एवं तु, हे देवि, महात्मा रामः सत्यप्रतिज्ञः, सदा दुःखितः, सदा "सीते" इति विलपन्, केवलं तव हेतोः सर्वं प्रयत्नं करोति स्म। तदा तु, रामस्य कीर्त्या शोकं विहाय, रामदुःखेन सहानुभूता सीता, शरदिन्दुवत् मेघमध्यस्थमुखी शोभायुक्ता बभूव। एवमुक्ते सर्गे सप्तत्रिंशः श्रोतव्यः। सपूर्णचन्द्रमुखी सा सीता तानि वचनानि श्रुत्वा, धर्मयुक्तानि हितानि च वाक्यानि हनूमन्तं प्रति उवाच। "वानर," इति सा उवाच, "तव वचनानि अमृतोपमानीव विषयुतानि; रामस्तु नान्यचित्तः, सः शोकसंविष्टः। सुखे वा दुःखे वा, मृत्युः मानवम् इव रज्ज्वा बध्नाति, बलात् नयति। नूनं, जीवेषु दैवं न परिहार्यं, हे वानरश्रेष्ठ; पश्य सौमित्रिं माम् रामं च, व्याकुलान् दुःखेन। कथं रामः खिन्ननौकावान् इव सागरं दुःखस्य पारं यास्यति? राक्षसान् हत्वा, रावणं निहत्य, लङ्कां विनाश्य, कदा मे पतिः मां द्रक्ष्यति? 'शीघ्रं गच्छ,' इति तं प्रेरयितव्यं, वर्षस्य समाप्तेः पूर्वम्; मम जीवितं तावत् कालपर्यन्तम् एव। दशमो मासः गच्छति; द्वौ अवशिष्टौ, हे वानर, यः कालः क्रूररावणेन मयि निश्चितः। भ्रातृपतिः विभीषणः, माम् उद्धर्तुं प्रयत्नवान्, रावणं प्रार्थयति, स तु तस्य वाक्यं न गृह्णाति। रावणः मां न दातुम् इच्छति; युद्धे तु कालवशं गतः रावणः मृत्युम् इच्छति। विभीषणस्य ज्येष्ठकन्या कलानाम्नी, स्वमातृप्रेषिता, एतद् मम उक्तवती। अविन्द्य इति नाम्ना विद्वान् वृद्धः धर्मात्मा राक्षसः, रावणस्य प्रियः, सः राक्षसान् रामविनाशाय चेतयामास; स तु पापकृत् हितवाक्यं न शृणोति। हे वानरश्रेष्ठ, आशां धारयामि यत् शीघ्रं मे पतिः मां प्राप्स्यति; मम अन्तःशुद्धिः, तस्य च गुणसम्पदस्ति। उत्साहः, धैर्यम्, बलम्, दया, कृतज्ञता, विक्रमः, तेजः—एते सर्वे रामे सन्ति, हे वानर। यो जनस्थाने भ्रातृविना चतुर्दशसहस्राणि राक्षसान् हत्वा, सः शत्रुभिः को न भीतिः? सः पुरुषश्रेष्ठः दुःखसमानः न भवति; अहम् तस्य महत्त्वं जानामि, यथा पुलोमजा इन्द्रस्य। रामः, सूर्यसङ्काशः, वीर्यवान्, बाणैः राक्षसेन्द्रदुर्गं शोषयिष्यति। एवं सीता रामदुःखेन संतप्ता, अश्रुपूर्णमुखी, शोकार्ता, हनूमन्तं वानरं प्रति उवाच। तदनन्तरं हनूमान् उवाच—"यदा मम वचनानि रामः शृणोति, तदा सः महाबलवृन्दयुक्तः वानरप्लवङ्गमैः, ऋक्षैः च सह शीघ्रं आगमिष्यति। यदि वा, अद्यैव त्वां राक्षसेभ्यः उद्धरिष्यामि; मम पृष्ठमारोह्य दुःखात् विमुच्यस्व। त्वां पृष्ठे स्थापयित्वा सागरं तरिष्यामि; मम शक्तिः अस्ति लङ्कां रावणसहितामपि वाहयितुम्। अद्यैव त्वाम्, हे मैथिलि, प्रस्रवणस्थं रामाय समर्पयिष्यामि, यथा वह्निः हविं इन्द्राय ददाति। अद्यैव, हे वैदेहि, रामं लक्ष्मणेन सह दृढनिश्चयं द्रक्ष्यसि, विष्णुमिव दैत्यवधाय समुत्सुकम्। तं उत्साहयुक्तं, त्वां दृष्ट्वा प्रमुदितं, आश्रमे स्थितं, पर्वतशिखरस्थमिन्द्रमिव द्रक्ष्यसि। मम पृष्ठमारोह, न संदेहं कुरु, हे सुन्दरी; रामसमागमं यथा रोहिण्याः सोमेन। रोहिण्याः सोमसम्भाषणमिव, त्वं मम पृष्ठमारोह्य नक्षत्रसागरं तर। लङ्कावासिनः कोऽपि, हे शुभे, मम गतिं न अनुसरिष्यति यदा त्वां वहामि। यथा अहम् आगतः, तथैव निःसंशयं प्रतियास्यामि; पश्य, हे वैदेहि, यथा त्वां व्योम्नि वहामि।" एवं वानरश्रेष्ठस्य अद्भुतवचनानि श्रुत्वा, सिता सपरिष्वङ्गा विस्मिता सन्तुष्टा च हनूमन्तं प्रत्युवाच—"हनूमन्, कथं त्वं माम् एतावता मार्गे नेतुम् इच्छसि? नूनं एषा वानरप्रकृतिः, हे वानरयूथप। कथं तव लघुशरीरेण माम् इतः स्वामिनं नराधिपं प्रति नेतुम् इच्छसि, हे वानरश्रेष्ठ?" सीतायाः वचनं श्रुत्वा, हनूमान् मारुतात्मजः चिन्तयामास, किञ्चिद् अवमानं मन्यते स्म। "न मम स्वरूपं शक्तिं वा जानाति, हे विशालाक्षि; अतः वैदेही यथा इच्छामि तथा रूपं पश्यतु।" एवं ध्यात्वा, हनूमान् वानरश्रेष्ठः रिपुनाशनः, ततः स्वस्वरूपं सीतायै दर्शयामास। ततः तस्मात् वृक्षात् उत्पत्य, सः बुद्धिमान् वानरश्रेष्ठः सीतायाः विश्वसनीयतां दातुं स्वदेहं महाकायं कृत्वा स्थितः। सः वानरः पर्वतसन्निभः, ताम्रमुखः, महाबलः, वज्रदंष्ट्रनखः भीषणः, वैदेहीम् इदं वचनम् उवाच।