हनुमान्, वृक्षस्य शाखासु उत्तमेषु शाखासु च लङ्घयन् यदा मया दृश्येय, तदा तत्र राक्षस्यः सन्दिग्धाः स्युः यत्र अहं शाखासु शाखासु धावन् विचरामि। तस्य महद् रूपं वनमध्ये सञ्चरन्तं दृष्ट्वा, राक्षस्यः भयाकुलाः कम्पमानाः स्युः, तासां स्वरः भीतिसंयुक्तः स्यात्। ततः राक्षस्यः राक्षसराजस्य प्रासादे नियुक्तान् राक्षसान् आह्वयेयुः, ये राक्षसाधिपतिना नियुक्ताः। ते राक्षसाः शस्त्राणि, शूलानि, धनुषः, खड्गान् विविधानि आयुधानि च गृहीत्वा, भीत्याः प्रेरिताः, शीघ्रं युद्धाय धावेयुः। सर्वतः तैः परिवृतः सन्, राक्षसबलं नाशयितुम् यत्नं कुर्याम्, किन्तु महोदधेः पारं प्राप्तुं न शक्न्याम्। बहवः शीघ्रकर्माणः माम् आवृत्य गृहीयुः, तदा कार्यं न सिध्येत्, अहं च बद्धः स्याम्। इह स्थले पन्थानं नष्टम्, राक्षसैः परिवृतः, समुद्रेण च आवृतः, जनकात्मजा गूढं वसति। यदि राक्षसैः युद्धे हन्ये वा बद्धो भवामि, तदा रामस्य कार्यसिद्धये अन्यः सहायः न दृश्यते। विचारयन्, यदि अहं हन्ये, तदा महोदधिं शतयोजनं को वानरः तर्तुं शक्नुयात्? न कश्चन दृश्यते। अहं सहस्राणि राक्षसान् हन्तुं समर्थः, किन्तु महोदधेः पारं प्राप्तुं न शक्न्याम्। यदि सीतायाः संवादं करोमि, तदा महान् दोषः स्यात्; यदि न वदामि, तदा वैदेही स्वजीवनं त्यजेत्। स्थानकालेन विरोधितानि कार्याणि विफलानि भवन्ति, यथा प्रातः सूर्ये सन्देशवाहः मोहं प्राप्नोति, तमः अपसार्यते। यदा युक्तं कार्यं अपि हान्याः कारणं भवति, तदा सन्देशवाहः स्वयम् बुद्धिमान् मन्यते, किन्तु कार्यं विनश्यति। कथं कार्यं न विफलम् स्यात्, कथं अहं न क्लान्तः स्याम्, कथं च महोदधिं तर्त्वा व्यर्थं न स्यात्? कथं सा मम वचनं शृणुयात्, न च भयात् कम्पेत्? इति चिन्तयन्, हनुमान् बुद्धिमान् उपायं निश्चितवान्। रामस्य निष्कलुषं कर्म, धैर्यं च स्तुत्वा, अहं तां शोकार्तां न भययिष्यामि। रामस्य शुभं धर्मयुक्तं वचनं, इक्ष्वाकुवंशस्य अग्रणीं, आत्मनं जानन्तं, अहं प्रस्तौमि। सा विश्वासं कुर्यात्, तस्मै मधुरं वचनं वदिष्यामि, सर्वं यथायोग्यं व्यवस्थितवान्। एवं महाबलः हनुमान्, लोकनाथस्य पत्न्याः निरीक्षणं कृत्वा, वृक्षस्य शाखायाम् स्थितः, मधुरं सत्यम् वचनं अब्रवीत्। इदानीं श्रीमद् वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः शृणु। हनुमान्, बहुधा चिन्तनं कृत्वा, वैदेह्यै मधुरं वचनं अब्रवीत्, सा शृणुयात् इति। अस्ति राजा दशरथः नाम, रथैः, गजैः, अश्वैः युक्तः, धर्मात्मा, महायशाः, इक्ष्वाकुवंशे सुप्रसिद्धः। स राजा राजर्षिणां धर्मे श्रेष्ठः, तपसि महर्षिभिः तुल्यः, सम्राट् वंशे उत्पन्नः, बलतः इन्द्रवत्। स अहिंसायाम् रमते, लोभहीनः, दयालुः, सत्ये धीरः, इक्ष्वाकुवंशस्य प्रमुखः, लक्ष्म्याः भूषितः, समृद्धिं वर्धयन्। राजलक्षणैः युक्तः, महातेजाः, राजर्षिषु वृषभः, चतुर्दिशं प्रसिद्धः, सुखदः, स्वयम् सुखी च। तस्य प्रियः ज्येष्ठः पुत्रः, चन्द्राननः, रामः नाम, विवेकी, धनुष्मतां श्रेष्ठः। स स्वाचारं रक्षति, प्रजाः रक्षति, सर्वभूतानि रक्षति, शत्रून् दहति, धर्मं पालयन्। वृद्धस्य सत्यनिष्ठस्य पितुः आज्ञया, स वीरः वनं गतः, पत्नीं भ्रातरं च सहितः। तत्र महावने मृगयायां प्रवृत्तः, मायाविषु राक्षसेषु बहून् बलिनः हत्वा। जनस्थानस्य वधं, खरदूषणयोः वधं च श्रुत्वा, रावणः क्रोधात् जनकीं अपहृतवान्। रावणः मृगस्य रूपं मायया धृत्वा, रामं वनमध्ये छलयन्, सीतां गृहीत्वा, रामः तां अन्वेषयन्, दोषरहिते सीते। रामः वने सुग्रीवः मित्रं प्राप्तवान्, कपिः; ततः रामः शत्रुपुरीं विजित्य, वालिं हत्वा। स महात्मनः सुग्रीवाय कपिराज्यं पुनः दत्तवान्; सुग्रीवस्य आज्ञया, रूपं परिवर्तयितुं समर्थाः कपयः— देवीं सर्वदिशं सहस्रशः अन्वेषितवन्तः। ततः अहं, सम्पतेः वचनं श्रुत्वा, शतयोजनं विस्तीर्णं समुद्रं तर्त्वा। तस्य विशालाक्ष्याः अर्थे, शीघ्रं समुद्रं तर्त्वा, सा यथा वर्णिता, रूपे, वर्णे, सौन्दर्ये च दृष्टवान्। रामस्य वचनं श्रुत्वा, सा मया प्राप्ता इति, उक्त्वा, कपिश्रेष्ठः तुष्णीं अभवत्। जनकी तद्वचनं श्रुत्वा, परमं विस्मयं प्राप्तवती; ततः कुञ्चितकेशान्ता, शोकार्ता, शोभनकेशवर्णा, मुखं उत्तोल्य, शिंशपावृक्षं अपश्यत्। कपिवचनं श्रुत्वा, सर्वदिशं सर्वतः च निरीक्ष्य, सीता स्वयं परमं हर्षं प्राप्तवती, रामं सर्वहृदयेन स्मरन्ती। सा तिर्यक् ऊर्ध्वं अधः च दृष्ट्वा, कपिराजस्य मन्त्री, वातात्मजं, सूर्यवत् आकाशे उदयन्तं, अगम्यबुद्धिं अपश्यत्। इदानीं श्रीमद् वाल्मीकि रामायणे सुन्दरकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः शृणु।