सीता, दुःखसंतप्ता, हनुमन्तं सस्नेहं संबोधितवती—“यो रामः, यस्य दर्शनात् आर्यस्य आचारमपि विस्मरति, तस्मै मम हिताय शुभं वचो वक्तव्यम्। लक्ष्मणः, सदैव सौम्यः, शुद्धः, समर्थः, रामस्य प्रियतमोऽस्ति; स दुःखहरः भवतु, कपिश्रेष्ठ। त्वं अस्य कार्यस्य साधने प्रमाणम्; त्वया प्रयत्नेन राघवः मयि यत्नशीलः भवतु। पुनः पुनः मम नाथं वीरं रामं प्रति वद—‘दशरथस्य पुत्र, अहं मासमेकं जीवितं धारयिष्यामि।’ मासात् अधिकं न जीविष्यामि, सत्यं ते वदामि; रावणेन मायया दुष्कर्मणा च हृतां मां रक्ष, वीर, यथा कौशिकी अधोलोकात् रक्षिताभूत्।” ततः सीता स्ववस्त्रात् दिव्यं रत्नमणिं उत्कृष्टं मणिवरं हनुमते दत्वा उवाच—“एषः राघवाय दातव्यः।” हनुमान् तं अतुलं मणिवरं स्वकरे स्थापयामास, यतः तस्य भुजः तस्य धारणे योग्यः नासीत्। मणिवरं गृहीत्वा कपिश्रेष्ठः प्रणम्य सीताम् प्रदक्षिणं कृत्वा तस्याः पार्श्वे ससन्मानं स्थितः। सीतादर्शनात् परमसंतुष्टः हनुमान् अन्तःकरणे रामं लक्ष्मणं च शुभलक्षणसम्पन्नौ स्मरन् तस्थौ। जनकनन्दिन्या धारितं, केशबन्धनात् विमुक्तं, पर्वतवायुनाः कम्पितं तं रत्नमणिं गृहीत्वा प्रसन्नचित्तः प्रत्यागमनाय उद्युक्तः अभवत्। एवं कृत्वा, सुन्दरेकाण्डे वाल्मीकि-रामायणे एकोनचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। सीता मणिवरं दत्वा हनुमन्तं उवाच—“एषः परिचयः, रामाय साक्षात् ज्ञातः।” तं मणिवरं दृष्ट्वा रामः त्रयः स्मरिष्यति—वीरः, जननी, दशरथः च। अतः त्वं उत्साहेन प्रेरितः, कपिश्रेष्ठ, अस्मिन कार्ये किं अधिकं कर्तव्यं विचिन्तय। कार्यसिद्धौ त्वं प्रमाणम्, कपिश्रेष्ठ; दुःखान्ताय कः प्रयत्नः साध्यः इति विचिन्तय। हनुमन्, प्रयत्नं कुरु, दुःखहरः भव; वायुसुतः महाबलः प्रतिज्ञाय तद्वाक्यं स्वीकृतवान्। हनुमान् वैदेह्यै शिरसा प्रणम्य गमनाय उद्युक्तः अभवत्। वायुसुतं कपिं गन्तुं जानती मैथिली अश्रुपर्यस्तया वाचा इदं वचनं उवाच—“हनुमन्, रामलक्ष्मणयोः संयुक्तयोः मम कुशलं निवेदय। कपिश्रेष्ठ, सुग्रीवाय, तस्य मन्त्रिभ्यः, सर्वेषां वरिष्ठकपिभ्यः च मम सन्मानपूर्वकं धर्म्यम् अभिवादनं निवेदय। यथा महाबाहुः राघवः मां दुःखस्रोतसः उद्धरिष्यति, तथा त्वं तस्य साधनाय प्रयत्नं कुरु। हनुमन्, रामाय धर्मनिष्ठाय वद—‘अहं जीवामि’—एवं वचनेन धर्मं स्थापय। मम वचनं श्रुत्वा, सदा आशया पूरितः, दशरथस्य पुत्रस्य उद्धाराय दृढनिश्चयः वर्धिष्यते। तव वचनं श्रुत्वा, मम संदेशं वहन्, वीरः राघवः यथोचितं वीर्ये मनः स्थापयिष्यति। सीताया वचनं श्रुत्वा, वायुसुतः हनुमान् अञ्जलिं शिरसि स्थापयित्वा प्रत्युवाच—“रामः शीघ्रं कपिवरभ्यः भल्लूकेभ्यः च परिवृतः आगमिष्यति; शत्रून् विजित्य दुःखं तव हरेत्। न मर्त्येषु, न असुरेषु, न देवेषु, कोऽपि तस्य बाणान् मोचयतः स्थातुं शक्नोति। स सूर्यं, वर्षदेवं, यमं वा युद्धे तव हेतोः प्रतिरोधं कर्तुं समर्थः। स समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं जयितुं समर्थः; तव हेतोः, जनकनन्दिनि, रामस्य जयः निश्चितः।” सीता, सत्यम् उत्तमं च वचनं श्रुत्वा, तं महत्त्वेन गृहीत्वा पुनः वचनं उवाच। हनुमतः गमनाय उद्युक्तं पुनः पुनः वीक्ष्य, तस्य वाक्यैः स्वपत्यौ तस्य गाढं स्नेहम् अनुमिमीत। सा उवाच—“यदि उचितं मन्यसे, वीर, एकदिवसं गुप्तस्थले तिष्ठ; विश्रान्त्वा श्वः गच्छ। मम दुर्भाग्याय, तव सन्निधिः, कपे, दुःखस्य अल्पकालीनं विश्रान्तिं दास्यति। किं तु, कपिवर, यदि तव प्रत्यागमनं विलम्बितं भवेत्, न संशयः, मम जीवितेऽपि आपद् स्यात्। तव अभावात् दुःखं पुनः मां पीडयेत्, पीडायाः उपरि पीडां समर्पयेत्। कपिश्रेष्ठ, मम महत् संशयः अस्ति—कपिभ्यः भल्लूकेभ्यः च तव मित्रेभ्यः किं तानि सेनानि, अथवा नरश्रेष्ठयोः पुत्रौ, कथम् विशालं दुस्तरं च समुद्रं तरिष्यन्ति? सर्वेषां भूतानां केवलं त्रयः समुद्रं तरितुं शक्ताः—गरुडः, त्वं, वायुः वा। अतः, वीर, अस्य कार्यस्य दुस्तरस्य साधनाय किं उपायं पश्यसि? त्वं कार्यसिद्धौ प्रमुखः। वस्तुतः, त्वमेव पर्याप्तः अस्य कार्यस्य साधनाय; तव प्रसिद्धं कार्यसिद्धिः तव कर्मणां फलम्। यदि स सर्वैः बलैः रावणं युद्धे जित्वा विजयी स्वनगरं प्रत्यगच्छेत्, तस्य यशः तेन सुसंगतम्।” एवं सीता-हनुमतोर् मधुरं, श्रद्धायुक्तं संवादं समुद्रपर्यन्तं दुःखान्ताय, रामस्य उद्धाराय, धर्मस्य स्थापनाय च अभवत्।