सः कीर्तिमान् रामः स्वानि मूल्यवानि उत्तरीयवस्त्राणि परित्यज्य, राज्यं च मनसि परित्यज्य, माम् अथ तस्य मातरि न्यवेशयत्। अहम् अपि शीघ्रं तस्य पुरतः वनवासिनीव निर्गता, यतः तस्मात् वियोगे स्वर्गवासोऽपि न रोचते। ततः पूर्वमेव सौमित्रिः सखिभिः प्रियः, विशिष्टैः तृणचर्मवस्त्रैः भूषितः, अग्रजस्य अनुगमनाय निर्गतः। वयं पतिसंश्रिताज्ञाः दृढव्रताः च, तस्य आज्ञां पूजयन्त्यः, गम्भीरं भीषणं च वनं प्रविविशुः, यत् पूर्वं न दृष्टम्। तत्र दण्डकारण्ये तेन महात्मना सह वसन्त्या मया, रावणेन दुष्टेन राक्षसेन अपहृता अहम्। सः मे द्वौ मासौ जीवितरक्षणाय दत्तवान्; तयोः मासयोः अन्ते प्राणान् त्यक्ष्यामि। शृणुत तु श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिप्रणीतायां सुन्दरकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः। तस्याः वचः श्रुत्वा हनूमान् वानरश्रेष्ठः, शोकसन्तप्ता याः तस्यै सान्त्वनवचनानि प्रत्युवाच। "देवि, अहम् रामस्य दूतः त्वत्सकाशम् आगतः; वैदेहि, रामः कुशलम् अस्ति, सः च तव कुशलम् अपृच्छत्। ब्रह्मास्त्रवेदवित्, वेदविदां श्रेष्ठः, दशरथात्मजः रामः, हे देवि, तव कुशलम् अपृच्छत्। लक्ष्मणः अपि महातेजाः, तव प्रियः सखाः, दुःखितः शिरसा ते नमः कृतवान्।" तयोः नरसिंहयोः कुशलश्रवणेन सा स्त्री, सर्वाङ्गैः प्रमुदिता, तदा हनूमन्तम् उवाच। "सत्यं लोकेषु श्रुतिः शुभा इयं मम समुपस्थितम्— 'प्रियदर्शनात् सुखम् शतवर्षात् अधिकम् भवति' इति। तयोः समागमे अद्भुतं सुखम् उदपादि; विश्वास्य परस्परं तौ संवादं चक्रतुः।" तस्या वचः श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः, शोकग्रस्तां सीताम् उपससार। हनूमतः समीपगमनात् सीता तं रावणं रूपान्तरकुशलम् इति अधिकतरं शङ्कितवती। "हन्त, धिक् मम, यद् एवं वदामि! रूपान्तरं कृत्वा अयं रावण एव।" अशोकशाखां त्यक्त्वा, शोककर्शिता सा, रूपेण निष्कलङ्का, तत्रैव भूमौ उपाविशत्। तदा बलवान् हनूमान् जनकात्मजां प्रणम्य, सा भीतया न पुनः अपि तं निरीक्षितवती। तस्य प्रणमन्तं दृष्ट्वा, चन्द्रमुखी सीता, मृदुना वाचा किञ्चित् दीर्घनिःश्वासं कृत्वा वानरं उवाच। "यदि त्वम् रावणः मायावान् स्वमायया रूपान्तरं कृत्वा माम् पुनः क्लेशयसि, तद् अनुचितम्। जानस्थानम् आश्रित्य त्वम् स्वं रूपं त्यक्त्वा तपस्विवद् अगमः; स एव त्वम् रावणो दृष्टः मया। निशाचर, रूपान्तरकुशल, पुनः माम् उपतापयसि, यद्यपि उपवासकर्शिता दुःखिता चास्मि; तद् अनुचितम्। अथवा न एवं यथाशङ्के, हि हृदयं तव दर्शनात् प्रमुदितम्। यदि त्वम् रामस्य दूतः, शुभम् अस्तु ते; त्वां पृच्छामि, वानरश्रेष्ठ, रामकथां हि मे प्रिया।" "रामस्य गुणान् मे कथय, सौम्य वानर, सः मे प्रियतमा; त्वम् हृदयं मे आकर्षयसि यथा प्रवाहः तटम्। अहो, स्वप्नसुखस्य माधुर्यम्, यत् दीर्घकालम् अपहृता अहम्, अद्य वनवासिनां मध्ये राघवदूतं पश्यामि। यदि स्वप्ने अपि वीरं राघवम् लक्ष्मणेन सह पश्येयम्, न निराशा स्याम्; स्वप्नोऽपि मे सहायः स्यात्। न हि एषः स्वप्नः इति मन्ये, वानरदर्शनं स्वप्ने न शुभम्, तथापि शुभम् प्राप्तम्। किंचित् मनोभ्रमः, वातनुनीता दृष्टिः, उन्मादसम्भवः, मृगतृष्णा वा एषा? न ह्येष उन्मादः, न च उन्मादलक्षणा भ्रान्तिः; अहम् आत्मानं वेद्मि, एष च वनचारी अपि।" एवं स्वबलाबलविचारं बहुधा कृत्वा, सीता राक्षसीनां रूपान्तरकौशलात् तं राक्षसाधिपतिम् इति शङ्कमाना बभूव। एवं निश्चित्य, तनुलता जनकनन्दिनी सीता वानरं प्रत्युत्तरं न दत्तवती। तस्याः निश्चयं विज्ञाय, मारुतात्मजः हनूमान् तदा श्रोतृमनोहरैः वाक्यैः तां प्रमोदयान् उवाच। "सूर्यसङ्काशः, लोके चन्द्रवत् प्रियः, रामः सर्वेषां जनानां राजा, यथा वैश्रवणः। वीर्ये विष्णुना तुल्यः, सत्यवादी, मृदुवाक्यः, वाक्पतिना इव। रूपवांश्च, मनोज्ञश्च, ऐश्वर्ययुक्तः, साक्षात् मदन इव; कोपसमुत्थितः, रणधीरः, महारथेषु श्रेष्ठः। तस्य महाबाहोः छायया जगत् आश्रितम्; मृगस्वरूपेण तं आश्रमात् अपसार्य त्वम् एकाकिनी हृतासि। शीघ्रं तस्य फलं द्रक्ष्यसि; वीर्यवान् रामः समरे रावणं हनिष्यति। कोपसंयुक्तैः ज्वलद्भिः शरैः सः विनाशयिष्यति; तेनाहम् दूतः प्रेषितः, त्वत्समीपम् आगतः।