हनूमान्, वायुपुत्रः, सीताम् उपसंगम्य सौम्यया वाचा इदं प्रवदति—"देवि, मां सुग्रीवस्य मन्त्रिणं वायोः पुत्रं च विद्धि। तव पतिः धनुर्धराणां श्रेष्ठः रामः कुशलः अस्ति। लक्ष्मणः शुभलक्षणः भ्रातृसेवायाम् अनुव्रतः, स च तव महाबलिनः पतिः हिते रतः अस्ति। अहम् एव एकः, सुग्रीवस्य आज्ञया प्रेषितः, स्वेच्छया रूपं परिवर्त्य अत्र आगतः। दक्षिणदिशं विचरन् तव मार्गं अन्वेष्टुम् आरब्धवान्, सौभाग्येन च तव वियोगशोकात् दुःखितान् वानरगणान् प्राप्तवान्। तव अन्वेषणाय यत्नः मयि न्यस्तः, तव दुःखं हनिष्यामि; सौभाग्येन मम समुद्रलङ्घनं व्यर्थं न जातम्। "मया त्वां दृष्ट्वा कीर्तिः प्राप्स्यते; शीघ्रं च महाबलः राघवः त्वत्सकाशम् आगमिष्यति। स रावणं राक्षसेश्वरं पुत्रबन्धुभिः सह हत्वा त्वाम् आनयिष्यति। वैदेहि, अस्ति पर्वतः माल्यवान् नाम श्रेष्ठः। तस्मात् वानरः केसरी मम पिता गोकर्णं पर्वतं गतवान्, दिव्यर्षिभिः प्रेरितः शम्भोः पुण्यतीर्थे निवासं पुनरावर्तयत्। तत्र वायोः प्रेरणया अहम् उत्पन्नः, लोके कर्मभिः हनूमान् इति प्रसिद्धः। त्वत्प्रत्ययं हेतुम् अहं तव पतिव्रतानां गुणान् उक्तवान्, शीघ्रं राघवः त्वाम् अत्रतः नयिष्यति। एवं दुःखशोषिता सीता हनूमतः युक्तयुक्तैः प्रमाणैः सन्देशं सम्यक् ज्ञातवती, स च दूतः इति निश्चितवती। सा जनकात्मजा अतुल्यहर्षवेगात् अश्रूणि मुमोच, तस्याः नेत्रयोः पिङ्गशुक्लयोः पल्लवाः कम्पन्ते स्म। तस्याः मुखमिन्दुना राहुग्रस्तात् विमुक्तमिव शोभयामास। सा हनूमन्तं वानरं स्पष्टं ज्ञात्वा, अन्यो नास्य इति मनसि निश्चितवती; तदा हनूमान् ताम् अनुपमदर्शनीयां सीतां पुनः उवाच— "यद् अवोचं तत् सर्वं श्रुतम्; मा शुचः मैथिलि। किं करवाणि, कथं वा प्रत्यागमिष्यामि, यथाऽनुशाससि? शम्भुसदने युद्धे राक्षसः श्रेष्ठेन वानरेण महर्षेः प्रेरणया हतः, तदा वायोः सुतः अहम्, तस्य शक्त्या तदृशः वानरः।" एवमुक्ते, महाबलः हनूमान् पुनः सीतां प्रति प्राञ्जलिः प्रियम् उवाच, तस्याः प्रत्ययं कर्तुम्। "एषः महात्मना तव विश्वासार्थं प्रेषितः प्रदत्तः; मा शुचः, सौम्ये, दुःखफलम् अधुना क्षीणम्।" सा तं स्वामिनः चिह्नयुक्तं गृहीत्वा निरीक्ष्य, प्रहृष्टा बभूव, स्वामीव प्राप्तः इति। तस्याः मुखमिन्दुना राहुग्रस्तात् विमुक्तमिव, पिङ्गशुक्लविपुललोचनं हर्षात् दीप्तमभूत्। ततः सा लज्जया युक्ता युवती, पतिसन्देशेन प्रहृष्टा, तुष्टा, कामं प्राप्य, महावानरं प्रशशंसा—"त्वं वीर्यवान्, समर्थः, बुद्धिमान्, वानरश्रेष्ठ, येनैकाकिना राक्षसाधिपत्यं पराक्रान्तम्। शतयोजनविस्तीर्णः मकरालयः सागरः तव पराक्रमात् गोष्पदवत् लङ्घितः। न त्वां वानरमात्रं मन्ये, वानरश्रेष्ठ, यतो रावणस्यापि न भीः। यद्यपि रामेण स्वात्मविच्छिन्नेन त्वं प्रेषितः, तर्हि त्वमेव मया संबोधनीयः। अजय्यः स रामः न किञ्चिद् अज्ञातशक्तिं मम समीपं प्रेषयेत्। "सौभाग्येन रामः सुरक्षितः, धर्मात्मा, सत्यप्रतिष्ठितः, तथा लक्ष्मणः महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः। यदि ककुत्स्थः सुरक्षितः, कथं स प्रलयाग्निवत् कोपेन समुद्रपरिक्लिष्टां पृथिवीं न दहति? अथवा तौ देवांश्च अपि जेतुं समर्थौ, तथापि दुःखस्य मे निवृत्तिः न दृश्यते। आशासे रामः न क्लिश्येत, न शुच्येत, कर्तव्यं च कुर्यात्। न खिन्नः, न मोहः, न च विक्रियते; नराधिपात्मजः कर्तव्यं साधयेत्। "शत्रुनिग्रही विजयकामः सुहृदां प्रियः, उपायद्वयं त्रिविधं च यथायोग्यं युञ्जीत। मित्रलाभं कुर्यात्, शत्रुभिः अपि सम्प्राप्येत, मित्रैः च सत्सख्यं कुर्यात्। देवताः प्रियाणि साधयेत्, पुरुषकारं च दैवं च समाश्रयेत्। आशासे राघवस्य मयि न विरागः, वनवासकारणात्; आशासे राघवो मां दुःखात् उद्धरिष्यति। "सुखसंस्कारः दुःखाभ्यासरहितः रामः दुःखदर्शनात् मनो न शिथिलयेत्। कौलस्यायाः, सुमित्रायाः, भरतस्य च पुनः पुनः शुभं श्रूयते इति आशां कुर्वे। मम हेतोः राघवः न शोकवशः, न च मनसा अन्यत्र, मां च रक्षेत्। भरतः भ्रातृभक्तः मम हेतोः मन्त्रिभिः संरक्षितं महद् बलं प्रेषयेत्।" इत्येवं हनूमता वायुपुत्रेण, सीता दुःखशोषिता, रामलक्ष्मणयोः कुशलं श्रुत्वा, तस्य सन्देशं विश्वसन्ती, हर्षोद्गमेन अश्रूणि मुमोच। तस्या मुखमिन्दुना राहुग्रस्तात् विमुक्तमिव शोभयामास। सा हनूमन्तं वानरं स्पष्टं ज्ञात्वा, अन्यो नास्य इति निश्चितवती; तदा हनूमान् ताम् अनुपमदर्शनीयां सीतां पुनरुवाच।