पूर्वमेव तु, सुमित्रानन्दनः सुमित्रिसुतः सौमित्रिः, मित्राणां प्रियः, तृणचीरवसानः, भ्रातरं ज्येष्ठं अनुगन्तुं प्रस्थितवान्। ततो वयं, पतिसंयुक्ताः पतिव्रतानि धर्माणि अनुतिष्ठन्त्यः, स्वामिनः आज्ञां समादृत्य, अदृष्टपूर्वं गम्भीरं भयानकं च वनं प्रविष्टाः। तत्र दण्डकारण्ये तेन महात्मना सह वसन्त्याः मम, रावणः नाम दुष्टः राक्षसः मां हरितवान्। स मां जीवितरक्षणाय द्वौ मासौ कालं दत्तवान्; तयोः मासयोः अन्ते अहं प्राणान् त्यक्ष्यामि। एवं स्थितायां, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः श्रोतव्यः। तत्र, तस्याः दुःखार्तायाः सीतायाः वचनानि शृण्वन्, वानरश्रेष्ठः हनुमान् ताम् आश्वासयन् इदं प्रत्युवाच। "देवि, अहं रामस्य दूतः त्वत्सकाशं आगतः। वैदेहि, रामः कुशलम् अस्ति, स च तव कुशलं पृच्छति। यो ब्रह्मास्त्रविद् वेदविदां श्रेष्ठः दशरथात्मजः रामः, स त्वां कुशलं पृच्छति। लक्ष्मणश्च महातेजाः प्रियसखः तव दुःखेन संतप्तः, शीर्ष्णा नमस्कृत्य तव कुशलं पृच्छति।" तयोः नरसिंहयोः कुशलं शृण्वन्ती सा देवी, सर्वाङ्गैः प्रमोदिता, हनूमन्तं प्रत्युवाच। "सत्यं, इयं लोके प्रसिद्धा वाणी मम शुभा प्रतीतिर्भवति—‘प्रियदर्शनस्य सौख्यं शतवर्षेऽपि न लभ्यते।’ तयोः मिलनकाले अद्भुतं हर्षम् उपपन्नम्। तौ च परस्परं विश्वस्य संवादं चक्रतुः। तस्याः वचनं श्रुत्वा, हनुमान् वातात्मजः दुःखार्तां सीतां समीपमगच्छत्।" हनूमतः समीपं समीपं गच्छतः, सीता तम् अधिकतरं रावणस्य मायया रूपान्तरितं मन्यते स्म। "हा, धिक् माम्! एतादृशं वचनं मया उक्तम्। नूनं एषः रूपान्तरं कृत्वा रावण एव।" इति चिन्तयित्वा, अशोकवृक्षस्य शाखां त्यक्त्वा, शोकक्लिष्टा सा निर्मला सीता भूमौ एव उपाविशत्। तदा बलवान् हनुमान् जनकात्मजायै नमस्कृत्य तस्थौ; सा तु भयभीता पुनः तं न अपश्यत्। नम्रं तम् विलोक्य, शशिसमानमुखी सीता, दीर्घं निश्वस्य, मधुरया वाचा वानरं उवाच—"यदि त्वं रावण एव मायावान् रूपमस्ताय आगतः, मां पुनः क्लेशयसीति न युक्तम्। यः पूर्वं जनस्थानं त्यक्त्वा तापसरूपं कृत्वा दृष्टः, स एव त्वं रावणः। रात्रिचर, रूपान्तरकुशलः, पुनः मां उपतापयसीति न उचितम्। किं तु, नूनं न तथा यथा मया शङ्कितम्, ह्यनया त्वां दृष्ट्वा हृदयं हृष्टम्। यदि रामदूतः आगतः असि, शुभं ते अस्तु; रामकथां श्रोतुम् इच्छामि।" "रामस्य गुणान् कथय, सौम्य वानर, स मे प्रियः; त्वं हृदयं मम वहसि यथा प्रवाहः तटम्। अहो, स्वप्नसुखस्य माधुर्यम्—दीर्घकालं नीत्वा, अधुना राघवदूतं वानरं पश्यामि। स्वप्नेऽपि यदि राघवं लक्ष्मणेन सह पश्येयम्, न निराशा स्याम्; स्वप्नोऽपि मे सहायः। नाहं स्वप्नं मन्ये; स्वप्ने वानरदर्शनं शुभदं न भवति, किन्तु मम शुभं जातम्। किं मनोमोहः, किं वातवाहितं दर्शनं, किं वा प्रमादजं विकारः, किं मरीचिका? नायं प्रमादः, न च प्रमादलक्षणं; आत्मानं च जानामि, वनचरं च।" एवं स्वबलाबलानि विविच्य, राक्षसानां रूपान्तरशक्त्या, सीता राक्षसेश्वरत्वं तस्य शङ्कमाना, न किञ्चिद् प्रत्युवाच। तस्याः निश्चयम् अवगम्य, हनुमान् वातसुतः, ताम् इन्द्रियप्रियैः वाक्यैः प्रहृष्टां चकार। "रम्यः सूर्यसमप्रभः, प्रियः लोकस्य शशिवत्, रामः सर्वेषां जनानां राजा, यथा वैश्रवणः। वीर्ये विष्णुना तुल्यः, सत्यवादी, मृदुवादी, वाग्देवता इव। रूपवान्, मनोज्ञः, श्रीमान्, साक्षात्कामदेववत्; क्रुद्धः च महाबलः, रथेषु श्रेष्ठतमः। सर्वं जगदस्य महाबाह्वोः छायायाम् आश्रयति; मृगवपुः कृत्वा रामं आश्रमात् अपसार्य त्वं निर्जने हृतासि।" "शीघ्रं तत् फलम् द्रक्ष्यसि, वीर्यवान् रामः रणाङ्गणे रावणं हन्ता। क्रुद्धः ज्वलद्ग्निशिखासमानैः बाणैः सः विनाशयिष्यति; तेनैव रामेण दूतः प्रेषितः, अहं तव समीपम् आगतः।" पुनः, "नमस्कृत्य, सः महाबाहुः तव कुशलं पृच्छति; रामस्य मित्रं वानरः सुग्रीवः अपि तव कुशलं पृच्छति। वानरश्रेष्ठराजः सुग्रीवेण सह लक्ष्मणश्च सदा तव कौशलं स्मरन्ति; रामः निरन्तरं त्वां चिन्तयति।" एवं श्रीरामस्य दूतः हनुमान्, सीतायाः दुःखं शमयन्, रामस्य गुणान् वर्णयन्, तस्याः हृदयं प्रमोदं चकार।