यदि भगवān् मयि तुष्टः, यदि मम तपः सफलम् अभवत्, तर्हि सगरस्य सर्वे पुत्राः मम द्वारा जलं प्राप्नुयुः—इति महात्मा भगीरथः प्रार्थयामास। येषां महात्मनाम् अङ्गाराः गङ्गाजलेन सिक्ताः, ते सर्वे स्वपितृभिः सह परां गतिं प्राप्नुयुः—इति सः पुनः याचत। हे भगवन्, मम वंशस्य कृते एषा प्रार्थना अस्ति, यथा अस्माकं वंशः न विनश्येत्; इक्ष्वाकुवंशे एषः परमः वरः मम दीयताम्—इति सः जगौ। तदा सर्वलोकपितामहः तं राजानम् शुभैः मधुरैश्च वाक्यैः सम्बोधितवान्। स उवाच—महान् एषः तवाभिलाषः, भगीरथ, महाबाहो रथिनां श्रेष्ठ; तथा अस्तु, शुभम् अस्तु ते, इक्ष्वाकुवंशवर्धन। एषा हि हिमवत्प्रसूताः ज्येष्ठा दुहिता गङ्गा धार्या भवितव्या; तत्र हरः नियुक्तव्यः, स एव तां धारयितुं क्षमः। पृथिवी गङ्गायाः पतनं न सहिष्यति, त्रिशूलधारिणं विना अन्यं कञ्चन अहं न पश्यामि येन सा ध्रियेत। एवं उक्त्वा राजानं प्रति, गङ्गां च सम्बोध्य, लोकस्रष्टा सर्वैः देवैः मरुद्गणैः च सह स्वर्गं प्रति जगाम। एवमेकचत्वारिंशः सर्गः बालकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे समाप्तः। ततः त्रिचत्वारिंशः सर्गः श्राव्यः। यदा देवेशः स्वं स्थानं गतः, तदा भगीरथः भूमौ अङ्गुष्ठेन संस्थाप्य संवत्सरमेकं पूजनं चकार। संवत्सरस्य पूर्णे काले, सर्वभूताधिपः उमापतिः पशुपतिः तं राजानं सम्बोधितवान्—सन्तुष्टोऽस्मि त्वयि नरश्रेष्ठ; यत् ते रोचते, तत् करिष्यामि। गिरिराजतनयां शिरसि धारयिष्यामि। ततः हिमवतः ज्येष्ठा दुहिता, सर्वलोकसम्मानिता, अतिविस्तीर्णरूपा, दुर्धरवेगा च अभवत्। सा दिवः पतन्ती, हे राम, शङ्करस्य शिरसि न्यपतत्; सा देवी गङ्गा, दुर्धरगामिनी, मार्गं विचिन्तयन्ती तत्र स्थितवती। सा तं प्रवाहं हरं च गृहीत्वा अधः लोकं प्रति प्रविष्टवती; तस्याः गर्वं विज्ञाय, भगवतः हरस्य कोपः अभवत्। त्रिनेत्रः तां निगूढुं निश्चितवान्; सा पुण्या नदी रुद्रस्य शिरसि न्यपतत्। शैवजटाजूटगह्वरे, हिमालयसदृशे, सा भूमिं प्रति गन्तुं न शशाक। जटाजूटात् निर्गमनं न प्राप्नोति स्म; तत्र देवी वर्षाणि बहूनि विचरन्ती स्थितवती। तत्र पुनः, परमं तपः कुर्वाणः कश्चन तां दृष्ट्वा तुष्टः अभवत्, हे रघुनन्दन। तदा हरः गङ्गां बिन्दुसरः सरः प्रति मोचयामास; सा मुक्तवती सप्तधाऽभवत्। ह्लादिनी, पावनी, नलिनी—एता त्रयः शिवस्य शुभाः आपः पूर्वदिशं प्रवहन्त्यः। शुचक्षुः, सीता, सिन्धुश्च—एता त्रयः शुभनद्यः पश्चिमदिशं जग्मुः। सप्तमी भगीरथस्य रथं अन्वगच्छत्; भगीरथः राजर्षिः दिव्ये रथे आरूढः। महाबला गङ्गा अग्रे प्रवहन्ती, सः च तां अन्वगच्छत्; दिवः शङ्करशिरसश्च भूमिं प्रति सा न्यपतत्। तत्र जलं भीमस्वनं कुर्वन्तं, मत्स्यकच्छपसङ्घैः शिशुमारैः च सहितम् अपतत्। सा पतन्ती भूमौ पतिता, पृथिवी शोभाम् अवाप; तदा दिव्यर्षयः, गन्धर्वाः, यक्षाः, सिद्धाश्च अपि तां दृष्ट्वा विस्मयं गताः। सा दिवः पृथिवीं प्रति पतन्ती, विमानैः, नगररूपैः, अश्वैः, नागैः च सह दृश्यते स्म। देवाः तत्र स्थिताः नौकाभिः विचरन्तः, गङ्गायाः अद्भुतं लोकेऽवतरणं दृष्टवन्तः। द्रष्टुम् इच्छन्तः देवगणाः, अपरिमितबलाः, समागताः; ते गच्छन्तः आभरणैः दीप्तिमन्तः बभासिरे। आकाशः मेघैः पूरितः शतसूर्यसमप्रभः, शिशुमारैः, भुजगैः, चलन्मत्स्यैः च शोभितः। विद्युत्सङ्काशैः, श्वेतवारिभिः सह सहस्रधाराभिः व्याप्तः। शरद्भ्रदण्डैः हंससंघैः आकाशः आच्छादितः; क्वचित् नदी शीघ्रगामिनी, क्वचित् वक्रगामिनी, क्वचित् विस्तीर्णा च अभवत्। क्वचित् उत्तोलिता, क्वचित् शनैः मन्दगमना; क्वचित् जलं जलेन पुनः पुनः स्पृशति स्म। पुनः पुनः ऊर्ध्वं गच्छन्ती, पुनः भूमौ पतन्ती; यत् शङ्करशिरसः पतितम्, तत् पुनः भूमौ न्यपतत्। तत् जलं निर्मलम्, सर्वपापविनिर्मुक्तम्, दीप्तिमान् अभवत्; तत्र भूमौ स्थिताः मुनयः, गन्धर्वाश्च, तद्भवस्य शरीरात् पतितं जलं स्पृष्ट्वा पवित्रं मन्यमानाः। ये दिवः पतित्वा भूमिं प्राप्ताः शापेन, ते तत्र स्नानं कृत्वा पापरहिताः अभवन्; तैः जलैः पापं क्षालितम्, पुण्यसम्पन्नाः अभवन्। ते पुनः आकाशं प्रविश्य स्वं लोकं प्राप्नुवन्; जनाः अपि तेन तेजस्विना जलप्रवाहेन हृष्टाः अभवन्। गङ्गायां स्नानं कृत्वा शुद्धाः अभवन्; भगीरथः राजर्षिः दिव्ये रथे आरूढः अभवत्। एवं गङ्गावतरणस्य अद्भुतं चरित्रं प्रवहद्भिः देवगणैः, ऋषिभिः, भूमिप्रजाभिः च साक्षात् दृष्टम्।