रावणं रणकर्कशं स्वबन्धुजनेन सह हत्वा राघवः त्वां विशाललोचनां स्वपुरं नयिष्यतीति हनूमता प्रतिज्ञातम्। ततो हनुमान् सीतायै प्रीत्या पप्रच्छ—"किं संदेशं राघवाय, बलिने लक्ष्मणाय, तेजस्विने सुग्रीवाय, वा समागतवानराणां मध्ये प्रेषयामि?" इति। एवं हनुमता उक्ते सती सीता पुनरुवाच—"कौसल्या धर्मात्मजा जगन्नाथं रामं जनयामास। तस्मै मम कुशलं पृच्छ, शिरसा च प्रणम्य, तस्य प्रियाभ्यो नारिभ्यः पुष्पमाल्याभरणभूषिताभ्यः च। महतीमपि पृथिव्यां दुर्लभां राज्यलक्ष्मीं, मानं च प्रियं च तस्य पित्रे मातरि च दर्शय। सुमित्रानन्दनः लक्ष्मणः, यो रामस्य वने निर्वासस्य सख्यं कृत्वा, अतीव सुखं जहाति, धर्मनिष्ठः। सः काकुत्स्थं अनुयाति, भ्रातरं रक्षति, विशालबाहुः, महाबलः, विचारशीलः, रमणीयदर्शनः च। रामे पित्रवत्, मयि मातृवत् आचरति, किन्तु मम हरणे स वीरः लक्ष्मणः न जानाति। लक्ष्मणः वृद्धसेवकः, सौभाग्यसम्पन्नः, समर्थः, अल्पभाषी, राजपुत्रप्रियेषु श्रेष्ठः, श्वशुरसदृशः। रामात् सदा मम अपि प्रियतरः स लक्ष्मणः, यत्र नियुक्तः, तत्र पराक्रम्य कार्यं साधयति। तं दृष्ट्वा राघवः धर्माचरणं अपि विस्मरति—तस्मै मम कुशलवचनं निवेदय। स सदा मृदुः, शुद्धः, समर्थः, रामप्रियः लक्ष्मणः, हनुमन्, दुःखहरः भवतु। त्वं कार्यसिद्धौ प्रमाणः, कपिश्रेष्ठ, राघवः तव प्रयत्नेन मयि यथायोग्यं कुर्यात्। पुनः पुनः मम पतये रामाय वीराय वद—"एषा अहं मासमेकं जीविष्यामि, दशरथात्मन्।" अतः परं मासाद् न जीविष्यामि—सत्यं वदामि ते। रावणेन मायया पापकर्मणा हृता, त्वं मां रक्ष, वीर, कौशिकीमिव पातालात् उद्धृताम्। ततः दिव्यं महद्रत्नं वस्त्रान्तात् अपास्य, सीता हनूमते ददौ—"एतत् राघवाय दातव्यम्" इति। तदनुत्तमं मणिं प्राप्तवान् हनुमान् तं स्वाङ्गुल्यां धारयामास, बाहुः तत्र न युक्तः। स रत्नं गृह्य, कपिश्रेष्ठः, सीतां प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, तस्याः समीपे स्थितवान्। सीतादर्शनान्महता हर्षेण पूर्णः, हृदयेन रामं लक्ष्मणं च शुभलक्षणौ स्मरन्। जनकनन्दिन्या धृतं, केशान्तात् पर्वतवायुनाऽपि कम्पितं तद्रत्नं गृह्य, प्रहृष्टचित्तः हनुमान् प्रत्यागमनाय उद्यतः। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः रत्नं दत्त्वा, सीता हनूमन्तं प्रति वाक्यमुवाच—"एषः प्रत्यक्षपरिचयः, रामस्य सत्यं ज्ञातः।" तं मणिं दृष्ट्वा, रामः त्रयाणां स्मरिष्यति—वीरस्य, मम मातुः, दशरथस्य च। अतः त्वं प्रेरितः उत्साहेन, कपिश्रेष्ठ, अस्मिन्कर्मणि किं पुनः कर्तव्यं विचारय। कार्यसिद्धौ त्वमेव प्रमाणः, कपिश्रेष्ठ, कः प्रयत्नः दुःखान्ताय स्यात् इति चिन्तय। हनुमान्, प्रयत्नं कृत्वा दुःखहरः भव। स वायुपुत्रः प्रतिज्ञाय तथैव संमतवान्। स वैदेहीं शिरसा प्रणम्य, प्रस्थितः। वायुसूनोः प्रस्थानं विज्ञाय, सा जानकी तद् अवगच्छ। अश्रुपूर्णया वाचा मैथिली वाक्यमुवाच—"हनुमन्, रामलक्ष्मणयोः कुशलं मम निवेदय।" कपिश्रेष्ठ, सुग्रीवाय तस्य मन्त्रिभ्यः, सर्वेभ्यः वरिष्ठेभ्यः वानरेभ्यः च मम सन्मान्यं धर्म्यं च वन्दनं निवेदय। यथा महाबाहुः राघवः मां दुःखसागरात् उद्धरिष्यति, तथा त्वमपि प्रयत्नं कुरु। हनुमन्, रामाय धर्मात्मने वद—"अहमद्यापि जीवामि" इति; एवं वदित्वा धर्मं पालय। मम वाक्यं श्रुत्वा, सदा आशया युक्तः, दशरथात्मनः उत्साहः मम उद्धरणाय वर्धिष्यते। त्वद्वाक्यं श्रुत्वा, मम संदेशं वहन्, वीरः राघवः धैर्येण चित्तं स्थापयिष्यति, यथोचितम्। सीताया वचनं श्रुत्वा, वायुसूनुः हनुमान् अञ्जलिं शिरसि कृत्वा प्रत्युवाच। "शीघ्रं रामः, श्रेष्ठवानरऋक्षैः परिवृतः, शत्रून् विजित्य, तव दुःखं अपनेष्यति।" न मानुषेषु, नासुरेषु, न देवेषु, कोऽपि तस्य बाणान् मुक्त्वा स्थितुं शक्नोति। सूर्यं, वृष्टिकर्तारं, यमं च अपि सः युद्धे तव कृते समासादयितुं समर्थः। सः समुद्रपर्यन्तां पृथिवीं जेतुं समर्थः; तव कृते, जनकनन्दिनि, रामस्य विजयः निश्चितः। एवं सत्यं हितं च वाक्यं श्रुत्वा, सीता तानि वचनानि सम्यग्गृहीत्वा, पुनः वचनमुवाच। ततः सीता, हनूमन्तं पुनः पुनः प्रस्थितं निरीक्ष्य, तस्य वचनात् स्वपतेः प्रति तदीयं अनुरागं अवगच्छ।