सुग्रीवः तु भ्रातृभयात् उपविष्टः, रम्यरूपः दृष्टः, स च वानरराजः सत्यनिष्ठः अपि अस्माभिः दृष्टः। वयं तस्य राज्यस्य सेवा कुर्मः, यत् पूर्वकृतभाग्येन प्रतिष्ठितम्। तत्र तौ वल्कलधारिणौ उत्तमधनुष्मन्तौ नरश्रेष्ठौ आगतः ऋष्यमूकस्य रम्यप्रदेशम्। तौ धनुर्धरौ नरव्याघ्रौ दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठः भयात् तस्य शैलस्य शृङ्गम् उत्पत्य स्थितः। तत्रैव शिखरे वानरराजः सन्दिग्धचित्तः अवतस्थे। सुग्रीवस्य आज्ञया अहं शीघ्रं तयोः समीपम् एकाकी प्रेषितः। तत्र अहं तौ नरश्रेष्ठौ समीपम आगतः। तौ सुन्दररूपसम्पन्नौ शुभलक्षणयुक्तौ, कृताञ्जली, मम पुरतः स्थितौ। तयोः स्वरूपं विज्ञाय, अहं स्नेहेन परिपूर्णः अभवम्। ततः तयोः पृष्ठे आरोह्य, तौ नरश्रेष्ठौ तं देशं नीतौ, च तत्र महात्मने सुग्रीवाय सत्यम् उपस्थापितौ। तयोः परस्परसंवादात् गाढः स्नेहः उत्पन्नः। तत्र प्रसिद्धौ तौ, वानरपतिः च नरपतिः, परस्परं सान्त्वयन्तौ अतीतानि वृत्तान्तानि व्याजहारतुः। तदा रामः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता सुग्रीवम् आश्वासयामास। सुग्रीवः तु भार्याकारणात् भ्रात्रा वालिना निर्गमितः, महाबलः, तदा रामः अपि तव वियोगजन्येन शोकात् क्लिश्यमानः अभूत्। लक्ष्मणः वानरराजं सुग्रीवम् उक्तवान्, स च वानरराजः लक्ष्मणवचनं श्रुत्वा तदा ग्रहग्रस्तार्क इव तेजोहीनः अभवत्। तदा तव भूषणा, ये राक्षसेन हृताः, भूमौ पतिताः, वानरयूथपैः संगृहीतानि, तानि सर्वाणि रामाय प्रदत्तानि। हृष्टाः ते तानि दर्शयन्ति, न तु तव गतिं जानन्ति; तानि रामाय दत्तानि, अहं च स्वयम् तानि अनयम्। तानि शोभनानि भूषाणि रामः शोकार्तचित्तः स्वाङ्के निधाय नानाप्रकारेण निरीक्षते। तानि दिव्यतेजः युक्तानि दृष्ट्वा, देवेन दत्तानि, सः पुनः पुनः विलपन् अश्रूणि मुमोच। तदा दशरथात्मजः शोकाग्निं सन्ददाह। सः महात्मा चिरकालम् शोकाभिभूतः शये, अहं च विविधैः वाक्यैः कठिनेन च प्रयत्नेन तं पुनः उत्थापितवान्। रामः सौमित्रिणा सह तानि भूषाणि पुनः पुनः निरीक्ष्य, सुग्रीवाय समर्पितवान्। त्वां अदृष्ट्वा राघवः दुःखितः, सदा महाग्निना दह्यमानः इव पर्वताग्निः। तव हेतोः राघवः, महात्मा, अनिद्रः शोकयुक्तः च, अग्निरिव अग्निगृहे सदा संतप्यते। त्वां अदृष्ट्वा राघवः कम्पितः, महापर्वत इव महाभूमिकम्पेन। रम्येषु काननेषु नदीतीरदेशेषु च विचरन्, त्वां अदृष्ट्वा, न किञ्चिद् रमते, हे राजकुमारी। सः पुरुषव्याघ्रः राघवः शीघ्रं त्वां प्राप्स्यति, जनकनन्दिनि, रावणं बन्धुभिः मित्रैः च हत्वा। ततः रामः सुग्रीवः च सह संधिं अकुर्वताम्—वालिवधं च तव अन्वेषणं च। ततः वानरेन्द्रः ताभ्यां वीरपुत्राभ्यां सहितः किष्किन्धाम् अगच्छत्, वालिः च समरे हतः। ततः रामः युद्धे शीघ्रं वालिनं हत्वा, सुग्रीवम् सर्वेषां वानरभल्लूकानां पतिं चकार। एवं हे राज्ञि, रामसुग्रीवयोः संधिः कृतः; माम् एव हनूमन्तम् तयोः दूतम् विद्धि। स्वं राज्यं पुनः प्राप्तः सुग्रीवः महावानरान् आहूय, दशसु दिशः बलिनः प्रेषितवान् तव अन्वेषणाय। बलवान् वानरराजस्य सुग्रीवस्य आज्ञया, ये पर्वतसन्निभाः ते सर्वदिशः पृथिव्याम् निर्गताः। एवं सुग्रीवस्य वचनेन वयं चान्ये वानराः तस्य वाक्यपरिपूर्तये उत्सुकाः, सर्वां पृथिवीं विचिन्वामः। अस्माकं मध्ये अङ्गदः अस्ति, यः वालिपुत्रः महाबलः वानरश्रेष्ठः, सेनायाः तृतीयभागेन सहितः निर्गतः। वयं दुःखशोकाभिभूताः, विंध्यपर्वते बहूनि दिनरात्राणि व्यतीतानि। कार्ये निराशाः, समये व्यतीते, वानरराजभयात् जीवितत्यागाय उद्यताः अभवाम। पर्वतगुहासु नदीतीरदेशेषु च विचित्य, त्वां अदृष्ट्वा, हे राज्ञि, वयं प्राणत्यागं निश्चितवन्तः। तदा तस्य शिखरे वयं संकल्प्य उपवासम् अकरोत्, तत्र श्रेष्ठवानरान् तदर्थं उपविष्टान् दृष्ट्वा। शोकसागरे निमग्नः अङ्गदः गाढं विललाप, तव वियोगात्, वैदेहि, वालिनः च निधनात्। अस्माकं संकल्पः उपवासेन यथा जटायुः मृतः, तथैव; निराशानां मरणेच्छूनां च, एष एव नः प्रभोः आदेशः। तदा अस्माकं कार्यसिद्ध्यर्थं तत्र महान् बली पक्षिराजः सम्पातिः नाम, वीरः गृध्रराजभ्राता, आगतः। भ्रातुः निधनश्रवणात् सः कोपेन इदं वचनम् अब्रवीत्—"केन मम अनुजः हतः, कुत्र च पतितः?