वानरश्रेष्ठस्य नरेन्द्रस्य, सुग्रीवस्य च लक्ष्मणस्य च सह, त्वदीयं कौशलं सदा स्मरन्ति; रामः अपि त्वां निरन्तरं चिन्तयति। सौम्ये वैदेहि, यद्यपि त्वं राक्षसीनां वशं प्राप्ता, भाग्येन जीवसि; न चिरात् रामं महाबाहुं लक्ष्मणं च द्रक्ष्यसि। वानरसेनायामहम् हनुमान् नाम, सुग्रीवस्य मन्त्रिणः, अप्रमेयबलस्य। अहं महोदधिं तीर्त्वा लङ्कापुर्यां प्रविष्टः, तत्र दुष्टस्य रावणस्य शिरसि पादं न्यपातयम्। त्वां द्रष्टुमहं वीर्येणागतः; त्वं मां यथाभिप्रेतं न मन्यस्व; एषा शङ्का परित्यज्य मम वचने विश्वासं कुरु। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकीये रामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः शृणु। वानरश्रेष्ठात् रामकथां श्रुत्वा वैदेही मधुरया वाचा कोमलानि वाक्यानि प्रोवाच। सा उवाच—"वानर, पुनः रामस्य लक्ष्मणस्य च लक्षणानि मे कथय, यथा दुःखं मां न गृणाति। तस्य रूपं विस्तरशः वर्णय, ऊरू बाहू च, लक्ष्मणस्य च।" तदा वैदेह्या एवमुक्तः पवनसुतः हनुमान् रामस्य यथातथ्यं वर्णयितुमुपचक्रमे। "सौम्ये, सौभाग्यं ते यत्पतिं लक्ष्मणं च पृच्छसि, कमलनयने। विस्तरेण शृणु मम वचः, विशाललोचने, रामस्य लक्ष्मणस्य च लक्षणानि। रामस्य नेत्रे कमलदलसमानौ, मुखं पूर्णचन्द्रवत्, रूपसम्पन्नः सौम्यः च, जनकनन्दिनि। तेजसा सविता सदृशः, क्षमया पृथिवीसमः, बुद्ध्या बृहस्पतिसमः, यशसा इन्द्रसमः। स जीवसत्त्वानां रक्षिता, स्वजनानां च, स्वाचारस्य धर्मस्य च रक्षकः, रिपूनां दाहकः। स चतुर्वर्णस्य जगतः रक्षिता, लोकरक्षाबन्धनस्य संस्थापकः। स दीप्तिमान्, मह्यमान्यः, ब्रह्मचर्यव्रतधारी, साधुषु कृतज्ञः, सदाचारकुशलः। स राजधर्मविनीतः, ब्राह्मणभक्तः, प्राज्ञः, सद्गुणसम्पन्नः, शासितः, रिपुदर्पहन्ता। स यजुर्वेदविद्यायामन्वीक्षितः, वेदविद्भिः पूजितः, धनुर्वेदे वेदाङ्गेषु च निपुणः। स बृहद्भुजः, महाबाहुः, शङ्खकण्ठः, सुन्दरमुखः, गूढजत्रुः, रक्तपिङ्गलोक्षणः—स एव लोके राम इति प्रसिद्धः। तस्य स्वरे दुन्दुभिस्वनः, त्वचा स्निग्धा, स पराक्रान्तः, समवयवः, स्पष्टाङ्गः, श्यामवर्णः। स त्रिषु स्थिरः, त्रिषु दीर्घः, त्रिषु समः, त्रिषु उच्चः, त्रिषु ताम्रः, त्रिषु मृदुः, त्रिषु गम्भीरः सदा। त्रीणि रेखानि मांसदेशे, त्रिषु विक्रान्तः, चत्वारि विशेषाणि, त्रयाणि शिरांसि, चत्वारः विभागाः, चत्वारि चिह्नानि, चत्वारः ऊरवः, चत्वारः समता। चतुर्दश युग्मानि, चत्वारः दंष्ट्राः, चत्वारि गमनानि, बृहदोष्ठजघनास्यः, पञ्च मृदुगुणः, अष्टकुलसम्पन्नः। दश पद्मसमानानि, दश बृहद्विभागानि, त्रिभिः आच्छादितः, द्वे शुक्लचिह्ने, षट् उच्चानि, नव तनूनि, रामः त्रिषु विस्तारः। स सत्यधर्मरतः, कीर्तिमान्, संग्रहदया निष्ठः, देशकालविभागकुशलः, सर्वजनप्रियवक्ता। तस्य भ्राता, अन्यया जनन्या जातः, सौमित्रिः, अप्रमेयतेजाः, समानः स्नेहरेषु रूपे गुणेषु च। स रामः सुवर्णसङ्काशः, दीप्तिमान्, श्यामवर्णः, महायशाः, तौ च नरसिंहौ त्वां दृष्ट्वा हृष्यतः। पृथिवीं सर्वां विचिन्वन्तौ, अस्माभिः सह संश्रितौ, त्वां अन्विष्य भूमिमनुसरन्ति। तावृष्यमूकस्य मूलदेशे, वृक्षसमूहमध्ये, पूर्वकर्मनियोजितं मृगपतिं दृष्टवन्तौ। तत्र भ्रातृभीतेन सुग्रीवेण, रमणीयरूपेण, साकं वयम् अपि, सत्यप्रतिज्ञे वानरेन्द्रे। राज्यं च पूर्वकर्मनियतं सेवामः; तदा तौ काषायवाससम् उत्तमधनुष्पाणिनौ। तौ रम्यं ऋष्यमूकपर्वतप्रदेशं प्राप्य, धनुष्पाणीनौ नरसिंहौ दृष्ट्वा, वानरश्रेष्ठः। स पर्वतशिखरं प्लुत्वा, भयविष्टः, तत्रैव वानरराजः स्थितः। स शीघ्रं मां एकाकिनं तयोः समीपं प्रेषयामास; अहं च सुग्रीवाज्ञया तौ नरसिंहौ उपगच्छम्। रूपसम्पन्नौ, शुभलक्षणसम्पन्नौ, अञ्जलिं कृत्वा माम् अभिमुखौ स्थितौ; अहं च तयोः तत्त्वं विज्ञाय, प्रेम्णा तृप्तः। तयोः पृष्ठे आरूढौ तौ नरश्रेष्ठौ तत्रानीय, महात्मने सुग्रीवाय सत्येन समर्पितौ। तयोः परस्परसंवादात् गाढं स्नेहमुत्पन्नम्; तत्र प्रसिद्धौ तौ—वानरपतिर्नरपतिश्च। परस्परं सान्त्वयन्तौ, अतीतानि कथयन्तौ, रामः च लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता सुग्रीवं सान्त्वयामास। वालिना भ्रात्रा स्त्रीहेतोः निर्गमितः सुग्रीवः, महाबलः, तदा तव हरणजन्यं दुःखं रामं निष्प्रपञ्चकर्माणं व्यथयामास।