सा रजनीचररूपधारिणि दुःखिता सीता, दीर्घकालव्रतश्रमक्लिश्ता, तं रूपिणं कपिं दृष्ट्वा सान्त्वनपूर्वकं प्राह—"रात्रौ विचरन् योऽसि, रूपमपि यथेष्टमधत्ते, पुनः पुनर्मां दुःखयसीति न युक्तम्। अथवा न यथामन्ये, हृदयं तु त्वां दृष्ट्वा प्रमोदं लब्धम्। यदि रामस्यानुचरः प्रेषितोऽसि, तदा ते शुभमस्तु; रामकथां श्रोतुमिच्छामि, सा मे प्रिया। कथय रामस्य गुणान्, सौम्य कपे, यः मे प्रियतमोऽस्ति; त्वं हि हृदयं मम वहसि यथा निम्नगां वेगोऽतीव। कियदिदं स्वप्नसुखमिव, यदहं दीर्घकालं हृतापि, अरण्यवासिषु राघवप्रेषितमेकं पश्यामि। यदि स्वप्नेऽपि वीरं राघवं लक्ष्मणं च पश्येयम्, न मे शोकः स्यात्; स्वप्नोऽपि मम सहाय एव। नायं स्वप्नः, ह्यपि तु स्वप्ने कपिं दृष्ट्वा न शुभमुपजायते, शुभं तु मय्युपागतं। किं मनसो भ्रमोऽयं, वायुनिर्मितदर्शनं वा, उन्मादजं विकारं वा, मृगमरीचिकेव वा? नायं विकारो नाप्युत्पन्नो मद्भ्रमः; अहं स्वात्मन्यवस्थितास्मि, अयं च वानरः प्राकृत एव। एवं स्वबलाबलचिन्तया, राक्षसीनां कामरूपत्वात्, सीता तं कपिं राक्षसराजमेव मन्यमाना, किञ्चिद्भयमुपगता, तस्मै न प्रत्युवाच। तस्याः निश्चयं विज्ञाय, वायुपुत्रः हनूमान् मधुरैः प्रियैः वाक्यैः तां प्रहृष्टामकार्षीत्। स उवाच—"रामः सूर्यसमानप्रभः, लोकप्रियः चन्द्रवत्, सर्वजनाधिपः वैश्रवण इव। पराक्रमे विष्णुसमः, सत्यवागनृगुणः, वाक्पतिरिव मधुरभाषी। रूपेण मनोजवदन्यः, सौम्यः, सम्पन्नः, कोपसमये महाबलः, रथिनां श्रेष्ठः। तस्य बाहुप्रच्छायया जगदाश्रितम्; मृगवपुर्धरं रामं वञ्चयित्वा त्वं निर्जने हृता; शीघ्रं तस्य फलमपि द्रक्ष्यसि, वीर्यवान् रामः रावणं युद्धे हन्ता। क्रुद्धः स बाणैः वह्निसमदीप्तैः समरे रावणं नाशयिष्यति; तेनैव रामेणाहं दूतः प्रेषितः, त्वत्सकाशं समागतः। स सविनयं तव कुशलं पृच्छति, सखा च तस्य सुग्रीवो वानरः अपि ते कुशलं ब्रूते। वानराधिपः सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह सदा तव कुशलं स्मरति; रामः त्वां नित्यं चिन्तयति। सौभाग्येन जीवसि वैदेहि, राक्षसीनां वशमुपगता; शीघ्रं रामं महाबाहुं लक्ष्मणं च द्रक्ष्यसि। वानराणां मध्ये अहं हनूमान् नाम, सुग्रीवस्य मन्त्रिणः, अपारबलसम्पन्नः। सागरं तीर्त्वा लङ्कापुर्यां प्रविष्टः, रावणस्य शिरसि पादमपि स्थापयित्वा, त्वत्सकाशं स्ववीर्येणागतः। न यथामन्यसेऽहं, संशयं त्यज—मे वाक्यं विश्वसिहि।" रामकथां कपिवरात् श्रुत्वा, वैदेही मधुरया वाचा सान्त्वनपूर्वं प्राह—"कपिवर, पुनः रामलक्ष्मणयोः लक्षणानि कथय, यथा शोकः मां न गृणाति। तस्य रूपं, स्थितिं, ऊरू, बाहू च वर्णय; लक्ष्मणस्यापि।" एवमुक्तः पवनसुतः हनूमान् तस्यै रामलक्षणवर्णनमुपचक्रमे—"धन्यं यत् त्वं पृच्छसि, वैदेहि, पतिस्वरूपं लक्ष्मणस्य च, कमललोचने। शृणु मे, विशालाक्षि, रामस्य लक्ष्मणस्य च विशेषलक्षणानि। रामस्य नेत्रे पद्मदलसमानि, मुखं पूर्णचन्द्रवत्, सौम्यः, सुन्दरः, दयालुः, जनकात्मजे। प्रभया सूर्यसमानः, क्षमया पृथिवीसमः, बुद्ध्या बृहस्पतिसमः, यशसा इन्द्रसदृशः। प्राणिनां रक्षिता, स्वजनानां रक्षिता, स्वाचारस्य धर्मस्य च रक्षकः, शत्रुतापनः। चतुर्वर्णस्य रक्षकः, लोकमर्यादानां स्थापकः, प्रतिष्ठापकश्च। प्रभायुक्तः, पूजितः, दीक्षितः, सतां कृतज्ञः, सदाचारनिपुणः। राजधर्मविद्यायुक्तः, ब्राह्मणभक्तः, बुद्धिमान्, सुशीलः, विनीतः, शत्रुतापनः। यजुर्वेदविद्यावान्, वेदविद्भिः पूजितः, धनुर्वेदवेदाङ्गविद्यापरः। बृहद्भुजः, महाबाहुः, शङ्खकण्ठः, सुन्दरवदनः, गूढजत्रुः, रक्ताक्षः—सर्वेषां मध्ये राम इति प्रसिद्धः। दुन्दुभिस्वरः, स्निग्धवर्णः, पराक्रान्तः, समवयवः, सुप्रतिष्ठिताङ्गः, श्यामवर्णः।" एवं हनूमान् सीतायै रामलक्ष्मणयोः लक्षणानि स्पष्टयामास, सा तानि श्रुत्वा तस्य वचने विश्वासमकरोत्।