। राक्षसः रावणः युद्धे स्वबन्धुभिः सह हतः, तौ राघवौ विशालाक्ष्याः त्वां स्वनगरीं नेतुं आगमिष्यतः। निर्दोषे, चिन्हं रामाय दातव्यं, यथा तेन ज्ञायते, प्रमोदः च भूयः भवेत्।” सा उवाच—“अहं उत्तमं चिन्हं दत्तवती; एषः भूषणम् यत् मया रक्षितम्, तदेव रामः द्रक्ष्यति।” हनुमान् विश्वस्तः, तद् दिव्यं मणिं गृह्णाति। स तां नमस्कृत्य निर्गमाय उद्युक्तः। तदा कपिश्रेष्ठं गतिसत्त्वं दृष्ट्वा, जनकनन्दिनी अश्रुपूर्णवदना, दुःखिता, रोदनवाक्येन हनुमन्तं उवाच। “हनुमन्, मम कुशलं सिंहसदृशयोः रामलक्ष्मणयोः, सुग्रीवस्य मन्त्रिणां च सर्वेषां प्रति निवेदय। यथा राघवः महाबाहुः मां दुःखसागरात् उद्धरति, तद् कार्यं त्वया साध्यं। यदा त्वं रामं प्रति गच्छसि, तस्मै मम दुःखस्य तीव्रता, राक्षसैः उपहासः च निवेद्यताम्; तव यात्रा शुभा भवतु, कपिश्रेष्ठ।” एवं हनुमान् वायुपुत्रः, सीतायाः दुःखं शमयन्, आश्वासयन्, चिन्हं गृह्णन्, रामलक्ष्मणयोः सुग्रीवस्य च कुशलं निवेदयितुं, शीघ्रं लङ्कातः प्रतिगमनाय उद्युक्तः अभवत्।