सः तदा दर्भासनात् एकं दर्भं समादाय ब्रह्मास्त्रस्य शक्त्या संविधाय तं पक्षिणं प्रति प्रज्वलितं कालेऽग्नेः इव प्रदर्शयन् स्थितवान्। ततः सः प्रज्वलितं दर्भं तं काकं प्रति प्रक्षिप्य आकाशे तं काकं अन्वगच्छत्। अनुगतः काकः विविधानि मार्गाणि गत्वा सर्वं जगत् आश्रयणं अन्वेषयन् विचरन् अभवत्। पितृभिः महर्षिभिः च त्यक्तः सः त्रिलोकेषु भ्रमन् अन्ते तस्य एव शरणं प्रपन्नः। शरणागत-प्रदः सः तं भूमिपतितं काकं, यद्यपि मृत्युं अर्हति, करुणया रक्षितवान्। सः तं श्रान्तं शुष्कवर्णं पतन्तं काकं उवाच—"ब्रह्मास्त्रं निष्फलं कर्तुं न शक्यते; यत्र तस्य फलम् भवेत् तद् वद।" ततः तस्य दक्षिणाक्षि तेन आहतम्; दक्षिणाक्षि दत्त्वा जीवितं प्राप्नोत्। सः रामं दशरथं च नमस्कृत्य तेन वीरः मुक्तः स्वं स्थानं गतः। सीता तदा हनुमन्तं प्रति उवाच—"मम कृते, काकस्य अपराधे अपि ब्रह्मास्त्रं प्रयुक्तम्; तस्मात् हे राजन्, मम दुष्कृतं क्षमासि किम्?" तव वचनात् मया श्रुतं—करुणा धर्मः श्रेष्ठः; त्वं महाबलः महोत्साहः महावीर्यः च। त्वं समुद्रस्य गम्भीरत्वेन अगम्यः अचलः भूम्याः स्वामी इन्द्रवत्। अस्त्रविदां श्रेष्ठः, बलवान् धैर्यवान् च सन्, हे राघव, राक्षसान् प्रति अस्त्रं न प्रयुङ्क्ते किम्? न सर्पाः न गन्धर्वाः न देवाः न मरुतः रामस्य बलं युद्धे प्रतिषेधुं शक्नुवन्ति। यदि सः वीरः मम विषये चिन्ता अस्ति, तीक्ष्णैः बाणैः राक्षसान् न विनाशयति किम्? भ्रातुः आज्ञां प्राप्तवान् लक्ष्मणः, शत्रुतापनः, किमर्थं मां न उद्धरति, हे महाबलिन्? यदि तौ नरश्रेष्ठौ, वात-इन्द्र-समप्रभौ, देवैरपि दुर्लङ्घ्यौ, मां किमर्थं उपेक्षेते? नूनं मम किञ्चित् महापापं अस्ति; अन्यथा तौ समर्थौ शत्रुनाशकौ माम् न पश्यतः।" वैदेह्या दुःखपूर्णं अश्रुपूर्णं वचनं श्रुत्वा, हनुमान् वानरश्रेष्ठः तदा उवाच—"देवि, रामः तव दुःखेन व्याकुलः—सत्यं वदामि; रामस्य दुःखेन लक्ष्मणः अपि संतप्तः। यथा तव दर्शनं प्राप्तम्, दुःखाय समयः नास्ति; त्वं किञ्चन दुःखस्य अन्तं द्रक्ष्यसि। तौ नरसिंहौ, राजपुत्रौ, तव दर्शनकामनया लोकान् दग्ध्वा आगमिष्यतः। रावणं युद्धे क्रूरं हत्वा बन्धून् च, राघवः त्वां विशालाक्षीं स्वं नगरं नयिष्यति।" हनुमता एवं उक्ते सीता पुनः प्रत्युवाच—"कौसल्या, धर्मात्मा, जगन्नाथं रामं जनयामास। मम कृते तस्य कुशलं पृच्छ, शिरसा नमस्कुरु; तस्य प्रियाभ्यः स्त्रीभ्यः, माल्याभरणयुक्ताभ्यः च। पृथिव्यां दुर्लभं राज्यं अपि तस्य पितरं मातरं च सत्कारं कुर्यात्। सुमित्रा-पुत्रः, धर्मज्ञः, रामं अनुगम्य, सुखं त्यक्त्वा वनवासे स्थितः। सः काकुत्स्थं अनुसरन्, भ्रातृं रक्षन्, विशालबाहुः, सौम्यदर्शनीयः, विचारशीलः च। सः रामं पितरं इव, माम् मातरं इव सेवते; मम हरणे वीरः लक्ष्मणः न अवगच्छत्। लक्ष्मणः वृद्धसेवी, सौभाग्ययुक्तः, समर्थः, अल्पवाचः, राजपुत्रस्य प्रियतमः, मम श्वसुरसदृशः। रामस्य सदा प्रियतरः लक्ष्मणः, यः कार्यं नियुक्तः, वीर्येण तद् साधयति। तं दृष्ट्वा राघवः धर्मं विस्मरति; तस्मै मम कृते शुभं वचनं वद। सदा सौम्यः, शुद्धः, समर्थः, रामस्य प्रियः लक्ष्मणः; वानरश्रेष्ठ, दुःखापहः भवतु। त्वं अस्य कार्यस्य सिद्धौ प्राधिकारी; तव प्रयत्नेन राघवः मम विषये सतर्कः भवतु।" पुनः पुनः मम नाथं रामं प्रति वद—"मासमेकं जीवितं धारयिष्यामि, हे दशरथसुत।" मासात् अधिकं न जीविष्यामि—सत्यं वदामि; रावणेन मायया, पापेन, हृतः, त्वं माम् रक्ष, हे वीर, यथा कौशिकी अधोलोकात् रक्षितवती। ततः सीता उत्तमं दिव्यं चूडामणिं वस्त्रेण निष्क्रान्त्य हनुमन्तं दत्त्वा उवाच—"एष राघवाय दातव्यः।" तं अप्रतिमं रत्नं प्राप्तवान् वीरः हनुमान् तं हस्ते धारयामास, बाहुः तस्य तद्रत्नं धारणाय अर्हः नासीत्। रत्नं गृह्य वानरश्रेष्ठः सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा नमस्कृत्य तस्याः समीपे स्थितः। सीतादर्शनात् हर्षपूर्णः हनुमान् हृदयेन रामं लक्ष्मणं च शुभलक्षणयुक्तौ अभिगच्छत्।