ततः तेजस्वी भगीरथः, दीर्घबाहुः, सम्स्तितः अञ्जलिं कृत्वा, सर्वलोकपितामहम् उद्दिश्य सम्बोधितवान्। स भगवतः प्रसन्नताम्, स्वस्य तपस्यः फलप्राप्तिं च ज्ञात्वा, विनयपूर्वकं प्रार्थितवान्—यदि भगवन् मयि तुष्टः, यदि मम तपः सफलम् अभवत्, तदा सगरस्य सर्वे पुत्राः मम द्वारा जलं प्राप्नुयुः। यः गङ्गाजलैः सम्सिक्तः सगरपुत्राणां भस्म, ते महात्मानः, तेषां पितृभिः सह, परमं स्वर्गं प्राप्नुयुः। हे देव, अहं इदं वंशस्य हितार्थं याचामि, यथा अस्माकं वंशः न नश्येत्; इक्ष्वाकुवंशे मे एषः परमः वरः दत्तः भवतु, प्रभो। ततः सर्वलोकपितामाहः राजानं शुभैः मधुरैः वाक्यैः सम्बोधितवान्। स भगीरथस्य महद् इच्छां दृष्ट्वा, "एषा ते महती कामना, भगीरथ, महारथ—तथा भवतु, ते कल्याणं अस्तु, इक्ष्वाकुवंशवर्धन," इति उक्तवान्। हिमालयस्य ज्येष्ठा कन्या गङ्गा धार्यते, हे राजन्; तत्र हरः स्थाप्यः, स तां धारयितुं योग्यः। पृथिवी गङ्गावतरणं न सहते; त्रिशूलधारिणं शिवं विना अन्यः न दृश्यते येन सा धार्येत्। एवं राजानं उक्त्वा, गङ्गां च सम्भाष्य, लोकस्रष्टा सर्वदेवैर् मरुत्संघैः सह स्वर्गं गतवान्। एवं च बालकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे द्विचत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। श्रुत्यर्थं त्रिचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे। देवाधिपः स्वर्गं गते, भगीरथः भूमौ अङ्गुष्ठं निहत्य, एकवर्षं दीर्घं पूजार्थं तपः अकरोत्। वर्षे समाप्ते, सर्वभूताधिपः, उमापतिः, पशुपतिः, राजानं इदं वचनम् उवाच—"त्वया अहं तुष्टः, नरश्रेष्ठ; यद् इच्छसि तत् करिष्यामि। पर्वतराजकन्यां शिरसि धारयिष्यामि।" ततः हिमवतः ज्येष्ठा कन्या, सर्वलोकपूजिता, महद् रूपं धारयित्वा, असह्यं वेगं प्राप्य, आकाशात् गङ्गा शिवस्य शिरसि पतिता। सा देवी गङ्गा, यः अत्यन्तदुष्टनिग्रह्या, स्वस्य मार्गं चिन्तयित्वा, शिवं च प्रविष्टवती। गङ्गायाः गर्वं ज्ञात्वा, भगवन् हरः कुपितः अभवत्। त्रिनेत्रः तां गुहायाम् गुप्तुम् निश्चितवान्; सा पुण्यनदी रुद्रस्य शिरसि पतिता। शिवस्य जटाजूटगुहायाम्, हिमालयसदृशे, सा गङ्गा भूमिं गन्तुं न शशाक। जटाजूटात् निर्गमनं न लब्ध्वा, सा देवी बहूनि वर्षाणि तत्र विचरन्ती। तत्र पुनः, एकः तपस्वी तां दृष्ट्वा, तस्य उपस्थितिरेण सन्तुष्टः अभवत्। ततः हरः गङ्गां बिन्दुसरः सरोवरं प्रति मुक्तवान्; मुक्तायाः सप्त धाराः उत्पन्नाः। ह्लादिनी, पावनी, नलिनी—एते त्रयः शिवस्य पुण्यजलाः पूर्वदिशं गताः। सुचक्षुः, सीता, सिन्धु—एते त्रयः पश्चिमदिशं प्रस्थिताः। सप्तमी धाराः भगीरथस्य रथं अनुगच्छन्ती। भगीरथः राजर्षिः दिव्यं रथं आरोह्य, गङ्गा अग्रे गतवती, स तां अनुगच्छन्। आकाशात् शिवशिरसः भूमौ तया अवतरणम् अभवत्। तत्र जलं तीव्रनिनादेन प्रवाहितम्, मीनकूर्मसमूहैः, शिशुमारगणैः सह। पतिते तत्र भूमौ, पृथिवी दीप्तिमती अभवत्; तदा दिव्यर्षिसंघाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, सिद्धाः च तत्र उपस्थिताः। ते गङ्गायाः आकाशात् भूमौ पतनं द्रष्टुं विमानैः, नगराकारैः, अश्वैः, गजैः च आकाशे विचरन्तः। देवाः तत्र नावैः स्थित्वा, गङ्गावतरणस्य अद्भुतं महत्त्वं ददृशुः। द्रष्टुम् इच्छन्तः देवसंघाः, अतिबलिनः, समागताः; तेषां भूषणानि दीप्तिमन्ति अभवन्। मेघैः पूर्णं आकाशं शतसूर्यसदृशं दीप्तिमत् अभवत्, शिशुमारैः, सर्पैः, चञ्चलमीनैः च। विद्युत्सदृशं आकाशं, श्वेतं, उद्यमनं जलं सहस्रधाराभिः विस्तीर्णम्। शरद्भूतमेघसदृशं आकाशं, हंसपङ्कैः आच्छादितम्; नदी कदाचित् शीघ्रं, कदाचित् विक्रान्तं, कदाचित् विस्तीर्णं गतवती। कदाचित् ऊर्ध्वं प्रवाहितम्, कदाचित् शनैः, मृदु, कदाचित् जलं जलं पुनः पुनः आघातम्। पुनः पुनः ऊर्ध्वं उत्थाय भूमौ पतितम्; यत् शङ्करस्य शिरसः पतितम्, तत् पुनः भूमौ पतितम्। ततः तद् जलं, शुद्धं, सर्वपापविहीनं, दीप्तिमान् अभवत्; तत्र भूमौ स्थिताः ऋषिसंघाः, गन्धर्वाः, भगवतः शरीरात् पतितं जलं स्पृष्ट्वा, तद् पुण्यं इति घोषयन्तः। ये आकाशात् भूमौ शापेन पतिताः, तत्र स्नानं कृत्वा, पापविहीनाः अभवन्; तेषां पापानि तेन जलेन क्षालितानि, शुभसम्पन्नाः अभवन्। पुनः आकाशं प्रविश्य, स्वं लोकं प्राप्तवन्तः; जनाः तेन दिव्येन जलेन प्रमुदिताः, हर्षिताः अभवन्।