वानरराजस्य सुग्रीवस्य भ्रात्रा वालिना, स्त्रीहेतोः, महाबलिना निर्हृतः सन् अहं दुःखेन विवेचितः, यः दुःखः तव वियोगात् रामं निष्पापकर्माणं संतप्तवान्। ततः लक्ष्मणः वानरराजं सुग्रीवं प्रति यथावृत्तं निवेदितवान्। लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा स वानराधिपः तदा ग्रहग्रस्तार्क इव तेजोहीनः अभवत्। तत्र राक्षसेन हृतैः तव भूषणेभ्यः भूविपतितानि माल्यानि वानरयूथपतयः समाहृत्य रामाय सर्वाणि प्रददुः। हृष्टाः ते तानि रामाय दर्शयन्ति स्म, किं तु तव गतिं न जानन्ति स्म; तानि अहं अपि स्वयमेव रामाय न्यवेदयम्। तदा रामः तानि शोभनानि भूषणानि स्वाङ्के स्थाप्य, विक्षिप्तचेताः, नानाविधं निरीक्ष्य, तेषु मनः निवेशयामास। तानि दिव्यानि भूषणानि निरीक्ष्य, स देवेन दीप्त्या समन्वितः, पुनः पुनः विलपन् अश्रूणि मुमोच। तदा दशरथात्मजः शोकाग्निं सन्दीप्य, दीर्घकालं शोकाभिभूतः शय्यायाम् आसीत्। अहं तं महात्मानं विविधैः वचोभिः कठिनेनोद्धृत्य पुनः स्थिरं कृतवान्। स भूषणानि पुनः पुनः दृष्ट्वा, सौमित्रिणा सह राघवः तानि सुग्रीवाय न्यवेदयत्। तव अदर्शनात् राघवः महतीं पीडां प्राप्नोति; स सदा महाग्निना दग्ध इव शोकपर्वतः वर्तते। तव कृते, आर्ये, राघवः निद्राहीनः, शोकसन्तप्तः, चिन्तया पीड्यमानः, गृहाग्निवत् सदा दह्यते। तव अदर्शनशोकात् राघवः महाभूकम्पेन चलितः पर्वत इव कम्पते। रम्येषु काननेषु, सरित्प्रस्रवणेषु विचरन् अपि, त्वां न पश्यन्, न किञ्चित् सुखं प्राप्नोति, हे राजकुमारी। स नरशार्दूलः राघवः, शीघ्रं त्वां प्राप्स्यति, हे जनकात्मजे, मित्रैः स्वबान्धवैः सह रावणं हत्वा। तदा रामः सुग्रीवश्च सह सन्धिं कृतवन्तौ—वालिवधाय च तव अन्वेषणाय च। ततः वानराधिपः स सुग्रीवः ताभ्यां वीरपुत्राभ्यां सहितः किष्किन्धां गतः, यत्र वालिः समरे हतः। ततः रामः समरे वालिं हत्वा, सुग्रीवं वानरऋक्षसेनानां नृपतित्वे स्थापयामास। एवं, हे देवी, रामसुग्रीवयोः सन्धिः जातः; अहं हनुमान् तयोः दूतः इति त्वया ज्ञातव्यम्। स्वं राज्यं पुनः प्राप्य, सुग्रीवः महावानरान् आहूय, तव अन्वेषणाय दशसु दिशासु बलिनः प्रेषितवान्। वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण आज्ञापिताः, गिरिसमाः ते वानराः सर्वदिक् पृथिवीं प्रति प्रस्थिताः। एवं सुग्रीवस्य आज्ञां पालयन्तः, वयं चान्ये च वानराः, तस्य वचनानुसारं पृथिवीं विचिन्वन्तः सन्तः प्रस्थिताः। अस्माकं मध्ये अंगदः, वालिपुत्रः, तेजस्वी महाबलः वानरशार्दूलः, सेनायाः तृतीयभागेन सह प्रस्थितः। वयं दुःखेन अभिभूताः, विंध्यश्रेये बहूनि दिनरात्राणि व्यतीतानि। कार्ये निराशाः, कालस्य अतिक्रान्तत्वात्, वानरराजस्य भीतयाः, वयं प्राणत्यागाय उद्यताः। गिरिप्रवरेषु, सरित्प्रस्रवणेभ्यः च विचिन्त्य, त्वां न लब्ध्वा, हे राज्ञि, वयं प्राणत्यागं कर्तुम् उद्यताः। तदा तस्य पर्वतस्य शिखरे, वयं सर्वे प्राणत्यागनियमं कृतवन्तः, यत्र सर्वे वानरश्रेष्ठाः तत्रैव उपविष्टाः। दुःखसागरमग्नः अंगदः, तव वियोगेन, वालिनश्च निधनं स्मृत्वा, अतिविलपन् आसीत्। अस्माकं निश्चयः आसीत्—यथा जटायुः मृतः, तथा वयं अपि प्राणत्यागं करिष्यामः; निराशानां मरणकामानां नः एष एव स्वामिनः आदेशः। तदा अस्माकं कार्यसिद्ध्यर्थं, महाबलः महान् पक्षिराजः सम्पातिः नाम, गृध्रराजभ्राता, तत्र आगतः। भ्रातुः निधनं श्रुत्वा, स कोपेन इदं वचनं उवाच—"केन मम अनुजः हतः? कुत्र पतितः?" सः वानरेषु श्रेष्ठं पृच्छन्, अंगदः तस्मै जनस्थानस्थे राक्षसहतेन जटायुषः वधं यथावत् न्यवेदयत्। अरुणपुत्रः सम्पातिः, तव हेतोः, जटायुषः राक्षसेन वधं श्रुत्वा, शोकाभिभूतः अभवत्। सः, हे सुश्रोणि, रावणगृहे तव वासं श्रुत्वा, तव विषयं उक्तवान्; तस्य वचः श्रुत्वा सम्पातिः महता हर्षेण सम्पूरितः। ततः अंगदस्य नेतृत्वे वयं सर्वे विंध्यात् उत्थाय, सागरतीरं प्राप्तवन्तः। तव दर्शनकाङ्क्षिणः, हृष्टाः, बलसम्पन्नाः, सर्वे वानराः अंगदपुरोगमाः सागरतीरे समागताः। किन्तु, पुनः त्वां द्रष्टुम् इच्छन्तः, महतीं चिन्ताम् आपन्नाः। तदा अहं, वानरसैन्यं सागरतीरे उपविशन्तं दृष्ट्वा, तीव्रं भीतिं विसृज्य, शतयोजनं प्लुत्वा, रात्रौ लङ्कां राक्षसाकीर्णां प्रविष्टवान्। तत्र अहं रावणं अपि अपश्यं, त्वां च दुःखेन पीडितां दृष्टवान्; एतत् अखिलं यथावत् तुभ्यं निवेदितम्। अतः, हे देवि, मां प्रति वद; अहं दशरथपुत्रस्य दूतः। तव कृते रामः एतत् सर्वं यत्नं कृतवान्, अहं च तत्र आगतः।