सौम्यया वाचा हनूमान् वैदेहीं समाश्वासयन् इत्यभ्यवदत् — "शुभम् अस्तु ते, वैदेहि! यद्यसि राक्षसीनां वशे स्थित्वापि जीवसि, तद् भाग्येनैव। न चिराद् रामं महाबाहुं लक्ष्मणं च त्वं द्रक्ष्यसि। वानराणां समूहेषु अहं हनूमान् नाम्ना, सुग्रीवस्य अमितबलस्य मन्त्र्यस्मि। अहम् अतिवेलं समुद्रं तीर्त्वा लङ्कां प्रविश्य दुष्टस्य रावणस्य मूर्ध्नि पादम् स्थापयित्वा आगतः। त्वां द्रष्टुम् वीर्येण समाश्रित्यागतः अस्मि। यथात्वं मन्यसे, तथा नास्मि। एषा संशया त्यज्यताम्, मम वचने विश्वास्यताम्।" इत्येवं हनूमतः रामकथां श्रुत्वा, वैदेही मधुरया वाचा स्निग्धं वचनम् अब्रवीत् — "वानर, पुनः रामस्य लक्ष्मणस्य च लक्षणानि मे कथय, यथा शोको मां न गृणीयात्। तस्य रूपं महत्त्वं च, ऊरू बाहू च वर्णय, लक्ष्मणस्य च वद।" एवमुक्तः पवनसुतः हनूमान् साक्षात् रामस्य स्वरूपं वर्णयितुं प्रारब्धवान्। "धन्यं ते यद् पतिस्वरूपं लक्ष्मणस्य च पृच्छसि, जनकनन्दिनि! शृणु मम वचः, विशालाक्षि, रामस्य च लक्ष्मणस्य च विशिष्टानि लक्षणानि। रामः पद्मपत्रनयनः, पूर्णचन्द्राननः, सौम्यः सुशीलः च। सः तेजसा आदित्यसमः, क्षमया वसुधासमः, बुद्ध्या बृहस्पतेः समः, यशसा इन्द्रसमः। सः प्रजापालकः स्वजनरक्षकः, स्वधर्मपरिपालकः, रिपून् दाहयिता। चतुर्वर्णस्य जगतः संरक्षकः, लोकसीमास्थापकः, दीप्तिमान्, पूजितः, ब्रह्मचर्यव्रतस्थः, सतां कृतज्ञः, धर्मनिपुणः। राजधर्मविद्, ब्राह्मणसेवी, बुद्धिमान्, सद्गुणयुक्तः, शत्रुनिषूदनः। यजुर्वेदविद्, वेदवित्सम्मानितः, धनुर्वेदवेदाङ्गनिपुणः। बृहद्भुजः, महाबाहुः, शङ्खकण्ठः, सुन्दरवदनः, गूढजत्रुः, रक्ताक्षः, लोके राम इति प्रख्यातः। दुन्दुभिस्वनः, स्निग्धवर्णः, पराक्रमी, समहताङ्गः, सुसंहतलिङ्गः, श्यामवर्णः। सः त्रिषु स्थिरः, त्रिषु दीर्घः, त्रिषु समः, त्रिषु उन्नतः, त्रिषु ताम्रः, त्रिषु मृदुः, त्रिषु गम्भीरः। त्रिरोमरेखा, त्रिबन्धुरूपः, चत्वारः प्रमुखाः, त्रिमूर्धा, चतुर्विभागः, चतुर्लिङ्गः, चतुरूरुः, चतुःसमः। चतुर्दश युग्मानि, चतुर्दन्तः, चतुर्विधगति, बृहदोष्ठः, बृहज्जन्हुः, बृहन्नासिकः, पञ्च मृदुगुणः, अष्टकुलसमन्वितः। दश पद्मसदृशानि, दश बृहद्वस्तूनि, त्रिभिः आच्छादितः, द्वे श्वेतचिह्ने, षट् उन्नतयः, नव लघ्वङ्गानि, त्रिषु प्रसारितः। सत्यधर्मरति, कीर्तिमान्, संग्रहदया परायणः, देशकालविभागकुशलः, सर्वप्रियवक्ता। तस्य भ्राता, अन्यया मातरः जातः, सौमित्रिः, अमिततेजाः, समः स्नेहे रूपे च गुणेषु च। सः रामः सुवर्णप्रभः, श्यामवर्णः, महायशाः, तौ च नरसिंहौ त्वां द्रष्ट्वा प्रमुद्येते। पृथिवीमखिलां विचिन्वन्तौ, वानरैः सह संगतौ, त्वां अन्विष्य वसुधां विचरन्ति। ऋष्यमूकपादपाश्रये वृक्षगुह्ये स्थितं पूर्वकर्मणा स्थापितं हरिपतिं दृष्टवन्तौ। सुग्रीवं भ्रातृभयात् स्थितं, रमणीयदर्शनं दृष्टवन्तौ, वयं च तं सत्यपरायणं वानरराजं उपास्महे। ते तौ काषायवाससम् उत्तमधनुष्पाणिम् ऋष्यमूकपर्वतस्य रम्यदेशमुपेत्य, धनुष्मन्तौ नरसिंहौ दृष्ट्वा हरियूथपति: भीतया मनसा पर्वताग्रं प्रप्लुत्य तत्र स्थितः। सः मां शीघ्रं तयोः समीपम् एकाकिनं प्रेषितवान्। अहं च सुग्रीवाज्ञया तौ नरसिंहौ उपगम्य, सौम्यलक्षणसम्पन्नौ तौ अञ्जलिपुटौ स्थितौ दृष्ट्वा, तयोः स्वरूपं विज्ञाय प्रीतिमान् अभवम्। तयोः स्कन्धे आरोप्य, तौ पुरुषर्षभौ तत्र नीतौ, सत्येन महात्मने सुग्रीवाय समर्पितौ। तयोः परस्परसंवादात् गाढा प्रीतिः अभवत्—तत्र प्रसिद्धौ वानरराजः नरपतिश्च। परस्परं समाश्वास्य, अतीतानि चरितानि च स्मरन्तः, रामः लक्ष्मणाग्रजः सुग्रीवं सान्त्वयामास। भ्रात्रा वालीना निष्कासितः, स्त्रीकारणात् महाबलः, तदा रामः, त्वद्वियोगदुःखेन क्लिश्यमानः, दुःखार्तः अभवत्। लक्ष्मणः वानरराजं सुग्रीवं तद्वृत्तान्तं न्यवेदयत्, स च वानरराजः लक्ष्मणवचनं श्रुत्वा...