वयं हि वानराः, यत्राङ्गदः नाम वालिपुत्रः प्रख्यातपराक्रमः कपिसिंहमुख्यः, सैन्यस्य तृतीयभागेन सह प्रस्थितः। तत्र वयं दुःखेन सन्तप्ताः, विन्ध्ये पर्वतराजे बहूनि दिवसान्यहानी च व्यतीतानि। कार्येऽस्मिन्संमूढाः, समयस्य व्यापनेन च, वानरेश्वरस्य भीत्या जीवनपरित्यागायै प्रवृत्ताः स्म। पर्वतदुर्गेषु नद्युद्गमेषु च विचिन्वन्तः, त्वां देवी न दृष्ट्वा, जीवनस्य परित्यागं निश्चितवन्तः। ततः पर्वतस्य शिखरे सर्वे वानरश्रेष्ठाः मृत्युपर्यन्तं उपवासाय उपविष्टाः स्म। दुःखसागरमग्नः अङ्गदः, तव वियोगेन तथा वालिप्राणनाशेन च, महता शोकेन विललाप। जटायोः मृत्युवत् मृत्युपर्यन्तं उपवासः अस्माकं निश्चयः, निराशानां मृत्युकाङ्क्षिणां च, एष एव स्वामिनः आदेशः। तत्रैव कार्यसिद्ध्यर्थं महान् शक्तिमान् पक्षिराजः सम्पातिः नाम, गृध्रराजस्य भ्राता, आगतः। भ्रातुः निधनं श्रुत्वा सः क्रोधेन वाक्यमुवाच—"कस्य कृते मम भ्राता हतः, कुत्र पतितः?" इति। "एतन्मम श्रोतुमिच्छामि, कपिमुख्याः," इति सः अङ्गदं पप्रच्छ। अङ्गदः जनस्थानगते महाभये जटायोः वधं तस्मै न्यवेदयत्। तदा अरुणपुत्रः सम्पातिः, राक्षसस्य हत्वा जटायोः निधनं तव हेतोः यथावत् श्रुत्वा, शोकसागरमग्नः अभवत्। सः तव रावणनिवासे स्थितायै, सुश्रोणि, वाक्यमुवाच; तस्य वचनानि सम्पातिं महानन्दं प्रापयन्। ततः अङ्गदप्रमुखाः वयं सर्वे विन्ध्यशैलात् समुद्रतीरं प्रति प्रस्थिताः। तव दर्शनकाङ्क्षिणः, प्रमुदिताः, बलवृद्ध्याः च, सर्वे वानराः अङ्गदनेत्रित्या समुद्रतीरं प्राप्ताः। पुनः तव दर्शनलालसया महतीं चिन्तां प्राप्तवन्तः। अहं तदा वानरसैन्यं समुद्रतीरे उपविष्टं दृष्ट्वा, तीव्रभयं परित्यज्य, शतयोजनं लङ्घितवान्। रात्रौ लङ्कां राक्षससमाकुलां प्रविष्टवान्। तत्र रावणं दृष्ट्वा, दुःखार्तां त्वां च दृष्ट्वा, हे निष्कलङ्के, सर्वं यथावत् निवेदितवान्। मम वचनं शृणु, हे देवि—दशरथस्य पुत्रस्य दूतः अहम्। तव हेतोः रामस्य प्रयासः कृतः; अहं तत्र आगतः। मां सुग्रीवस्य मन्त्रिणं, पवनसुतं च जानिहि; तव पतिः शस्त्रेषु श्रेष्ठः कुशली अस्ति। लक्ष्मणः शुभलक्षणः ज्येष्ठसेवायां रतः, तव पतिसम्पदर्थे तत्र प्रवृत्तः। केवलं अहमेवात्र आगतः, सुग्रीवस्य आज्ञया; स्वेच्छया रूपाणि धारयन् विचरितवान्। दक्षिणदिशं विचरन् तव मार्गं अन्वेष्टुम् आरब्धवान्; सौभाग्येन दुःखिता वानरसैन्यं दृष्टवान्। तव अन्वेषणाय आज्ञां प्राप्य दुःखं निवारयिष्यामि; सौभाग्येन मम समुद्रलङ्घनं व्यर्थं न जातम्। तव दर्शनात् अहं कीर्तिं प्राप्स्यामि; शीघ्रं महाबलः राघवः त्वां द्रक्ष्यति। रावणं पुत्रबान्धवसहितं हत्वा, हे वैदेहि, मालयवान्नाम शैलः अस्ति, स एव श्रेष्ठः शैलः उच्यते। तत्र कपिकेशरी, मम पिता, गोकर्णं पर्वतम् अगच्छत्; दिव्यर्षिभिः प्रेरितः, शम्भोः पवित्रतीर्थे पुण्यधाम पुनरुत्थापितवान्। तस्मिन् वानरस्थले पवनेन जातः अहम्; लोके स्वकर्मणा हनुमानिति प्रसिद्धः। तव पतिवृत्तानि श्रावयित्वा विश्वासं जनयितुं मया उक्तम्; शीघ्रं राघवः त्वां आनयिष्यति। एवं दुःखार्ता सीता, मया उक्तैः युक्तयुक्तैः प्रमाणैः आश्वासिता, माम् एव दूतं साक्षात् अवगच्छत्। जनकात्मजा अतिशयप्रमोदेन अभिभूता, अश्रूणि हर्षोत्कण्ठितानि, तस्याः नेत्रयोः वक्रपक्ष्मयोः कम्पमानयोः, निर्जग्मुः। तस्याः सुश्रोण्याः मुखं, ताम्रशुक्लविशाललोचनं, राहुग्रस्तचन्द्रमिव विमुक्तं, शोभितम्। साफलं हनुमन्तं स्पष्टं ज्ञातवती—नान्योऽयं स्यात् इति निश्चित्य। तदा हनुमान्, सौम्यदर्शनीं ताम् उवाच—"सर्वं ते उक्तं, मैथिलि, आश्वास्यस्व। किमहं करवानि? कथं वा त्वं मम प्रत्यागमनं इच्छसि?" शम्भुसदने युद्धे राक्षसस्य वधे वानरश्रेष्ठेन महर्षिप्रेरितेन, तदा अहं मैथिलि, पवनसम्भूतः अस्मि; तेन शक्त्या तस्मै तुल्यो वानरः। पुनरपि पवनसुतः महाबलः हनुमान्, सीतायाः प्रतिपत्त्यर्थं, विनयपूर्वकं वाक्यमुवाच। तव प्रत्ययाय, एष महात्मना प्रदत्तं दत्तं च; सान्त्वनं कुरु, सौम्ये, दुःखस्य फलं अल्पीकृतम्। तद्गृहीत्वा, पतिसंस्कारलक्षितं दृष्ट्वा, जानकी प्रहृष्टा, पतिरिवागतम् अनुभूतवती। तस्याः मुखं, ताम्रशुक्लविशाललोचनं, तीव्रप्रमोदेन राहुमुक्तचन्द्रमिव विराजितम्। ततः सा लज्जिता युवती, पतिसंदेशेन प्रहृष्टा, सन्तुष्टा, कामं सम्प्राप्तवती, महाकपिं स्तोतुम् आरब्धवती।