सीता, दुःखेन पीडिता, हनूमन्तं कपिसत्तमं समुपविश्य, सान्त्वनपूर्वकमिदं मधुरं वाक्यमुवाच— “आशासे शीघ्रं रामेण तीक्ष्णायुधेन सहसैन्यं रावणं सह बान्धवैः समरे निहतम् द्रक्ष्यामि। आशासे न मम हेतोः तस्य सुवर्णवर्णं कमलसुगन्धि मुखं शोकात् सूर्ये क्षीणोदकमिव कमलं म्लायिष्यति। धर्मार्थं स राजा राज्यं परित्यज्य मामपि पादचारीं वनं नीतवान्, तत्र न भीतः न शोचति; अधुना स हृदि धैर्यं लप्स्यते इति मे मन्ये। न तस्य माता न पिता न अन्यः कोऽपि मम तुल्यो वा प्रियः; प्रियस्य श्रुत्वा वार्तामेव जीवितुमिच्छामि।” एवं सान्त्वनमधुरं वाक्यं प्रबुद्धं वानराधिपाय निवेद्य, सा महाराज्ञी पुन्स्कोकिलवाणी, प्रियं रामचिन्तितं वचनं पुनः श्रोतुमिच्छन्ती तस्थौ। तस्याः वचनानि श्रुत्वा महाबलः हनूमान् अञ्जलिं शिरसि कृत्वा प्रत्युवाच— “रामः पद्मलोचनः न जानाति त्वां अत्र स्थिताम्; अतः न शीघ्रं त्वां आनयति, शचीमिव इन्द्रः। मम वचनं श्रुत्वा राघवः कपिवानरभूतरक्षस्सैन्येन सह शीघ्रं आगमिष्यति। बाणवर्षेण वरुणस्य दुर्गं निवार्य, काकुत्स्थः लङ्कां राक्षसशून्यां करिष्यति। यदि मृत्युर्देवाः वा महाऽसुराः वा रामस्य प्रतिपथे तिष्ठेयुः, स तानपि हन्ति।” “देवि, त्वां अदृष्ट्वा शोकार्तः रामः न विश्रामं लभते, सिंहक्लिष्टगज इव। मन्दरमूलफलमालयविन्ध्यमेरुदर्दुरान् साक्षिणः कृत्वा शपे— त्वं शीघ्रं रामस्य मुखं द्रक्ष्यसि, यस्य नेत्रे सुन्दरौ, बिम्बोष्ठं मनोहरं, कुण्डलाभूषितं, पूर्णचन्द्रसमप्रभम्। त्वं शीघ्रं प्रसरवणशिखरे रामं द्रक्ष्यसि, नागेन्द्राग्रे इन्द्रमिव स्थितम्। राघवः न मांसं खादति, न सुरां पिबति; सदा पञ्चमभागं शुद्धं वन्यं खादति। स न मक्षिकाम्, न मच्छिकाम्, न कीटपतनकसर्पान् अपाकरोति; सदा अन्तः त्वय्येव स्थितः। सदा ध्याननिष्ठः, सदा दुःखातुरः, अन्यन्न न चिन्तयति, तव विरहव्यथया पीडितः। उत्तमपुरुषः रामः सदा अनिद्रः; स्वप्नेऽपि तव नाम ‘सीते’ इति उच्चारयन् जागर्ति। यदा फलं पुष्पं वा स्त्रीप्रियं पश्यति, तदा ‘हा प्रिये’ इति सदा श्वसन् त्वां सम्बोधयति। एवं, देवी, महात्मा रामः प्रतिज्ञापरः सदा दुःखार्तः, सदा ‘सीते’ इति वदन्, केवलं तव कृते यत्नं करोति।” एवं रामस्य गुणप्रशंसया दुःखं विस्मृत्य, रामस्य दुःखेन सहानुभूत्या, सा सीता शरत्पूर्णचन्द्रवदना, मेघमध्ये चन्द्र इव, शोभमानाऽभवत्। एतस्मिन् सर्गे सप्तत्रिंशः श्लोकः पठ्यताम्। ततः शशिनिभमुखी सीता हनूमन्तं धर्मयुक्तं हितमिदं वाक्यमुवाच— “वानर, तव वचनं विषमिश्रितमिवामृतम्; रामः नान्यचित्तः, स दुःखेन निमग्नः। विपद्वै भवति वा समृद्धिर्वा, मृत्युः जनं रज्ज्वेव बध्नाति। नूनं दैवं न जीवभिः पराजेयम्; पश्य सौमित्रिं माम् रामं च, कथं विपत्त्याऽविध्यन्ते। कथं राघवः दुःखसागरं भग्ननौकः तर्तुं शक्नोति?” “राक्षसान् हत्वा रावणं निहत्य, लङ्कां विनाश्य, कदा पतिः मां द्रक्ष्यति? त्वरयितव्यः सः, वर्षस्य पूर्ते पूर्वम्; मम आयुः तावत् एव। दशममासः गच्छति, द्वौ शेषौ; रावणेन निर्दयेन निर्दिष्टकालस्य। भ्रातुः पत्नी विभीषणस्य ज्येष्ठा कन्या कलानामा, मातरः प्रेषिता, मम समीपे आसीत्। रावणस्य प्रियः वृद्धः धर्मात्मा विद्वान् अविन्ध्य नाम राक्षसः, स राक्षसान् रामविनाशं निवेदयन्, हितं वचनं तेन न गृह्णाति रावणः। विभीषणः मम विमोचनाय यत्नं कृतवान्, रावणः तु न शृणोति। रावणः न मां दातुमिच्छति, युद्धे मृत्युं समाप्नोति, कालवशः सः।” “वानरश्रेष्ठ, आशासे पतिः शीघ्रं माम् प्राप्स्यति; मम अन्तः शुद्धं, स च गुणवान्। उत्साहः, धैर्यम्, बलम्, कृपा, कृतज्ञता, वीर्यम्, तेजः—एतानि सर्वाणि राघवे सन्ति। यः जनस्थानस्थे भ्रात्रा विना चतुर्दशसहस्रं राक्षसान् हत्वा, तस्य शत्रुं कः न भीतिमाप्नुयात्? स पुरुषश्रेष्ठः दुःखेन न तुल्यः; अहं तस्य महत्त्वं जानामि, यथा पुलोमजा इन्द्रस्य। वानर, रामः सूर्यसमप्रभः, वीरः, बाणैः राक्षसशत्रुसागरं शोषयिष्यति।” इति सीता-हनूमतोः संवादे, काकुत्स्थस्य गुणैः, तस्य दुःखेन, च शीघ्रं विजयस्य प्रतीक्षा, च रावणस्य नाशस्य, च सीताया आशां, च रामस्य व्रतपरायणत्वं, सर्वं क्रमशः प्रकटितम्।