ततः ताः राक्षसीः राक्षसाधिपतेः प्रासादे नियुक्तान् राक्षसान् आहूयुः, ये राक्षसाधिपस्य आज्ञया तत्र स्थिताः। ते राक्षसाः शूलबाणखड्गादिभिः विविधायुधैः सुसज्जिताः, भीतिसंविग्नाः शीघ्रं तत्र संग्रामे प्रविशेयुः। सर्वतः तैः परिवृतः अहं राक्षसबलं विनाशयितुं समर्थः स्याम्, किन्तु महोदधेश्च दूरं तीरं न गच्छेयम्। बहवः शीघ्रकर्माणः राक्षसाः मां परिवृत्य गृहीत्वा, कार्यं न सिद्ध्येत्, अहं च बद्धः स्याम्। अत्र, मार्गं नष्टं, राक्षसैः परिवृतः, समुद्रेण च संवलितः, जनकात्मजा सीता रहसि वसति। यदि अहं राक्षसैः संग्रामे हन्येय वा बद्धः स्याम्, तदा रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थं अन्यः सहायः न दृश्यते। विचिन्त्य, मम वधेन कोऽपि वानरः महोदधिं शतयोजनविस्तीर्णं तरितुं समर्थः न दृश्यते। अहं सहस्राणि अपि राक्षसान् हन्तुं समर्थः अस्मि, किन्तु महोदधेश्च पारं न गच्छेयम्। यदि अहं सीतायै वदामि, तदा महद् दोषः स्यात्; यदि न वदामि, तदा वैदेही प्राणान् त्यजेत्। स्थानकालविरोधेन कार्याणि विफलानि भवन्ति, यथा सन्देशवाहकः भ्रमितः सवितुः उदयकाले तमः नश्यति। यः उपायः हिताय न, किं तस्य सिद्धिः? सन्देशवाहकाः स्वबुद्धिमन्तः सन्तः अपि कार्यं विफलयन्ति। कथं कार्यं न विफलयेत्? कथं अहं न विषण्णः स्याम्? कथं समुद्रतरणं न व्यर्थं स्यात्? कथं सीता मम वचनं शृणुयात्, न च भीता स्यात्? इति चिन्तयन् बुद्धिमान् हनुमान् उपायं चकार। रामस्य निर्दोषकर्मणः, धृतात्मनः च स्तुतिं कृत्वा, अहं तां शोकबद्धचित्तां न भयावहेयम्। रामस्य शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि, इक्ष्वाकुवंशश्रेष्ठस्य आत्मवेदिनः, अहं प्रस्तुत्य वदामि। मम मधुरवचनैः सर्वं शृणुयात्, तदा सीता विश्वासं कुर्यात्, सर्वं यथायोग्यं विधास्यामि। एवं बलवान् हनुमान्, जगन्नाथस्य पत्न्याः निरीक्षणं कृत्वा, वृक्षशाखासु स्थितः, मधुराणि सत्यम् वचनानि उवाच। शृणु सन्दर्शयामि एकत्रिंशः सर्गः श्रीवाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे। हनुमान्, अनेकविधं चिन्तयन्, वैदेह्यै मधुरवचनानि उवाच, यथा सा शृणुयात्। अत्र एकः राजा दशरथः नाम्ना, रथगजाश्वसम्पन्नः, धर्मात्मा, महायशाः, इक्ष्वाकुवंशे प्रसिद्धः। सः राजर्षिधर्मेषु श्रेष्ठः, महर्षिसमः तपसा, सम्राट् वंशे जातः, बलतः इन्द्रसमानः। सः अहिंसारतिः, अलुब्धः, दयालुः, सत्यवीर्यः, इक्ष्वाकुवंशाधिपः, लक्ष्मीसम्पन्नः, सुखदः च स्वयम् सुखी च। सः राजलक्षणसम्पन्नः, महातेजाः, राजर्षिवृषः, चतुर्दिशं प्रसिद्धः, सर्वेभ्यः सुखदः। तस्य प्रियः ज्येष्ठः पुत्रः, चन्द्रमुखः, रामः नाम, बुद्धिमान्, सर्वधनुर्धराणां श्रेष्ठः। सः स्वधर्मं रक्षति, प्रजाः रक्षति, सर्वभूतानि रक्षति, शत्रुनाशकः, धर्मनिष्ठः। वृद्धसत्यनिष्ठपितुः आज्ञया सः वीरः पत्नीं भ्रातृं च सहितः वनं गतः। तत्र, महावने मृगयायां राक्षसान् मायाविनः बहून् हत्वा। जनस्थानवधं तथा खरदूषणयोः वधं श्रुत्वा, तव रावणः क्रोधात् अपहरत्। रावणः मायया मृगरूपं धृत्वा रामं वनं भ्रमयन्, त्वां अपहरत् यदा रामः त्वां अन्वेषयन्। तत्र रामः सुग्रीवः नाम वानरमित्रं प्राप्तवान्; ततः रामः शत्रुनगरजयः वालिं हत्वा। सः सुग्रीवाय महात्मने वानरराज्यं पुनः दत्तवान्; सुग्रीवस्य आज्ञया रूपान्तरसमर्थाः वानराः सहस्रशः सर्वदिशं तां देवीं अन्वेषयन्। अहं सम्पतेः वचनात् समुद्रं शतयोजनविस्तीर्णं तरित्वा आगतः। तस्य विशालाक्ष्याः हेतोः शीघ्रं समुद्रं तरित्वा, वर्णरूपसौन्दर्येण यथावर्णितां तां दृष्टवान्। रामात् स्वयम् श्रुतवान् अहं तां प्राप्तवान्; एवं उक्त्वा वानरश्रेष्ठः मौनं धारयामास। जनकात्मजा तद्वचनं श्रुत्वा महद् विस्मयं प्राप, ततः कुण्डलितकेशान्ता, सुकेशी, भीता, मुखं शिंशपावृक्षं प्रति उत्तोल्य अपश्यत्। वानरस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वदिशं च निरीक्ष्य, सीता स्वयम् रामं स्मृत्वा परमं हर्षं प्राप। सा पार्श्वे, ऊर्ध्वे, अधस्तात् अपि दृष्ट्वा, कपिसेनापतिं ताम्रवानरराजमन्त्रिणं, वातात्मजं, गगने सूर्यवत्, गम्भीरमनोऽपि अपश्यत्। शृणु द्वात्रिंशः सर्गः श्रीवाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे। ततः, शाखासु स्थितं तम् दृष्ट्वा, तस्य मनः व्याकुलम् अभवत्; सः शुक्लवल्कलधारी, ताम्रः विद्युत्समूहवत्। तत्र सा वानरं दीनं, मधुरभाषिणं, अशोकपुष्पसमूहवत् दीप्तिमन्तं, सुवर्णपिङ्गाक्षं अपश्यत्।